Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Στέφανος Σαχλίκης’

Officials και οφίτσια

Posted by sarant στο 6 Ιουλίου, 2020

Το άρθρο που θα διαβάσετε σήμερα δημοσιεύτηκε χτες, πρώτη Κυριακή του μήνα, στα Ενθέματα της κυριακάτικης Αυγής στην ταχτική μηνιαία στήλη μου «Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία». Το αναδημοσιεύω εδώ με μια μικρή προσθήκη για τα επώνυμα.

Η στήλη μας ασχολείται κάθε φορά με μια λέξη που απασχόλησε ιδιαίτερα την επικαιρότητα το μήνα που μας πέρασε, λέξη σχεδόν πάντα ελληνική ή έστω ασυμμόρφωτο δάνειο στην ελληνική γλώσσα. Τούτη τη φορά θα κάνουμε μιαν εξαίρεση και θα λεξιλογήσουμε για μια λέξη της αγγλικής γλώσσας.

Πρόκειται για μια λέξη που κυριάρχησε στην επικαιρότητα τις τελευταίες μέρες, μετά τον εξωδικαστικό συμβιβασμό της αμερικανικής Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς και της αμαρτωλής εταιρείας Novartis, όπου αναφέρεται ότι στελέχη της Novartis Hellas ενέχονται σε πράξεις διαφθοράς με foreign officials, με αποτέλεσμα να γίνουν συζητήσεις επί συζητήσεων για το τι σημαίνει ο όρος official και πώς πρέπει να αποδοθεί.

Οπότε, θα λεξιλογήσουμε για τον official, μια λέξη που ανήκει σε μια μεγάλη λεξιλογική οικογένεια και έχει και παρακλάδια στη γλώσσα μας.

Η αγγλική λέξη ανάγεται, μέσω γαλλικών ή απευθείας, στο υστερολατινικό officialis και αυτό στο λατινικό officium «υπηρεσία, επίσημο καθήκον, αξίωμα» που αναλύεται στην πρόθεση ob και στο ρήμα facio, «κάνω». Η λατινική φράση ex officio, «αυτοδικαίως», που βρίσκεται ακόμα σε χρήση, δήλωνε κάποιο προνόμιο ή δικαίωμα που απορρέει από το αξίωμα κάποιου.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αγγλικά, Επώνυμα, Επικαιρότητα, Ετυμολογικά | Με ετικέτα: , , , | 241 Σχόλια »

Μπεργαδής και Σαχλίκης σε κόμικς

Posted by sarant στο 26 Δεκεμβρίου, 2010

Η σημερινή μέρα, δεύτερη των Χριστουγέννων, είναι μέρα για χουζούρι, για ραχάτι, για ανάπαυση -πολύ περισσότερο που φέτος πέφτει και Κυριακή. Τον παλιό τον καιρό, προπολεμικά ας πούμε, που οι εφημερίδες έβγαζαν εφτά φύλλα την εβδομάδα, μόνο τη δεύτερη μέρα του Πάσχα και των Χριστουγέννων έβγαινε φύλλο. Λογικό είναι και τα περισσότερα ιστολόγια να μην έχουν δημοσίευση σήμερα.

Από την άλλη, όταν έχουμε άνεση χρόνου μπορούμε να διαβάσουμε και κάτι που θα το προσπερνούσαμε υπό άλλες συνθήκες. Οπότε, σήμερα θα σας παρουσιάσω ένα πείραμα που έκανε με τους φοιτητές του στην Κύπρο ο φίλος Τάσος Καπλάνης (γράφει συχνά και στο ιστολόγιό μας ως ΤΑΚ), τη μετατροπή πρώιμων νεοελληνικών κειμένων σε κόμικς.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Κρήτη, Κόμικς, Λογοτεχνία, Πρώιμα νέα ελληνικά | Με ετικέτα: , , , , , | 32 Σχόλια »

Η απόχη και η αποχή

Posted by sarant στο 6 Νοεμβρίου, 2010

 

Ανεβάζοντας μια συλλαβή τον τόνο, η λέξη αλλάζει -τέτοια παραδείγματα έχει η ελληνική γλώσσα πολλά, αλλά το συγκεκριμένο το δανείζομαι από τη χτεσινή στήλη του Στάθη Σταυρόπουλου, στην οποία έβαλε τίτλο, σαν σε σύνθημα, ΟΧΙ ΣΤΗΝ ΑΠΟΧΗ ΤΗΣ ΑΠΟΧΗΣ. Επίτηδες το έγραψα κεφαλαία, ας το γράψουμε κανονικά για να μη μπερδευόμαστε: Όχι στην απόχη της αποχής.

Το άρθρο του Στάθη κάνει μια αναδρομή στις απαρχές της δημοκρατίας και της ψήφου και έμμεσα μόνο παρακινεί τους συμπολίτες να ψηφίσουν αύριο, να μην πιαστούν στην απόχη της αποχής. Ας δούμε όμως αυτές τις δυο λέξεις. Εκτός από πολύ όμοιες, είναι και ετυμολογικά συγγενικές, αν και όχι αδελφάκια, μάλλον ξαδερφάκια. Η αποχή έρχεται βέβαια από το ρήμα απέχω, σύνθετο του έχω. Από ένα άλλο σύνθετο του ίδιου ρήματος, το υπέχω, έρχεται η απόχη, μόνο που το δικό της το ταξίδι είναι κάπως πιο περίπλοκο.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Εφημεριδογραφικά, Εκλογές, Ιστορίες λέξεων, Πολιτική | Με ετικέτα: , , , | 65 Σχόλια »

Πολιτικοί, το δίκαιον!

Posted by sarant στο 4 Μαΐου, 2010

Διάβασα χτες στο protagon.gr ένα άρθρο του Άλκη Γαλδαδά, που γράφει συχνά για τις λέξεις κι αυτός, και γράφει ωραία, αν και λίγο πρόχειρα και ψηλομύτικα –για παράδειγμα, τις προάλλες είχα διαβάσει πως θεωρούσε… μαργαριτάρι (!) την έκφραση «πάμε σούμπιτοι», διότι, λέει, στα ιταλικά subito σημαίνει γρήγορα. Λες και δεν παραδεχόμαστε τις αλλαγές σημασίας από τη μια γλώσσα στην άλλη, πολύ περισσότερο που τη συγκεκριμένη χρήση την καταγράφει και το ΛΚΝ. Αλλά πλατειάζω.

Έλεγα λοιπόν ότι χτες διάβασα ένα άρθρο του Α.Γ. με τίτλο Τι σημαίνει πολιτική στα κυπριακά; στο οποίο ο «εξαρτημένος από τα λεξικά»  συντάκτης γράφει: …ξέρει άραγε τι σημαίνει στην κυπριακή διάλεκτο η λέξη «πολιτική»; Αντιγράφω, προς γνώση, από το βιβλίο: «Θησαυρός της κυπριακής διαλέκτου» του Κ. Γιαγκουλή (σελ. 280): «Πολιτική = πόρνη». Ναι, να μου καεί το notebook, έτσι το λεν στην Τζύπρον. Ποιος έκανε στον άλλο το δάνειο; Το ψάχνουμε.

Προσωπικά δεν είμαι και τόσο βέβαιος ότι το λένε έτσι, σήμερα στην Τζύπρον ή στην Κύπρο, αλλά επειδή δεν έχω άμεση γνώση της κυπριακής διαλέκτου δεν λέω περισσότερα και περιμένω τους Κυπρίους φίλους του ιστολογίου να επιβεβαιώσουν αν όντως λέγεται ακόμα το πολιτική με την έννοια της πόρνης, ή αν η σημασία αυτή υπήρχε στο πρόσφατο παρελθόν ή μόνο στο απώτερο. Θα μου πείτε, το λέει το λεξικό. Σύμφωνοι, αλλά τα λεξικά καμιά φορά έχουν και παρωχημένες λέξεις ή σημασίες. Βέβαια, η κυπριακή διατηρεί πολλά παλαιότερα στοιχεία, οπότε δεν το αποκλείω. (Αν δείτε στα σχόλια, σήμερα η λέξη δεν λέγεται στην Κύπρο).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Βυζάντιο, Ιστορίες λέξεων, Ντοπιολαλιές | Με ετικέτα: , , , , , , | 81 Σχόλια »