Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Στάθης Σταυρόπουλος’

Μεταγενεθλιακά μεζεδάκια

Posted by sarant στο 3 Νοέμβριος, 2018

Χτες είχα γενέθλια, είχα και τη διάλεξη στο μεταπτυχιακό του Παιδαγωγικού, περιέργως βρέθηκε όμως και λίγος χρόνος να γραφτούν τα σημερινά μεζεδάκια -έστω κι αν είναι μικρή η μερίδα, διαίτης.

Και ξεκινάμε με ένα ορντέβρ, ένα ορθογραφικό λάθος, αλλά περίοπτο, από τον τίτλο μιας ενότητας του Βήματος

-αν μη τι άλλο, το συμπέρασμα που βγαίνει είναι ότι ακόμα και πρώην μεγάλες εφημερίδες έχουν απολύσει όχι μόνο τους ανθρώπους διορθωτές τους, αλλά και τον κ. Σπελ Τσέκερ. Φαίνεται θα τους ζήτησε να πληρωθεί τις υπερωρίες του.

* Στη Βραζιλία είχαμε το αναμενόμενο αν και λυπηρό γεγονός της επικράτησης του ακροδεξιού Ζαΐρ Μπολσονάρο. Μπορούμε να συζητήσουμε επί μακρόν τους λόγους αυτής της νίκης -αν είναι η επιθυμία να κυβερνήσει κάποιος με πυγμή, αν ο Μπολσονάρο ευνοήθηκε από το κλίμα ανασφάλειας και την υψηλή εγκληματικότητα ή αν φταίει η διακυβέρνηση της χώρας από την Αριστερά, που προηγήθηκε.

Αυτά μπορούμε και πρέπει να τα συζητάμε, ιδίως επειδή το βιβλίο που λέει «πώς να κυβερνήσει μια αριστερή κυβέρνηση που κερδίζει την πλειοψηφία στις εκλογές» δεν έχει ακόμα γραφτεί ή τέλος πάντων τώρα γράφεται, είτε στη Λισαβόνα είτε στη Βραζιλία είτε στην Αθήνα. Όμως, άλλη μέρα.

Σήμερα ασχολουμαστε με τα δευτερεύοντα, και θα μεταφέρω τον προβληματισμό δύο φίλων σχετικά με το πώς πρέπει να λέμε τον Μπολσονάρο -εννοώ το όνομά του, όχι αν πρέπει να τον λέμε ακροδεξιό ομοφοβικό μισογύνη χουντικό φασίστα.

Γράφει ο πρώτος φίλος, που μένει στην Αργεντινή (το ιστολόγιο έχει ανταποκριτές και στις πέντε ηπείρους -η Ανταρκτική μάς λείπει):

*    Υπαρχει ένας αρθρογραφος εκει στο ΑΠΕ-ΜΠΕ (τις ειδησεις του οποιου αναπαραγει σχεδον αυτουσιες η Ζουγκλα), που επιμενει να μας μεταφερει, στον γραπτο ελληνικο λογο, την ιδιαιτερη βαρια προφορα των Βραζιλιανων !

Βλεποντας την γραφη «Ζαΐχ Μπολσονάρου» νομιζεις πως αναφερεται σε  κανεναν Άραβα. Ειναι τραγικο, μεχρι και  τοπωνυμια, που ειναι πια στανταρ η γραφη και η προφορα τους στα ελληνικα, οπως Σαο Παολο και Ριο ντε Τζανειρο,  δεν τα υπολογιζει, και τα γραφει Σαν Παουλου, Ρίο ντε Ζανέιρο!

Εγω παντως θα του ελεγα πως για να εισαι συνεπης, θα επρεπε να ειχες γραψει, «Χίου τζι Ζανειρου», γιατι ετσι το προφερουν εκει…   Δεν εισαι εσυ ο μονος που ξερει βραζιλιανικα …

Αυτα στην Αργεντινη δεν τα κανουν, που θα ηταν, κατα καποιον τροπο, πιο δικαιλογημενα λογω γλωσσικης συγγενειας… Εδω γραφουν ας πουμε, Jair Bolsonaro και προφερουν απλα, Ζαϊρ Μπολσονάρο,  (με ζητα παχυ)

Αλλα το τραγικοτερο ειναι πως και η ελληνικη Wikipedia το γραφει επισης με προφορα!  Κατι συμβαινει, πρεπει να ειναι ο ιδιος!

* Σχόλιο σε όσα έγραψε ο φίλος:
Η καθιερωμένη προφορά των βραζιλιάνικων και πορτογαλικών κυρίων ονομάτων και τοπωνυμίων ήταν συμβατική, στρογγυλεμένη. Τα o τα απέδιδε /ο/ και όχι «ου». Τώρα που πήρε το κουτάλι μας νερό και αποκτήσαμε μιαν επίφαση γλωσσομάθειας, πολλοί θέλουν να δείξουν ότι ξέρουν βραζιλιάνικα, ωστόσο πιστεύω πως η συμβατικότητα πρέπει να συνεχιστεί, διότι είναι ανέφικτο σε μια απλή δημοσιογραφική μεταγραφή να αποδώσεις τη βραζιλιάνικη προφορά με τους 13 (αν είναι τόσοι) φωνηεντικούς φθόγγους όταν στη γλώσσα σου έχεις πέντε. Δεν θα πούμε «Μπραζίου».

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Advertisements

Posted in Επιγραφές, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεταγραφή ξένων ονομάτων, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , , | 311 Σχόλια »

Ηλιομακεδονικά μεζεδάκια

Posted by sarant στο 19 Μαΐου, 2018

Ο τίτλος φυσικά αναφέρεται στην είδηση που έγινε γνωστή χτες, ότι η γειτονική ακατονόμαστη χώρα πρότεινε να υιοθετησει το όνομα «Republika Ilindenska Makedonija», δηλαδή Δημοκρατία της Μακεδονίας του Ίλιντεν. Ξέρουμε βέβαια ότι η εξέγερση του Ίλιντεν θεωρείται το ιδρυτικό γεγονός του υπο διαμόρφωση έθνους, το δε Ίλιντεν είναι η ημέρα του Προφήτη Ηλία, αφού η εξέγερση έγινε στις 20 Ιουλίου 1903 με το παλιό (ιουλιανό) ημερολόγιο.

Αν η πρόταση επιβεβαιωθεί, ασφαλώς θα τη σχολιάσουμε ξανά στο ιστολόγιο -σήμερα κάτι τέτοιο είναι εντελώς πρόωρο, πολύ περισσότερο επειδή σε παρόμοιες διαπραγματεύσεις τέτοιες διαρροες πολυ συχνά γίνονται για να απορριφθούν. Πάντως, το θέμα συζητήθηκε στα κοινωνικά μέσα, με τρόπο καφενειακό βέβαια. Κι εκεί τεθηκε το ερώτημα πώς θα αποκαλούνται π.χ. οι κάτοικοι της υποθετικής Μακεδονίας του Ίλιντεν. Ιλιντενοί; Ιλιντενομακεδόνες; Κάπως έτσι λοιπον προέκυψαν και τα ηλιομακεδονικά μεζεδάκια μας, λέξη που προς το παρόν δεν γκουγκλίζεται.

* Πάντως δεν νομίζω να λυθεί γρηγορα το θέμα, διότι ο πρωθυπουργος, αντί να συζητάει με τον ομόλογό του της γειτονικής χώρας, συναντιέται, αν τουλάχιστον πιστέψουμε την ΕΡΤ, με τον Βέλιμιρ Ζάετς, την παλιά δοξα του Παναθηναϊκού.

Δεν λέω, καλός ποδοσφαιριστής ήταν -αλλά νομίζω πως για το όνομα της ΠΓΔΜ αρμοδιοτερος είναι ο Ζοραν Ζάεφ, ο πρωθυπουργός της χώρας.

Εναλλακτικά βέβαια, μπορεί απλώς το σουπεράκι της ΕΡΤ να είναι λάθος.

(Αν πρόκειται για φωτοσοπιά, ζητώ προκαταβολικά συγνώμη, δεν μπορώ να το ελέγξω).

* Συνεχιζοντας στο ιδιο θέμα, μεταφέρω εδώ την άποψη που δημοσίευσε στον τοίχο του στο Φέισμπουκ ένας γνωστός και καλός λόγιος:

Προς δημοσιογράφους: πολύ εύκολα, ακόμα και από την ελληνική wiki, μπορεί κανείς να πληροφορηθεί ότι «η Ονοματολογία είναι κλάδος της Γλωσσολογίας που ασχολείται με την έρευνα των κυρίων ονομάτων (ανθρωπωνύμια, τοπωνύμια κτλ.), την προέλευση τους κ.ά.» Να ξέρετε λοιπόν ότι αυτός ο νέος όρος που κοτσάρετε εσχάτως στα ρεπορτάζ για το «Μακεδονικό», το «ονοματολογικό», είναι εντελώς λάθος. Λέτε «οι διαπραγματεύσεις για το ονοματολογικό των Σκοπίων» αλλά εννοείτε για «το ζήτημα της ονομασίας της ΠΓΔΜ», εφόσον το θέμα είναι αποκλειστικά διπλωματικό και αφορά την ονομασία μιας χώρας, όχι βέβαια γλωσσολογικό που αφορά την ερμηνεία ή την προέλευση της ονομασίας μιας πόλης. Κόψτε το παρακαλώ λοιπόν αυτό το «ονοματολογικό», πονάνε τα αυτιά μας και τα μυαλά μας.

Έχει μια βάση η ένστασή του, αλλά όχι απόλυτα. Συχνά χρησιμοποιούμε το επίθημα -λογία για να δηλώσουμε τη συζήτηση για ένα θέμα, και μάλιστα δίνοντας ειρωνική ή απαξιωτική χροιά, π.χ. εκλογολογία είναι η (συχνά ατέρμονη ή άνευ αντικειμένου) συζήτηση περί εκλογών, σκανδαλολογία η (συχνά αβάσιμη ή υποβολιμαία) συζήτηση για σκάνδαλα κτλ. Μάλιστα, το Χρηστικό Λεξικό της Ακαδημίας αναγνωρίζει το επίθημα -λογία και με τη σημασία «λόγος για κάτι» πχ εκλογολογία.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ακλισιά, Αμφισημίες, Βουλή, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Νομανσλάνδη, Ορθογραφικά, Ομόηχα, Τηλεοπτικά | Με ετικέτα: , , , , | 256 Σχόλια »

Καλή χρονιά, με υγεία και αγάπη!

Posted by sarant στο 1 Ιανουαρίου, 2017

Φέτος είναι η όγδοη πρωτοχρονιά του ιστολογίου και επειδή είμαι άνθρωπος συντηρητικός αποφάσισα να συνεχίσω να τηρώ μια παράδοση που έχει καθιερώσει το ιστολόγιο. Έτσι, όπως κάναμε και προηγούμενες πρωτοχρονιές (παράδειγμα πέρυσι ή πρόπερσι ή αντιπρόπερσι), το θέμα του σημερινού πρωτοχρονιάτικου άρθρου είναι πέντε πρωτοχρονιάτικες γελοιογραφίες από περασμένες χρονιές, από την αντίστοιχη χρονιά προηγούμενων δεκαετιών, δηλαδή από χρονιές που πιάνουν τον ίδιο λήγοντα, σε 7 -και συγκεκριμένα από το 1967, το 1977, το 1987, το 1997 και το 2007.

p196702Ξεκινάμε από την Πρωτοχρονιά του 1967 -η κυβέρνηση των αποστατών έχει καταρρεύσει μετά την άρση της εμπιστοσύνης της ΕΡΕ και έχει σχηματιστεί υπηρεσιακή κυβέρνηση υπό τον τραπεζίτη Ιωάννη Παρασκευόπουλο με σκοπό τη διενέργεια εκλογών ώστε να λυθεί το πολιτικό αδιέξοδο που ταλάνιζε τη χώρα μετά την ιουλιανή εκτροπή -αργότερα οι εκλογές προσδιορίστηκαν για τις 28 Μαΐου, αλλ’ όπως ξέρουμε δεν έγιναν ποτέ αφού μεσολάβησε το απριλιανό πραξικόπημα των συνταγματαρχών που πρόλαβε το παλατιανό πραξικόπημα των στρατηγών. Κρίνοντας εκ των υστέρων, η γελοιογραφία του Φωκίωνα Δημητριάδη που δημοσιευτηκε στα Νέα φαίνεται τάχα προφητική; Η Βία και η Νοθεία, που καθόρισαν το εκλογικό αποτέλεσμα των εκλογών του 1961, ετοιμάζονται να αναλάβουν δράση. Δεν είναι δα και πρωτάρες.

Και πράγματι, έτσι έγινε.

p1977-2

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γελοιογραφίες, Επετειακά, Εορταστικά, Πρόσφατη ιστορία | Με ετικέτα: , , , , , | 267 Σχόλια »

Το ορόσημο και το πρόσημο

Posted by sarant στο 29 Δεκέμβριος, 2016

Με κίνδυνο να γίνω φορτικός, θα θυμίσω ότι συνεχίζεται -και τελειώνει αύριο στις 18.00- η ψηφοφορία για την ανάδειξη της Λέξης της Χρονιάς (ψηφίζετε εδώ).

Αλλά αυτό δεν το έγραψα μόνο για να διαφημίσω την ψηφοφορία, έχει και πιο στενή σχέση με το σημερινό μας θέμα. Εννοώ ότι, καθώς διάβαζα δήλωση της υπουργού Όλγας Γεροβασίλη ότι το 2017 θα είναι έτος με θετικό πρόσημο ανάπτυξης, σκέφτηκα ότι μια λέξη που ίσως θα έπρεπε να έχει συμπεριληφθεί στον κατάλογο της ψηφοφορίας για τις Λέξεις της χρονιάς, μια και ακούγεται ολοένα και περισσότερο με μεταφορική σημασία στην καθημερινή πολιτική συζήτηση.

Βέβαια, στην περίπτωση της δήλωσης της Γεροβασίλη η λέξη εξακολουθεί να χρησιμοποιείται με την κυριολεκτική της σημασία, διότι, σύμφωνα με το λεξικό, πρόσημο είναι ένα σύμβολο της άλγεβρας που «τοποθετείται μπροστά από τους αριθμούς και τους χαρακτηρίζει ως θετικούς ή αρνητικούς». Θετικό πρόσημο είναι το + και αρνητικό το -. Για να λεξιλογήσουμε ελάχιστα να πούμε ότι η λέξη είναι μεταφραστικό δάνειο από το γερμανικό Vorzeichen.

Στα μαθηματικά, βεβαίως, συνήθως προσημαίνονται μόνο οι αρνητικοί αριθμοί, οι μικρότεροι από το μηδέν: -4 ας πούμε. Το θετικό πρόσημο εξυπακούεται. Αντίθετα, στην οικονομική ειδησεογραφία, όταν ας πούμε αναφέρουμε τις μεταβολές του δείκτη του χρηματιστηρίου ή κάποιου άλλου μεγέθους, συνήθως σημειώνουμε και το θετικό πρόσημο -ο δείκτης έκλεισε με +0,37%.

Οπότε, στη δήλωση «το 2017 θα έχουμε θετικό πρόσημο ανάπτυξης» η λέξη χρησιμοποιείται με την κυριολεκτική της σημασία, και το ίδιο συμβαίνει στην τυποποιημένη έκφραση ότι το χρηματιστήριο έκλεισε χτες με θετικό ή με αρνητικό πρόσημο.

Σαν ένα πρώτο βήμα απομάκρυνσης από την κυριολεξία, υπάρχουν περιπτώσεις που χρησιμοποιούμε τις εκφράσεις «με θετικό πρόσημο» και «με αρνητικό πρόσημο» με τη σημασία της θετικής ή αρνητικής έκβασης -π.χ. «με θετικό πρόσημο η συζήτηση στο Eurogroup». Εδώ προφανώς δεν έχουμε θετική μεταβολή κάποιου μετρήσιμου μεγέθους, όπως πριν στον δείκτη του χρηματιστηρίου. Απλώς, κατά τον ομιλητή, η συζήτηση εξελίχθηκε θετικά. Αυτή η σημασία έχει λεξικογραφηθεί από το ΛΚΝ.

Η ενδιαφέρουσα εξέλιξη των λίγων τελευταίων χρόνων είναι ότι έχουν εμφανιστεί μεταφορικές χρήσεις και με άλλα επίθετα, όχι μόνο με θετικό ή με αρνητικό πρόσημο.

Διαβάζουμε, ας πούμε, για «πολιτική με κοινωνικό πρόσημο», «δημοτικά τέλη με κοινωνικό πρόσημο στον δήμο Ιωαννίνων», «συνασπισμό με αριστερό πρόσημο στο Βερολίνο», «μεταρρυθμίσεις με προοδευτικό πρόσημο», «σκληρή αντιπολίτευση με φιλελεύθερο πρόσημο» (αυτή ήταν η εξαγγελία του Κούλη Μητσοτάκη μόλις ανέλαβε αρχηγός της αξιωματικής αντιπολίτευσης), ενώ πριν από μερικούς μήνες ο Ευάγγ. Βενιζέλος είχε τονίσει ότι μαθηματικά δεν υπάρχουν οι προϋποθέσεις για «κυβέρνηση με κεντροαριστερό πρόσημο».

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γλωσσικά ευτράπελα, Λογολογία, Νεολογισμοί | Με ετικέτα: , , | 291 Σχόλια »

Πλημμυρισμένα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 4 Ιουνίου, 2016

4933607_6_aa8d_le-zouave-du-pont-de-l-alma-au-petit-matin-du_e48375b5be05753ee61dbb6b8ada8ddeΔεν είναι βεβαίως τα μεζεδάκια μας πλημμυρισμένα, στη Γαλλία γίνονται οι πλημμύρες, αλλά επειδή χτες και προχτές είχαμε την επίσημη επίσκεψη του Γάλλου πρωθυπουργού, του Μανουέλ Βαλς, είπα να βάλω αυτόν τον τίτλο, τιμής ένεκεν ή σε ένδειξη συμπαράστασης, πείτε το όπως θέλετε.

Άλλωστε, μερικά από τα μεζεδάκια μας αναφέρονται είτε στις πλημμύρες της Γαλλίας είτε στην επίσκεψη Βαλς, οπότε ο τίτλος δεν είναι άτοπος.

Το άγαλμα που βλέπετε αριστερά είναι ένας ζουάβος, πολεμιστής στον Κριμαϊκό πόλεμο, που βρίσκεται στη γέφυρα της Άλμας στο Παρίσι. Όπως βλέπετε τα νερά του φουσκωμένου Σηκουάνα τού έχουν φτάσει ίσαμε τη μέση και για κάποιο λόγο το άγαλμα αυτό έχει μετατραπεί σε ανεπίσημο μέτρο της πλημμύρας (υπάρχει και η παριζιάνικη έκφραση «ο ζουάβος έχει τα πόδια μεσα στο νερό», που σημαίνει «σκούρα τα πράγματα») αν και δεν προσφέρεται για συγκρίσεις με παλιότερες μεγάλες πλημμύρες διότι στο μεταξύ έχει γίνει ανακαίνιση της γέφυρας και το άγαλμα έχει μετατοπιστεί κι έτσι δεν είναι έγκυρη η σύγκριση.

* Ο Αλέξης Τσίπρας, προσφωνώντας τον Γάλλο πρωθυπουργό, είπε ότι «η στάθμη του Σηκουάνα έχει φτάσει στα 6 μέτρα πάνω από το έδαφος», αλλά αυτό είναι λάθος. Έχει φτάσει στα 6 μέτρα σκέτο, και εννοούν από την κοίτη του.

sigounas* Μιλώντας για τον Σηκουάνα, γελάσαμε πολύ με το σουπεράκι που έβαλε κάποιο κανάλι (του Ευαγγελάτου, αλλά δεν θυμάμαι ποιο είναι αυτή την περίοδο): Ο Σιγκούνας κλείνει τον Λούβρο!

Διόρθωσέ το, θα φώναξε κάποιος από το κοντρόλ, και, πράγματι το έκαναν:

Ο Σηγκούνας κλείνει τον Λούβρο!

Εγώ πάντως δηλώνω ότι είχα έναν συμμαθητή που τον λέγανε Σιγκούνα, αλλά ήταν φρόνιμο παιδί, δεν έκλεινε Λούβρους.

* Επίσης, άκουσα χτες στο Κόκκινο έναν δημοσιογράφο της ΕΡΤ, Αλφόνσο κάτι, που τον καλέσανε για γνώστη της γαλλικής πραγματικότητας, να λέει, δύο ή τρεις φορές, τον Γάλλο πρόεδρο «Ολάν». Το Hollande προφέρεται στα γαλλικά Ολάντ (ένρινο βέβαια, νd), όχι Ολάν. Κι άλλοι το κάνουν το λάθος αυτό, και δεν χάλασε κι ο κόσμος φυσικά, αλλά από «γνώστη της γαλλικής πραγματικότητας» περίμενα να το ξέρει σωστά.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αρχαία ελληνικά, Κοτσανολόγιο, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , , , , , | 234 Σχόλια »

Νικολοβαρβαρικά μεζεδάκια, πάλι

Posted by sarant στο 5 Δεκέμβριος, 2015

Νικολοβαρβαρικά επειδή τα μεζεδάκια γράφονται και θα τα διαβάσετε ενώ διανύουμε τα Νικολοβάρβαρα, τις συνεχόμενες γιορτές της Βαρβάρας χτες, του Σάββα σήμερα και του Νίκου (αλλά και του Νικοκύρη) αύριο. Και «πάλι», επειδή τον ίδιο τίτλο τον είχα χρησιμοποιήσει και το 2012, για αντίστοιχο άρθρο, αλλά μ’ αρέσει και θα τον χρησιμοποιήσω και σήμερα.

* Στο άρθρο του προηγούμενου Σαββάτου είχαμε δει, ανάμεσα στ’ άλλα, τα επίθετα του τύπου «πλατύς-πλατιά-πλατύ», και ότι η σχολική γραμματική δέχεται τους τύπους της γενικής «του πλατύ» και «του πλατιού», ενώ για ορισμένα από αυτά, όπως το «βαθύς», αναφέρει ότι κλίνονται όπως τα επίθετα της κατηγορίας «ευρύς-ευρεία-ευρύ». Και λέγαμε ότι θα ήταν λάθος αν ομαδοποιούσε αυτές τις δυο κατηγορίες, διότι ναι μεν λέμε «του βαθέος», όχι όμως και «του φαρδέος».

Ένας φίλος ψάρεψε ένα λάθος από την αντίπερα όχθη. Σε άρθρο για την κατάρριψη του ρωσικού μαχητικού, διαβάζουμε ότι Ο Βλαντιμίρ Πούτιν χαρακτήρισε «τεράστιο λάθος» την κατάρριψη του ρωσικού μαχητικού, τονίζοντας πως επιθυμεί ακόμα τη δημιουργία ενός ευρύ συνασπισμού εναντίον των τζιχαντιστών.

Ευρέος βέβαια, κι ας μην έχουν οι Εβραίοι ανάμιξη στο θέμα.

* Τις προάλλες, η Ντόρα Μπακογιάννη έκανε ερώτηση προς την κυβέρνηση για το θέμα της ανακεφαλαιοποίησης των τραπεζών, στην οποία μεταξύ άλλων αναφέρει: Εξυπηρετεί τα συμφέροντα του Δημοσίου το γεγονός ότι η πλειοψηφία των νέων ξένων επενδυτών είναι distressed funds;

Δεν θα σταθώ στην ουσία της ερώτησης. Ούτε όμως με ενοχλεί το «η πλειοψηφία», αντί του «πλειονότητα» που θέλουν οι καθαρολόγοι και οι λαθοθήρες (διότι δεν ψηφίζουν τα funds, θα σου πουν). Με ενδιαφέρει ο όρος distressed funds, που εγώ το ήξερα distress funds και μου φαίνεται να είναι πιο λογικό. Βλέπω ότι και οι δυο τύποι χρησιμοποιούνται αρκετά, ενώ υπάρχει και distressed debt, άρα και distressed debt fund.

Οπότε, παρακαλούνται οι οικονομολόγοι και λοιποί γνώστες να μας ξεδιαλύνουν την απορία.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Κοτσανολόγιο, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεταμπλόγκειν, Μεζεδάκια, Περιαυτομπλογκίες, Πορτοκαλισμοί | Με ετικέτα: , , | 141 Σχόλια »

Διαψεύδονται οι Κασσάνδρες;

Posted by sarant στο 18 Αύγουστος, 2014

Την αφορμή για το σημερινό άρθρο την πήρα από μια συζήτηση που είχα με μια φίλη στο Φέισμπουκ, η οποία επέμενε ότι είναι λάθος να λέμε «Οι Κασσάνδρες διαψεύστηκαν/θα διαψευστούν». Εγώ διαφωνώ, και μάλιστα έχω γράψει για το θέμα αυτό, τόσον στο παλιό μου ιστότοπο, όσο και στο βιβλίο μου «Γλώσσα μετ’ εμποδίων«, το οποίο είχε εξαντληθεί αλλά ανατυπώθηκε για να κάνουμε και τη γκρίζα μας διαφήμιση. Συνειδητοποίησα όμως ότι στο ιστολόγιο δεν έχουμε ποτέ συζητήσει το θέμα, παρά μόνο σε τυχαία σχόλια σε άλλα άρθρα, οπότε χάρηκα χαρά μεγάλη, επειδή με έχει πιάσει το καλοκαιρινό ραστόνι κι είναι βολικό να αναδημοσιεύω παλιό υλικό, έστω και ξαναδουλεμένο. (Παρένθεση: Η ραστώνη είναι ίδιο πράγμα με τη μουργέλα. Αλλά αν πεις ραστώνη είσαι προοδευτικός, μεταρρυθμιστής και συναμφότερος, ενώ αν λες μουργέλα δεν έχεις περάσει διαφωτισμό και είσαι μπασκλάς).

Λοιπόν, η φίλη έγραψε: Η Κασσάνδρα ή Αλεξάνδρα κόρη του Πριάμου και της Εκάβης είχε το χάρισμα να προβλέπει τα μελλούμενα και οι προφητείες της ήταν ΠΑΝΤΑ αληθινές και σωστές! Απλώς δεν γίνονταν πιστευτές…αλλά ήταν ΟΛΕΣ σωστές! Άρα, τουτέστιν δηλαδή, εκφράσεις όπως: «διαψεύστηκαν οι Κασσάνδρες» » μην ακούτε τις Κασσάνδρες» «πρόλαβαν διάφορες Κασσάνδρες » δεν έχουν σχέση με το μύθο και δεν δίνουν το νόημα που θέλετε στο λόγο σας!

Την ένσταση αυτή θα την έχετε μάλλον συναντήσει ξανά, αφού οι Κασσάνδρες ακούγονται πολύ συχνά στην πολιτική αντιπαράθεση. Για παράδειγμα, πριν από μερικές δεκαετίες, στις 15.11.2006 συγκεκριμένα (το ξέρω ότι δεν μας χωρίζουν ούτε οχτώ χρόνια από τότε, αλλά δεν φαίνεται να έχουν περάσει δεκαετίες;) ο Στάθης, που τότε είχε τακτική στήλη στην Ελευθεροτυπία, είχε γράψει:

Εχει αρχίσει τα όργανα με τα ελληνικά του και ο κ. Καραμανλής. Μετά το «δράσεις» και «δράσεις» και «δράσεις», άρχισε να «διαψεύδει» και τις «Κασσάνδρες». Πρόεδρε! Το πρόβλημα της Κασσάνδρας δεν ήταν ότι μάντευε σφαλερά, αλλά ότι δεν την πίστευαν.

(Το ξέρουμε καλά, διότι την έχουμε κάνει κι εμείς επ’ αυτού την γκέλα μας). Ομως, Πρόεδρε, τι τα θες περί Κασσάνδρας; εσύ κοτζάμ Λούλη έχεις Κάλχα και Τειρεσία στο πλάι σου! Τι κίνδυνο να διατρέχει η Τροία με τέτοιον κολοσσό στις πύλες της;

Η ένσταση του Στάθη, αν την κατάλαβα καλά, είναι ότι κακώς ο πρωθυπουργός μιλάει για «Κασσάνδρες» που «θα διαψευσθούν» διότι οι Κασσάνδρες έκαναν αλάνθαστες προβλέψεις, δυστυχώς όμως κανείς δεν τις πίστευε. Άρα, υπονοεί ο Στάθης, είναι λάθος να μιλάμε σήμερα για «Κασσάνδρες» απαξιωτικά, πρέπει να χρησιμοποιούμε τον όρο «Κασσάνδρες» μόνο για όσους κάνουν δυσμενείς προβλέψεις που είναι σωστές και δεν εισακούονται.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Λαθολογία, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , | 75 Σχόλια »

Ένα κείμενο του Μάνου Χατζιδάκι και η εκστρατεία του ενάντια στον αυριανισμό

Posted by sarant στο 16 Ιουνίου, 2014

Συμπληρώθηκαν χτες είκοσι χρόνια από τον θάνατο του Μάνου Χατζιδάκι στις 15 Ιουνίου 1994 και με την ευκαιρία αυτή έγιναν και στο Διαδίκτυο αφιερώματα και γράφτηκαν επετειακά άρθρα. Είχα κι εγώ κατά νου να βάλω κάτι, επειδή όμως έλειπα σε ταξίδι το Σάββατο δεν προλάβαινα να το ανεβάσω χτες, οπότε το μεταφέρω σήμερα. Με την ευκαιρία, κάνω και μια αναδρομή στο φαινόμενο του αυριανισμού, που με τόσο πάθος το πολέμησε ο Μάνος Χατζιδάκις. Σήμερα βέβαια η Αυριανή έχει περιπέσει σε γενική ανυποληψία και κυκλοφοριακό ναδίρ, αλλά ο αυριανισμός δεν εξασθένισε μαζί της, κάθε άλλο φοβάμαι -έτσι κι αλλιώς, τα ιδιωτικά κανάλια είναι σήμερα το κύριο όχημά του, όχι εφημερίδες. Τότε πάντως η Αυριανή είχε μια από τις πρώτες κυκλοφορίες στη χώρα. Ένα από τα εμπορικά ατού της ήταν η τιμή της -το 1988 οι άλλες εφημερίδες έκαναν 50 δρχ. το φύλλο και λίγο αργότερα αυξήθηκαν στις 70, ενώ η Αυριανή είχε τιμή 20 δρχ. Μάλιστα, ο Κουρής είχε εκδώσει και πρωινή εφημερίδα, όπως και αθλητική, τον Φίλαθλο.

Το κείμενο που θα δημοσιεύσω υπάρχει μεν στο Διαδίκτυο αλλά είναι μάλλον κρυμμένο στα σχόλια ενός τραγουδιού του Χατζιδάκι, οπότε δεν είναι περιττό που το ξαναδημοσιεύω εδώ. Πρόκειται για επιστολή που έστειλε ο Μάνος Χατζιδάκις στις εφημερίδες «Αυγή» και «Καθημερινή» στα τέλη Ιουλίου 1988. Λίγες μέρες νωρίτερα, στο μήνυμά του για την αποκατάσταση της δημοκρατίας, ο τότε Πρόεδρος της Δημοκρατίας κ. Χρήστος Σαρτζετάκης είχε δηλώσει ότι δεν πρέπει απλώς να ανήκει η Ελλάδα στους Έλληνες αλλά και οι Έλληνες στην Ελλάδα (το είπε πιο καθαρευουσιάνικα, ενώ επίσης υποστήριξε ατεκμηρίωτες απόψεις όπως για συρρίκνωση της γλώσσας). Σε απάντηση στο προεδρικό μήνυμα, ο Μάνος Χατζιδάκις έστειλε την εξής επιστολή:

Αγαπητή Αυγή,

με την ευκαιρία της 14ης επετείου “αποκαταστάσεως”της Δημοκρατίας ακούσαμε από τον ελληνολάτρη γλωσσολόγο Πρόεδρο μας κ. Σαρτζετάκη και το εξής εξωφρενικό: Οι Έλληνες να ανήκουν στην Ελλάδα. Και βέβαια το εξωφρενικό είναι στο ότι κατά τον Πρόεδρο μας, οφείλουμε να ανήκουμε. Τι ιδέα!

Σε ποιάν Ελλάδα κύριε Πρόεδρε; Στην Ελλάδα της αυθαιρεσίας, του κρατικού ερασιτεχνισμού, του εξογκωμένου παρακράτους, της αναλγησίας και του εξευτελισμού του ανώνυμου πολίτη, του με επίσημο πρόγραμμα καταποντισμού της αξιοπρέπειάς του, του ευνουχισμού της νεότητάς του;

Στην Ελλάδα με την εξοντωτική φορολογία για να καλυφθεί η ανικανότητα του κράτους να ασκήσει οικονομική πολιτική; Στην Ελλάδα της κομπίνας και της αστυνομολατρείας, της ταύτισης έθνους και κάθε κυβερνήσεως, ώστε σαν ο πολίτης αντιδρά να χαρακτηρίζεται αυτομάτως ως αντεθνικός;

Στην Ελλάδα των Γούκων, των οπλοφορούντων Κουρήδων και Μιχαλόπουλων, των εμπρηστών, του ανεκδιήγητου κ. Τόμπρα, της ρυπαρότητας και της συνεχώς “αθώας” Αγίας Αθανασίας του Αιγάλεω;

Όχι κ. Πρόεδρε. Όσοι ξεφύγαμε από τις “στοργικές θωπείες” της μητρός Ελλάδος και μείναμε ελεύθεροι, θα διδάξουμε και τους άλλους να γίνουν ελεύθεροι και να μην ανήκουν πουθενά. Κάθε σοβαρός Έλληνας οφείλει ν’ αντιδράσει στην μεσαιωνικής προθέσεως – συγχωρέστε με – ρήση σας. Οι Έλληνες πολίτες δεν ανήκουν. Φροντίσατε να κάνετε την προεδρική σας θητεία πιο σεμνά και δίχως μεγαλοστομίες.

Γιατί η Ελλάδα σας κ. Πρόεδρε αρχίζει να μας αρρωσταίνει.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Εφημεριδογραφικά, Πρόσφατη ιστορία | Με ετικέτα: , , , , , , , | 265 Σχόλια »

Ποδαρικό στα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 4 Ιανουαρίου, 2014

Πρώτο Σάββατο του 2014 σήμερα και κάνουμε ποδαρικό στα μεζεδάκια. Βέβαια, κάποια από τα μεζεδάκια της πιατέλας έχουν μαζευτεί από… πέρσι, από τις τελευταίες φυσικά μέρες του 2013.

Και ξεκινάω με ένα περσινό, μια τραγική είδηση με κωμικό πλεονασμό στη διατύπωσή της: Πρόκειται για 56χρονο επιχειρηματία, ο οποίος αυτοπυροβολήθηκε με όπλο μέσα στο διαμέρισμα όπου διέμενε… Μήπως «αυτοπυροβολήθηκε με πυροβόλο όπλο»;

Κι ένα άλλο, ακόμα πιο παλιό, αλλά τώρα το είδαμε, διότι, όπως ξέρετε, και το φως θέλει κάμποσο καιρό για να ταξιδέψει. Νέος υπερκαινοφανής αστέρας (ελληνιστί σουπερνόβα) εμφανίστηκε στο στερέωμα της Νομανσλάνδης, ονομαζόμενος Νεφέλωμα Καβούρι. Οι κοινοί θνητοί το ξέρουν ως «νεφέλωμα Καρκίνος» ή «νεφέλωμα του Καρκίνου».

Με εκνευρίζει που διάφοροι γράφουν στο λατινικό αλφάβητο απλούστατες ξένες λέξεις για να δείξουν ότι ξέρουν πώς γράφονται, αλλά το βρίσκω κωμικό όταν τις γράφουν λάθος, αποδεικνύοντας πως είναι ημιμαθείς. Τελευταίο παράδειγμα, από το προπύργιο της ημιμάθειας, το protagon, όπου και ο τίτλος: Michele εναντίον Τομπούλογλου. Αν όμως αναφέρεστε στον Μιχάλη Λιάπη, κι αν θεωρείτε βλαχουριά να γράψετε «Μισέλ», τουλάχιστον γράψτε τον σωστά, Michel, όχι Michele, που είναι γυναικείο όνομα (με αξάν, Michèle, αν είναι γαλλικό, με ένα ή δύο l στα αγγλικά). Προσέξτε πάντως ότι με τη λατινογραφή δεν ξεμπερδεύουμε, διότι ένα σκέτο Michel δεν ξέρουμε αν εννοεί τον Μισέλ ή τον Μίτσελ (τον προπονητή του Ολυμπιακού, ας πούμε).

* Το πρωτοχρονιάτικο κύριο άρθρο του Βήματος (τουλάχιστον στην ηλέκδοση) είχε τον τίτλο «Από την επανεθεμελείωση στην ανοικοδόμηση«.  Στο μεταξύ το είδαν και το διόρθωσαν, αν και ο μαργαριταρένιος τίτλος έχει αναπαραχθεί σε άλλους ιστότοπους. Ωστόσο, μέσα στο άρθρο δεν διόρθωσαν την «επαναθεμελείωση», ούτε το φοβερό «νέα οικονομική βάση,υγιέστερη της προηγούμενης προβληματικής και μη υπερασπιζόμενης από οπουδήποτε και από οποιονδήποτε». (Από τη στιγμή που το υπερασπίζομαι έχει ενεργητική σημασία δεν μπορείς να χρησιμοποιήσεις τη μετοχή με παθητική σημασία). Όσο για το περιεχόμενο του άρθρου, αξίζει να αναδημοσιεύσω το σχόλιο ενός αναγνώστη:

‘Στις υπερβολές σας κυριολεκτικά ξεπεράσατε κι εμένα…’ Hieronymus Carl Friedrich von Münchhausen

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Εκδηλώσεις, Κοτσανολόγιο, Μαργαριτάρια, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , , | 151 Σχόλια »

Μεζεδάκια λίγο πριν κλειδώσει το πακέτο

Posted by sarant στο 29 Σεπτεμβρίου, 2012

Σάββατο σήμερα και το μενού γράφει μεζεδάκια, ενώ περιμένουμε από μέρα σε μέρα να οριστικοποιηθεί το πακέτο των 11,8 ή 13,5 ή 15 δισεκατομμυρίων, ή μάλλον να «κλειδώσει» όπως είναι η αγαπημένη έκφραση των δημοσιογράφων (πρέπει κάποτε να γράψω γι’ αυτή τη σημασία του «κλειδώνω»). Φαίνεται όμως ότι το πακέτο δεν κλείνει, τα νούμερα δεν βγαίνουν, κι όλο διαρρέουν ειδήσεις για μέτρα, το ένα πιο ανατριχιαστικό από το άλλο, που θα έλεγες πως το κάνουν επίτηδες για να δοκιμάσουν τις αντοχές μας, και πότε ακούμε για κεφαλικό φόρο, πότε για κατάργηση επιδομάτων σε νεφροπαθείς και ΑμΕΑ, ενώ το τελευταίο που ακούστηκε είναι πως θα καταργηθεί το επιπρόσθετο αφορολόγητο για όσες οικογένειες έχουν παιδιά -ώρες είναι, σκέφτομαι, οι συνήθεις εμβριθείς αναλυτές να αλλάξουν τροπάρι και αντί για τους άχρηστους δημοσίους υπαλλήλους να αρχίσουν να μας λένε πόσο επιβαρύνουν την οικονομία οι οικογένειες με παιδιά.

Αλλά ας περάσουμε στα μεζεδάκια της εβδομάδας. Και ξεκινάω από ένα άρθρο ενός παλιού γνώριμου του ιστολογίου, που όταν είχε καθημερινή στήλη σε εφημερίδα μας έδινε συχνά υλικό για άρθρα -εννοώ τον Χρίστο Μιχαηλίδη, ο οποίος έγραψε στο protagon ένα πολύ καλό και αισιόδοξο, ανεβαστικό θα έλεγε κανείς (αν υπάρχει αυτή η λέξη) άρθρο, στο οποίο διηγείται πώς, παρά την κρίση και την οικονομική στενότητα, αποφάσισε να αρχίσει μαθήματα πιάνου. Στο καλό αυτό άρθρο υπάρχει κι ένα λαθάκι, και ελπίζω να μη θεωρηθει άχαρο που το επισημαίνω -είναι μάλιστα αρκετά συχνό.  Λέει ο Χ.Μ. ότι αποφάσισε να μάθει πιάνο «τώρα που μπήκε στην πέμπτη δεκαετία της ζωής του». Φοβάμαι όμως πως δεν είναι π.χ. 42 χρονών, αλλά λίγο πάνω από πενήντα, άρα μάλλον στην έκτη δεκαετία έχει μπει. Διότι, βέβαια, όταν είμαστε 11 χρονών έχουμε μόλις μπει στη δεύτερη δεκαετία της ζωής μας, στα 21 μας μόλις μπήκαμε στην τρίτη δεκαετία της ζωής μας, στα 31 μας μπαίνουμε στην τέταρτη και ούτω καθεξής. Εκτός βέβαια αν ο αγαπητός Χ.Μ. είναι όντως στην πέμπτη δεκαετία του, οπότε του ζητώ ταπεινά συγνώμη.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Μαργαριτάρια, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , , , | 128 Σχόλια »

Ο στρατηγός Φλίγκερ και άλλα μεσοϊουλιανά μεζεδάκια

Posted by sarant στο 14 Ιουλίου, 2012

Αν αναρωτιέστε ποιος είναι ο στρατηγός θα πρέπει να περιμένετε λίγο, όσο για το δεύτερο σκέλος του τίτλου δεν πρέπει να σας προκαλεί απορία, στα μέσα του μήνα βρισκόμαστε. Θα μπορούσα να τα πω και σκέτα «ιουλιανά» αλλά τότε θα θύμιζαν τα Ιουλιανά του 1965, την αποστασία, που την επέτειό της την έχουμε αύριο. Για το θέμα αυτό έχω γράψει κάμποσες φορές, οπότε φέτος είπα να μη γράψω, αλλά αν ενδιαφέρεστε σας παραπέμπω στα προηγούμενα άρθρα του ιστολογίου με θέμα τα Ιουλιανά, δίνουν νομίζω μια καλή εικόνα (και ίσως καλύτερα ν’ αρχίσετε από τα παλιότερα).

Βέβαια, όλο το άρθρο θα μπορούσα να τ’ αφιερώσω ολόκληρο σε σταχυολόγηση απόψεων που εκφράστηκαν, άλλες αξιοσχολίαστες και άλλες να τραβάς τα μαλλιά σου, σε σχέση με το «σκάνδαλο» του νέου βιβλίου Γραμματικής, αλλά επειδή ελπίζω να σταματήσει επιτέλους αυτή η ανοησία προτίμησα να μην τριτώσω τα άρθρα μου για το θέμα· ελπίζω να σταματήσει, αλλά ποιος ξέρει αν αύριο κάποια κυριακάτικη εφημερίδα δεν το αναζωπυρώσει. Από τις αξιοσχολίαστες τοποθετήσεις ήταν και του Στάθη (Σταυρόπουλου) ο οποίος, παρά την παλιά βεντέτα που έχει, εδώ και καμιά δεκαριά χρόνια, με το Παιδαγωγικό Ινστιτούτο, στο άρθρο του έχει και κάμποσα σωστά, ιδίως προς το τέλος.

Το αν μόνο τα τούρκικα έχουν φωνητική ορθογραφία, όπως λέει (με επιφύλαξη) ο Στάθης, είναι κάτι που σηκώνει πολλή κουβέντα. Ούτε τα τούρκικα έχουν απόλυτη φωνητική ορθογραφία (υπάρχει π.χ. ένα προβληματάκι με το ğ), ούτε είναι μόνα τους, αφού κι άλλες πολλές γλώσσες έχουν «σχεδόν φωνητική» ορθογραφία -όπως τα ιταλικά ή πολλές σλάβικες (της ακατονόμαστης συμπεριλαμβανομένης).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Εφημεριδογραφικά, Κοτσανολόγιο, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , | 136 Σχόλια »

Οι ασκοί του εώλου

Posted by sarant στο 16 Δεκέμβριος, 2011

Έχω πολλές φορές υποσχεθεί να γράψω για τη λέξη «έωλος» και την (μάλλον ανύπαρκτη) λέξη «αίολος» που λανσάρισε το λεξικό Μπαμπινιώτη, επιμένοντας μάλιστα ότι είναι λάθος να λέμε «έωλος = αστήρικτος, αβάσιμος», αλλά όλο το ανέβαλλα. Τις προάλλες, ένας φίλος μού έστειλε ηλεμήνυμα στο οποίο μου ζητούσε τη γνώμη μου και του έστειλα το σχετικό κεφάλαιο από το βιβλίο μου «Γλώσσα μετ’ εμποδίων». Στο μεταξύ, χτες ο Γιάννης Χάρης παρουσίασε στο ιστολόγιό του ένα πρόσφατο άρθρο του Ν. Δ. Τριανταφυλλόπουλου από τη Νέα Εστία, για το ίδιο ακριβώς θέμα και, σε μεγάλο βαθμό, με παρεμφερή επιχειρήματα. Ο Γ. Χάρης κάνει λόγο και για όσα έχω γράψει στο βιβλίο, και επειδή το βιβλίο έχει εξαντληθεί και το συγκεκριμένο κεφάλαιο δεν υπάρχει ονλάιν, σκέφτηκα να αναδημοσιεύσω εδώ το παλιό μου άρθρο, ώστε να υπάρχει κι αυτό, ιδίως επειδή το άρθρο του Τριανταφυλλόπουλου είναι σε σκαναρισμένες εικόνες και δεν γκουγκλίζεται. Να πούμε επίσης ότι για το ίδιο θέμα έχουν γράψει ο Γιάννης Χάρης καθώς και ο Τιπούκειτος.

Στο τέλος του κεφαλαίου από το βιβλίο μου έχω κολλήσει ένα μεταγενέστερο άρθρο μου για το ίδιο θέμα, έστω και αν αυτό υπάρχει και αυτοτελώς ονλάιν. Επιγραμματικά, υποστηρίζω ότι α) η λέξη «έωλος» δεν σημαίνει *μόνο* μπαγιάτικος, όπως διατείνεται το λεξικό Μπαμπινιώτη και οι μπαμπινιωτιστές, αλλά ότι εδώ και καμιά εικοσαριά αιώνες έχει πάρει επίσης τη σημασία «αστήρικτος, αβάσιμος» και ότι με αυτή τη σημασία τη βρίσκουμε σε κείμενα δοκιμότατων συγγραφέων. β) η λέξη «αίολος», την οποία θεωρεί σωστή το λεξικό Μπαμπινιώτη δεν είναι αρχαία (η αρχαία λέξη είναι «αιόλος») και είναι αμφίβολο αν υπάρχει σε κείμενο παλαιότερο του λεξικού Μπαμπινιώτη.

Το παλιό μου άρθρο:

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Λαθολογία, Λεξικογραφικά | Με ετικέτα: , , , , , | 115 Σχόλια »

Γλωσσικά δάνεια, ετυμολογία και σημασίες

Posted by sarant στο 7 Δεκέμβριος, 2011

Το χτεσινό κείμενο του Στάθη Σταυρόπουλου στην Ελευθεροτυπία έχει  γλωσσικό ενδιαφέρον και ασχολείται με θέματα που μας έχουν κι εδώ απασχολήσει, οπότε θέλω να το σχολιάσω, αλλά και να επεκταθώ σε μερικές γενικότερες (και κάπως ασύνδετες) σκέψεις για τον γλωσσικό δανεισμό.

Ο Στάθης αρχίζει ως εξής:

Η οικονομία δεν είναι economy. Μπορεί η λέξη, ως δάνειο, να έχει περάσει σε πολλές γλώσσες (γαλλ. economie, γερμ. Okonommie), αλλά σε αυτές τις γλώσσες η λέξη απλώς προσδιορίζει, σημαίνει, την έννοια, χωρίς όμως ταυτοχρόνως να μεταφέρει τη μνήμη της, χωρίς δηλαδή η ετυμολογία της να υποσημειώνει τις έννοιες απ’ τις οποίες παρήχθη η έννοια που αποτυπώνει η λέξη.

Στα ελληνικά η «οικονομία» παραπέμπει στον οίκο και τον νόμο, όπως ο νόμος με τη σειρά του παραπέμπει στη νομή. Οπως το «δημοκρατία» παραπέμπει στον οργανωμένο πολιτικώς λαό (δήμος) και στο κράτος, τη δύναμη, ή το «γεωμετρία», το «φιλοσοφία» παραπέμπουν αντιστοίχως και πάει λέγοντας. Στις άλλες γλώσσες, πλην των ολίγων μορφωμένων που είναι σε θέση να ετυμολογήσουν αρχετυπικές λέξεις από τις αρχαίες γλώσσες, οι λέξεις για τους υπόλοιπους απλώς «σημαίνουν» αλλά δεν μεταφέρουν πληροφορίες για τον εαυτό τους, δεν «θυμούνται» κι έτσι δεν «διδάσκουν».

Ο Έλληνας, μας λέει ο Στάθης, έχει το προνόμιο να «διδάσκεται» όταν χρησιμοποιεί «αρχετυπικές» λέξεις όπως οικονομία, φιλοσοφία, γεωμετρία, που έχουν γίνει διεθνείς, ενώ ο Γερμανός ή ο Άγγλος (πλην ολίγων μορφωμένων, που ξέρουν, π.χ. ότι philo- σημαίνει friend και sophy σημαίνει wisdom), χρησιμοποιούν τις λέξεις συμβατικά, χωρίς να θυμούνται και να διδάσκονται.

Μερικές παρατηρήσεις στα παραπάνω.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γενικά γλωσσικά, Γλωσσικά δάνεια, Εφημεριδογραφικά | Με ετικέτα: , | 209 Σχόλια »

Οκτωβριανά μεζεδάκια

Posted by sarant στο 15 Οκτώβριος, 2011

Μέσιασε κι ο Οχτώβρης και μεζεδάκια δεν έχω σερβίρει -και, τώρα που το ψάχνω διαπιστώνω πως κοντεύει να κλείσει μήνας από το προηγούμενο άρθρο που είχε τέτοιο θέμα. Ίσως διαβάζω εφημερίδες λιγότερο, ίσως τις μέρες που περνάμε να μη μου κάνουν εντύπωση τα ανώδυνα μαργαριτάρια μπροστά στο γενικότερο χάος, που δεν θέλω να το σχολιάσω αναλυτικά, τα λένε άλλοι αρμοδιότεροι και καλύτερα. Πάντως, αξίζει να σκεφτούμε πως τις περισσότερες γκάφες τον τελευταίο καιρό τις έχει διαπράξει σε άριστα ελληνικά και χωρίς κανένα γλωσσικό λάθος ο υπερδραστήριος και πανικόβλητος αντιπρόεδρος της κυβέρνησης.

Τέλος πάντων, ας προχωρήσουμε στα μεζεδάκια και θα αρχίσω με ένα… ανεπαίσθητο.

Σε άρθρο για την ταμπλέτα των 35 δολαρίων που παρουσίασε πριν από καμιά δεκαριά μέρες η κυβέρνηση της Ινδίας (εμείς, ως γνωστόν, δεν θα γίνουμε Ινδία, όπως είπε ο πρωθυπουργός), η Καθημερινή γράφει, ή ίσως κακομεταφράζει και κάνει και μια αναφορά στο καινούργιο μοντέλο Κιντλ: Η διάθεση του Kindle Fire την προηγούμενη εβδομάδα ταρακούνησε την παγκόσμια αγορά ταμπλετών, με την αναπάντεχα χαμηλή τιμή των 199 δολαρίων και έναν ανεπαίσθητο browser που εντέλει αποτελεί μια σοβαρή απειλή στο iPad της Αpple.

Όλο το άρθρο είναι κακομεταφρασμένο (δείτε π.χ. τη φριχτή πρώτη παράγραφο) αλλά εδώ έχουμε και πρόβλημα κατανόησης -τι να είναι τάχα ο «ανεπαίσθητος» μπράουζερ; Μάλλον δεν είναι αυτό που σημαίνει η λέξη, δηλ. «τόσο μικρός που με δυσκολία γίνεται αντιληπτός». Είναι ενδιαφέρον να κάνει κανείς reverse engineering στα μεταφραστικά μαργαριτάρια και να προσπαθεί να μαντέψει το πρωτότυπο, αλλά εδώ δεν τα κατάφερα. Όμως, ο φίλος που το ψάρεψε βρήκε το πρωτότυπο και, όπως θα δείτε, εκεί λέει slick browser, και ομολογώ ότι δεν είμαι απόλυτα βέβαιος για τη σωστή απόδοση, αλλά μάλλον εννοεί ότι ο φυλλομετρητής (αν αποδώσουμε έτσι τον μπράουζερ) του Κιντλ είναι έξυπνα σχεδιασμένος -αυτό είναι ελαφρυντικό για τον συντάκτη που θα είχε ασφαλώς και πίεση χρόνου, αλλά το «ανεπαίσθητος» μου φαίνεται τελείως άστοχο, σαν να διάλεξε κάποιος την τελευταία σημασία από το λεξικό επειδή δεν του ταίριαζαν όλες οι άλλες.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Εφημεριδογραφικά, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , , | 131 Σχόλια »