Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Στέφ. Κασιμάτης’

Ελλαδιστάν και Γραικύλοι, αυτοφαυλισμοί της ελληνικής ξανά

Posted by sarant στο 3 Απρίλιος, 2019

Το σημερινό άρθρο είναι επανάληψη, επειδή δεν προλάβαινα να γράψω καινούργιο αλλά και επειδή το παλιό άρθρο, που δημοσιεύτηκε ακριβώς πριν από δέκα χρόνια, αξίζει και επανάληψη και συμπλήρωση και επικαιροποίηση. Εδώ έχω ενσωματώσει κάποια σχόλια της αρχικής δημοσίευσης και έχω αλλάξει μερικά πράγματα.

Τον όρο «αυτοφαυλισμός» μόλις τον έπλασα, αφορμή παίρνοντας από το ξένο ethnophaulism, που κι αυτό είναι λέξη ελάχιστα διαδεδομένη, πάντως υπάρχει στον τίτλο ενός βιβλίου που έχω, ενός είδους λεξικού των αρνητικών χαρακτηρισμών του ενός λαού προς τον άλλο.

Το θέμα των εθνοφαυλισμών είναι τεράστιο και δεν αποκλείεται να το θίξουμε στο μέλλον, δεν είδα όμως να έχουν καταγραφεί πουθενά τα όσα υποτιμητικά λέμε εμείς για εμάς τους ίδιους. Κάνω λοιπόν εδώ μια πρώτη καταγραφή και καλώ σε μπρέιν στόρμιν (καταιγισμό ιδεών αν προτιμάτε) την ομήγυρη ώστε να προστεθούν κι άλλα στοιχεία στον κατάλογο. Μαζεύουμε υποτιμητικούς όρους που λέμε εμείς για εμάς: για τους Έλληνες και το ελληνικό κράτος ή για ορισμένους Έλληνες.

Προσοχή, κάνουμε καταγραφή, δεν βάζουμε μόνο όρους που βρίσκουμε εύστοχους ή που συμφωνούμε μαζί τους. Και η καταγραφή δεν σημαίνει και αποδοχή.

Λοιπόν, έχουμε πρώτο-πρώτο το Ελλαδιστάν, πολύ διαδεδομένο, το ρωμέικο κρατίδιο του Δαυλού ή το ελλαδικό κρατίδιο του κ. Χρ. Γιανναρά, τους τσιφτετέλληνες και τους κωλοέλληνες του Σαββόπουλου, τους ελληνέζους που λένε κάποιοι εθνικιστές (και ελλαδιστανούς από το Ελλαδιστάν παραπάνω). Πιο παλιά ο Σεφέρης είχε πει Ελλαδέξ αν θυμάμαι καλά, ενώ υπάρχει και το κλασικό Γραικύλος (το οποίο να θυμόμαστε πως ο Κικέρων αρχικά το χρησιμοποίησε για Ρωμαίους, και άλλοι για τον ίδιο, ενώ στον εικοστό αιώνα το έχουν χρησιμοποιήσει όλοι για όλους τους αντίθετους και αξίζει χωριστό άρθρο, οπότε παρακαλώ να μην πολυεπεκταθούμε στην ιστορία της λέξης αυτής).

Έχουμε το ελληναράς και το ελληνάρας, με τη λεπτή διάκριση που υποστηρίζουν αρκετοί ότι υπάρχει μεταξύ τους: δηλαδή ότι ελληνάρας είναι χαρακτηρισμός μειωτικός για τη συμπεριφορά του Νεοέλληνα (που π.χ. οδηγεί χωρίς σεβασμό στους άλλους, πετά σκουπίδια όπου του καπνίσει και δεν καταλαβαίνει Χριστό), ενώ ελληναράς είναι χαρακτηρισμός μειωτικός σε πολιτικό επίπεδο (εθνικιστής κτλ.). Οι οπαδοί της λεπτής διάκρισης λένε ότι οι περισσότεροι ελληναράδες είναι και ελληνάρες, αλλά υπάρχουν ελληνάρες που όμως δεν είναι ελληναράδες και το αντίστροφο. [Δέκα χρόνια μετά την πρώτη γραφή του άρθρου, αμφιβάλλω αν επιζεί ακόμα η διάκριση -θα ζητήσω τη γνώμη σας] Κάπου εκεί και η ελληναρία ή το ελληναριό, που αναφέρονται στην κακή συμπεριφορά και όχι στην εθνικιστική στάση.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Advertisements

Posted in Επαναλήψεις, Εθνοφαυλισμοί, Πατριδογνωσία | Με ετικέτα: , , , , | 181 Σχόλια »

Παράταιρα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 19 Ιουλίου, 2014

Παράταιρα, επειδή από τη φύση τους τα μεζεδάκια έχουν εύθυμο χαρακτήρα, αφού γελάμε με τα μαργαριτάρια και τις κοτσάνες που έχουν μαζευτεί την προηγoύμενη εβδομάδα από τα μέσα ενημέρωσης και το Διαδίκτυο -και την ίδια ώρα συνεχίζεται το μακελειό στη Γάζα, ενώ στα χωράφια του Ντονιέτσκ δεν έχουν ακόμα περισυλλεγεί τα πτώματα των επιβατών του μαλαισιανού αεροπλάνου (εγώ έτσι θα τα λέω, και όχι ‘σορούς’, για να γίνει ένα πτώμα σορός πρέπει να το προετοιμάσει κάποιος για ταφή, κι όχι να  κείτεται καρβουνιασμένο σ’ ένα σταροχώραφο).

Όσο για τη Γάζα, διάβασα ένα άρθρο του Ούρι Αβνέρι, γραμμένο πριν από πεντέξι μέρες, δηλαδή πριν ξεκινήσει η χερσαία επίθεση.  Βέβαια, φωνή βοώντος εν τη ερήμω -αλλά θαυμάζω το θάρρος του.

Προχωράμε στα μεζεδάκια -κι ας ακούγονται παράταιρα.

Πολλά από τα μεζεδάκια τούτης της βδομάδας συνδέονται, άμεσα ή έμμεσα, με τη θεαματική, ας το πω έτσι, σύλληψη του Νίκου Μαζιώτη στο Μοναστηράκι, οπότε ας ξεκινήσω με αυτή την ομάδα.

* Καταρχάς, ένα ιατρικό μαργαριτάρι στην αρχική ανακοίνωση του ΑΠΕ, που ίσως διορθώθηκε στη συνέχεια διότι δεν το βρίσκω σε πολλούς ιστότοπους. Όπως γράφτηκε λοιπόν, «Όπως αναφέρει το Αθηναϊκό Πρακτορείο, [ο Μαζιώτης] έχει υποστεί τρώση τραχειωνίου αρτηρίας στον δεξί ώμο και χειρουργείται.» Δεν υπάρχει τέτοια αρτηρία, το σωστό είναι «βραχιόνιος», τρώση βραχιονίου αρτηρίας λοιπόν.

* Τη στιγμή της σύλληψης ήταν μπροστά ένας δημοσιογράφος, που πήρε με το κινητό του φωτογραφίες του αιμόφυρτου Μαζιώτη και ανέβασε στη μπλογκόσφαιρα ένα κείμενο, το οποίο για αρκετές ώρες ήταν μία από τις σπάνιες πρωτογενείς πηγές πληροφόρησης για το γεγονός. Το όλο εγχείρημα δείχνει και την αξία και τα όρια της ακαριαίας δημοσιογραφίας σε πραγματικό χρόνο. Η αξία είναι αυταπόδεικτη -αλλά υπάρχουν και όρια, που τα βλέπετε στο κείμενο, το οποίο περιέχει μια σειρά από ανακρίβειες (π.χ. τα περί σχεδιαζόμενης ληστείας) αφού ο δημοσιογράφος φυσικά δεν έκανε έρευνα, απλώς μετέφερε τα όσα λέγονταν γύρω του.

Πρόσεξα και μια γουστόζικη φρασούλα που συνδυάζει την ανακριβή πληροφορία με την ακυρολεξία: Κάποιες πληροφορίες λένε και για τραυματισμό δύο τουριστών. Δεν έπεσε στην υπόληψή μου κάτι τέτοιο. Τραυματισμός υπήρξε, αλλά δεν υπέπεσε στην αντίληψη του δημοσιογράφου. Και «έπεσε στην αντίληψη» να πούμε δεν θα μας πέσει η υπόληψη, αλλά όχι «έπεσε στην υπόληψη», με τίποτα!

* Ο δημοσιογράφος αργότερα ξανάγραψε το κείμενό του, αφαιρώντας τις ανακρίβειες και το γλωσσικό λαθάκι. Έχει ενδιαφέρον να δείτε τι άλλαξε από το ένα κείμενο στο άλλο. Πάντως, στο επιμελημένο κείμενο τρύπωσε κι ένα καινούργιο λαθάκι, επιμελημένο κι αυτό: ένας αστυνομικός, τον οποίο περιέθαλπταν 4-5 συνάδελφοι. Περιθάλπω βέβαια, όπως και υποθάλπω. Απορώ τι τους πιάνει να προσθέτουν αυτό το φριχτό ταυ, που δυσκολεύει την προφορά της λέξης -ίσως σκέφτονται ότι για να είναι λόγια μια λέξη πρέπει να είναι και δυσκολοπρόφερτη, ή ότι όσο πιο δυσκολοπρόφερτη είναι τόσο πιο καλή φιγούρα κάνει.

* Κι ένα υπουργικό μαργαριτάρι από την ίδια υπόθεση, αν και με τον κ. Κικίλια, όσο κρατήσει σ΄αυτό το πόστο, είναι βέβαιο ότι δεν θα μείνουμε παραπονεμένοι -από την άποψη της αλιείας μαργαριταριών, εννοώ. Σύμφωνα λοιπόν με το ρεπορτάζ, ο κ. Κικίλιας αναφερόμενος στον Μαζιώτη, είπε ότι πυροβολούσε «χωρίς αιδώ και χωρίς να τον ενδιαφέρει η ανθρώπινη ζωή». Χωρίς αιδώ; Να πει «χωρίς αναστολές», «χωρίς ενδοιασμούς» ή κάτι ανάλογο, το καταλαβαίνω. Αλλά χωρίς αιδώ, το μόνο που μπορεί να σημαίνει είναι ότι είχε κατεβάσει τα βρακιά του ή ότι έκανε άσεμνες χειρονομίες με το άλλο χέρι. Πήγε να πει μια περισπούδαστη φράση ο κ. υπουργός αλλά σκόνταψε!

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Εκδηλώσεις, Κοτσανολόγιο, Μαργαριτάρια, Μεζεδάκια, Παπαδιαμάντης | Με ετικέτα: , , , , , | 148 Σχόλια »

Η παιδεία, η παιδιά και ο κ. Κασιμάτης

Posted by sarant στο 12 Μαρτίου, 2014

Ένα γουστόζικο λαθάκι έκανε στη χτεσινή στήλη του ένας από τους μεγαλοδημοσιογράφους μας, που μάλιστα του αρέσει συνεχώς να διορθώνει τα υπαρκτά ή όχι γλωσσικά λάθη των άλλων. Θα μπορούσα να το αφήσω για τα σαββατιάτικα μεζεδάκια, αλλά προτίμησα να το παρουσιάσω σε αυτόνομο άρθρο, αφενός επειδή έχουμε να (ξανα)πούμε κάμποσα ενδιαφέροντα για την ετυμολογία και την ιστορία των λέξεων και αφετέρου επειδή και το θέμα που θίγει ο δημοσιογράφος έχει ενδιαφέρον.

paidiaskΑλλά ας τα πάρουμε με τη σειρά. Στη χτεσινή στήλη του στην Καθημερινή, ο κ. Στέφανος Κασιμάτης επικρίνει την ηγεσία του Υπουργείου Παιδείας διότι καθυστέρησε να εκδώσει διαπιστωτική πράξη για τη διαθεσιμότητα του προσωπικού των πανεπιστημίων (ή ίσως μόνο του ΕΜΠ), και όταν τελικά την εξέδωσε περιλάμβανε μικρότερο αριθμό υπαλλήλων από τον συμφωνημένο, με αποτέλεσμα να μην υπογράφεται η απόφαση και να κινδυνεύουν όλοι οι υπάλληλοι με απόλυση αφού σε ένα μήνα εκπνέει το οχτάμηνο της διαθεσιμότητας. Αυτή τη συμπεριφορά του υπουργείου, τη χαρακτηρίζει κουτοπόνηρη και παιδαριώδη.

Δεν ξέρω αν είναι ακριβής η περιγραφή της κατάστασης (αν και θα με ενδιέφερε να το μάθω). Στέκομαι ωστόσο στην κατακλείδα του σχολίου του κ. Κασιμάτη, που τη μεταφέρω κοπιπαστηδόν: Με τέτοια ανόητα, παιδαριώδη καμώματα, δεν έχει νόημα να ονομάζεται το υπουργείο της Παιδείας. Θα ήταν ακριβέστερο να λέγεται της Παιδίας. Και ας ανοίξουν (ο κ. Αρβανιτόπουλος, ο κ. Λάσκαρης, όποιος είναι ο υπουργός τέλος πάντων…) το λεξικό να δουν τι σημαίνει αυτό…  Μάλιστα, τόσο πολύ άρεσε το εύρημα, που το έβαλαν και στον τίτλο της στήλης.

Στάζει ειρωνεία το κείμενο για την αμάθεια του υπουργού ή όποιου άλλου υπεύθυνου, που χρειάζεται να ανοίξει λεξικό για να μάθει τι σημαίνει «της Παιδίας». Μόνο που εδώ έχουμε, για πολλοστή φορά, μιαν ακόμα επιβεβαίωση του πανίσχυρου Νόμου του Μπούμεραγκ: προσπαθώντας ο κ. Κασιμάτης να βγάλει αγράμματους τους άλλους, φανέρωσε τη δική του ημιμάθεια. Βλέπετε, αν ανοίξει κανείς το λεξικό και αναζητήσει λήμμα «παιδία» δεν θα το βρει  -παιδία είναι μόνο ο πληθυντικός της λ. «παιδίον», π.χ. «τα παιδία παίζει» που λέγαμε στο πασίγνωστο παράδειγμα για την αττική σύνταξη. Λέξη παιδία δεν υπάρχει.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επαναλήψεις, Ετυμολογικά, Εφημεριδογραφικά, Ιστορίες λέξεων, Κοτσανολόγιο, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , | 97 Σχόλια »