Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘σταυρός’

Ο σταυρός του Σταύρου

Posted by sarant στο 14 Σεπτεμβρίου, 2020

Του Σταυρού είναι σήμερα, μεγάλη γιορτή της Ορθοδοξίας για όσους πιστεύουν. Του Σταυρού, αλλά και του Σταύρου, όπως και της Σταυρούλας, που γιορτάζουν σήμερα. Στο ιστολόγιο συνηθίζουμε να δημοσιεύουμε άρθρα, αφιερωμένα σε ονόματα, τη μέρα της γιορτής τους, και με τον καιρό έχουμε καλύψει τα περισσότερα διαδεδομένα αντρικά και γυναικεία ονόματα -τη Μαρία και την Άννα, τον Δημήτρη και τη Δήμητρα, τον Γιάννη, τον Γιώργο, τον Νίκο, τον Κώστα και την Ελένη, τον Στέλιο και τη Στέλλα, τον Χρίστο (ή Χρήστο) και την Κατερίνα. Από τα λιγότερο συχνά έχουμε αφιερώσει άρθρο στον Σπύρο και στον Θανάση και παλιότερα στον Θωμά και στον Στέφανο. Τελευταίο τέτοιο άρθρο ήταν, πριν από 6-7 μήνες, για τον Χαράλαμπο, εκτός αν έχω ξεχάσει κανένα.

Πέρυσι η μέρα του Σταυρού έπεφτε Σάββατο και τα μεζεδάκια της ημέρας τα είχα πει «Σταυρομεζεδάκια» και αστόχαστα υποσχέθηκα του χρόνου να βάλω άρθρο για τον Σταύρο, οπότε φέτος ο φίλος μας ο Σταύρος το υπενθύμισε έγκαιρα και καίρια, την πρώτη του μήνα, και κατάφερα να το θυμηθώ, οπότε έρχομαι να εκπληρώσω την υπόσχεση με τούτο το άρθρο.

Ο Σταύρος είναι όνομα μέσης συχνότητας. Σύμφωνα με μια μελέτη, βρισκεται στην 22η θέση των αντρικών ονομάτων. Με αξιοσημείωτη αντιστοιχία, η Σταυρούλα βρίσκεται στην 23η των γυναικείων -αλλά στη γενική κατάταξη η Σταυρούλα βρίσκεται αρκετές θέσεις πιο πάνω από τον Σταύρο (33η έναντι 58ης). Δεν έχω υπόψη μου μελέτες που να δείχνουν τοπική κατανομή των ονομάτων κι έτσι δεν ξέρω να σας πω αν σε ποια περιοχή έχει το όνομα πολύ αυξημένη συχνότητα -ίσως στη Μακεδονία.

Ο Σταύρος και η Σταυρούλα βεβαίως, ετυμολογούνται από τον σταυρό -φυσικά τον σταυρό του Ιησού Χριστού, με ανέβασμα του τόνου, που ήταν καθιερωμένο τα χρονια εκείνα για να μη συμπίπτει το όνομα με την κοινή λέξη (λαμπρός-Λάμπρος, ξανθός-Ξάνθος, χρηστός-Χρήστος, φαιδρός-Φαίδρος κτλ.) Όσο για την ετυμολογία του σταυρού, όσο κι αν φαίνεται απίθανο τόσα χρόνια ΔΕΝ έχουμε γράψει άρθρο για το θέμα. Το 2015 είχα γράψει ότι το θέμα είναι τεράστιο και ακόμα δεν έχω βρει το θάρρος να καταπιαστώ -πέρασαν κι άλλα πέντε χρόνια και δεν το βρήκα.

Ο Σταύρος έχει δυο χαρακτηριστικά που μειώνουν την έκταση του άρθρου. Το ένα είναι πως δεν έχει αντίστοιχα σε άλλες γλώσσες. Όχι μόνο στις δυτικές, αλλά ούτε καν στις γλώσσες της ορθόδοξης ανατολικής Ευρώπης.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ετυμολογικά, Εορταστικά, Ονόματα, Τραγούδια, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , , , , | 229 Σχόλια »

Εκλογές με λίστα

Posted by sarant στο 10 Σεπτεμβρίου, 2015

Οι εκλογές της 20ής Σεπτεμβρίου δεν θα γίνουν με σταυρό προτίμησης στους βουλευτές, αλλά με λίστα, ή αλλιώς με «δεσμευμένους συνδυασμούς» όπως διάβασα κάπου ότι λέγεται, στο πιο επίσημο. Δεν ξέρω βέβαια αν όντως είναι αυτή η επίσημη ορολογία. Πάντως, ο ισχύων εκλογικός νόμος, αφού εκθέσει με κάθε λεπτομέρεια τις διατάξεις που διέπουν τη σταυροδοσία, στην τελευταία παράγραφο αναφέρει:

Σε περίπτωση που οι βουλευτικές εκλογές διενεργούνται μέσα σε δεκαοκτώ μήνες από τις προηγούμενες, δεν εφαρμόζονται για τις εκλογές αυτές οι περί εκλογής βουλευτών με σταυρό προτιμήσεως διατάξεις του παρόντος, αλλά οι περί σειράς καταλήψεως εδρών διατάξεις (λίστα) του Π.Δ. 152/1985, που επαναφέρονται σε ισχύ και εφαρμόζονται κάθε φορά για την περίπτωση αυτή.

Η λογική της διάταξης αυτής είναι να μην υποβάλλονται οι υποψήφιοι βουλευτές για δεύτερη φορά στα δυσβάστακτα έξοδα μιας ατομικής προεκλογικής εκστρατείας μέσα σε σχετικά μικρό χρονικό διάστημα. Η εκλογή υποψηφίων με λίστα πρωτοεμφανίστηκε στις εκλογές του 1985 και τότε είχε τον χαρακτήρα μεταρρύθμισης που ήταν υπόσχεση του ΠΑΣΟΚ πριν από το 1981, αφού ο σταυρός προτίμησης είχε θεωρηθεί μια από τις παθογένειες της πολιτικής μας ζωής, που γεννούσε πελατειακές σχέσεις και διαφθορά.

Η εκλογή με λίστα εφαρμόστηκε λοιπόν σε πανελλαδική κλίμακα στις εκλογές του Ιουνίου 1985, αλλά πρέπει να πούμε ότι η έννοια του συνδυασμού με προκαθορισμένη τη σειρά εκλογής των υποψηφίων υπήρχε ήδη στους βουλευτές Επικρατείας, ένας θεσμός που πρωτοεμφανίστηκε στις εκλογές ή του 1974 ή του 1977 (δεν με βοηθάει η μνήμη μου), καθώς και στην εκλογή ευρωβουλευτών το 1981 -αν και, στις τελευταίες ευρωεκλογές ίσχυσε ο σταυρός προτίμησης, χάρη σε μια μακιαβελική κίνηση του μεγάλου εκλογομάγειρου Ευ. Βενιζέλου.

Μετά τις εκλογές του 1985 η λίστα επικρίθηκε διότι δίνει τη δυνατότητα στον αρχηγό του κάθε πολιτικού κόμματος να επιβάλλει σιδηρά κομματική πειθαρχία με την απειλή του αποκλεισμού των διαφωνούντων βουλευτών από τις εκλόγιμες θέσεις της λίστας στις επόμενες εκλογές. Υπάρχουν βέβαια οι εσωκομματικές εκλογές, αλλά αυτές προϋποθέτουν κόμματα με εδραιωμένες διαδικασίες δημοκρατικής λειτουργίας, κάτι που μόνο στην ανανεωτική αριστερά υπήρχε, η οποία, πράγματι, αποφάσιζε από τη δεκαετία του 1990 τη σειρά των ευρωβουλευτών της στη λίστα με εσωκομματικά δημοψηφίσματα (όχι πάντοτε χωρίς παρατράγουδα). Από την άλλη, η λίστα προσφέρει στο κόμμα τη δυνατότητα να τοποθετήσει έναν συνεργαζόμενο σε εκλόγιμη θέση -χωρίς βέβαια αυτό να είναι απαραιτήτως κάτι θετικό.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επαναλήψεις, Επικαιρότητα, Ετυμολογικά, Εκλογές, Ιστορίες λέξεων | Με ετικέτα: , , , | 92 Σχόλια »