Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Στέφανος Γρανίτσας’

Η Μπετζέχρω και ο Χάρι Πότερ

Posted by sarant στο 25 Απριλίου, 2016

porcupine-bezoar-270x300Το έναυσμα για το σημερινό άρθρο το χρωστάω σε μια καινούργια φίλη του ιστολογίου, που με ρώτησε για το όνομα της γιαγιάς της, η οποία γιαγιά της, που πέθανε στη δεκαετία του 70, είχε το περιεργότατο και σπανιότατο όνομα Μπετζέχρω.

Σπανιότατο αλλά όχι ανύπαρκτο ή πρωτοφανές. Γκουγκλίζοντας το όνομα με τις παραλλαγές του, δηλαδή: Μπεντζέχρω, Πε(ν)τζέχρω και Πα(ν)τζέχρω θα βρείτε μερικές, μετρημένες στα δάχτυλα, εμφανίσεις του, κυρίως στο νομό Μεσσηνίας (απ’ όπου και η γιαγιά της φίλης μου). Πιθανόν κάποιοι σχολιαστές να ξέρουν γυναίκες με το όνομα αυτό, θα το πείτε στα σχόλια.

Η φίλη, που έχει διαβάσει το βιβλίο μου «Λέξεις που χάνονται«, πρότεινε σαν πιθανή αρχή του ονόματος Μπετζέχρω το παντζέχρι, μια εικασία που είναι σωστή, αν πάρουμε υπόψη μας τους άλλους τύπους του ονόματος (Παντζέχρω, Πεντζέχρω) αλλά και το ότι η λέξη παντζέχρι έχει παράλληλο τύπο «πεντζέχρι».

Το παράδοξο είναι πώς ένα αντικείμενο σαν το παντζέχρι έφτασε να δώσει ανθρώπινο, και μάλιστα γυναικείο όνομα. Υπάρχει απάντηση και σ’ αυτό, αν και ίσως προσθέσετε κάποια στοιχεία με τη συζήτηση. Όμως, προτρέχω.

Και προτρέχω επειδή δεν έχουμε πει τι είναι το παντζέχρι, που δεν είναι δα και λέξη πασίγνωστη -τα σύγχρονα λεξικά δεν την έχουν.

Το παντζέχρι λοιπόν είναι ένας σβώλος που σχηματίζεται στα εντόσθια των φυτοφάγων ζώων, από τις τρίχες που τυχαίνει να καταπιεί το ζώο, συγκολλημένες μεταξύ τους υπό την επίδραση των υγρών του πεπτικού σωλήνα. Με τον καιρό, αυτό το συσσωμάτωμα σκληραίνει σαν την πέτρα.

Γιατί να μας ενδιαφέρει αυτό το μάλλον αηδιαστικό πράγμα; Επειδή από παλιά πιστευόταν πως έχει ιαματικές ιδιότητες, ιδίως ως αντίδοτο στο δηλητήριο των φιδιών αλλά και στα δηλητήρια γενικώς. Η αντίληψη αυτή πρέπει να είναι ευρύτατα διαδεδομένη, δηλαδή και στην Ευρώπη, και στην καθ’ημάς Ανατολή, αλλά και στην Άπω Ανατολή -οι σβώλοι που βλέπετε στη φωτογραφία είναι κινέζικο παντζέχρι, και μάλιστα παντζέχρι σκατζοχοιρένιο, που θεωρείται υψηλής ποιότητας.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Όχι στα λεξικά, Ετυμολογικά, Λαογραφία, Ονόματα | Με ετικέτα: , , , , , | 228 Σχόλια »

Η τσουπακάμπρα βύζαινε υπέροχα

Posted by sarant στο 11 Αυγούστου, 2010

Διαβάζω στην Ελευθεροτυπία για μια θεατρική εκδήλωση στην Ερεσσό, με έργα γραμμένα κατά παραγγελία ώστε το θέμα τους να έχει κάποια σχέση με τη Λέσβο. Ανάμεσα σ’ αυτά, το ένα έχει τίτλο που παντρεύει τον Μυριβήλη με θρύλους της Λατινικής Αμερικής, γι’ αυτό και ο τίτλος είναι δίγλωσσος και μάλιστα ενμέρει λατινογραμμένος –και με απαραίτητη την εξήγηση. Παραθέτω:

Ο Γιάννης Μαυριτσάκης θα διαβάσει μόνος του το «El Chupacabras της δασκάλας με τα χρυσά μάτια». «Τσουπακάμπρας» είναι ένα πλάσμα του σύγχρονου μύθου. «Υπάρχουν μαρτυρίες για την ύπαρξή του, όχι όμως αποδείξεις», προσθέτει. «Για κάποιους είναι η ενσάρκωση του κακού». Πάντως η λέξη, που είναι ισπανική, σημαίνει κάποιον που ρουφάει το αίμα της κατσίκας. Το Chupacabras συνυπάρχει επί σκηνής με τον Λεωνή Δρίβα και τον Στρατή Βρανά απ’ τη «Δασκάλα με τα χρυσά μάτια» του Μυριβήλη. «Δεν πρόκειται για μια μετεγγραφή του έργου του Μυριβήλη. Αλλά για σημείο εκκίνησης για κάτι καινούργιο», ξεκαθαρίζει ο συγγραφέας.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Εφημεριδογραφικά, Λαογραφία, Λεξικογραφικά, Λογοτεχνία | Με ετικέτα: , , , , | 36 Σχόλια »