Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Στοχασμοί’

Ναπολέων Λαπαθιώτης, Έξι στοχασμοί

Posted by sarant στο 10 Ιανουαρίου, 2021

Συμπληρώθηκαν προχτές 77 χρόνια από την αυτοκτονία του αγαπημένου μου ποιητή Ναπολέοντα Λαπαθιώτη. Κάθε χρόνο, τη μέρα εκείνη ή την κοντινότερη Κυριακή, το ιστολόγιο συνηθίζει να δημοσιεύει ένα άρθρο σχετικό με τον ποιητή, παρουσιάζοντας είτε κάποιο άγνωστο κείμενό του είτε στοιχεία για τη ζωή του. Για παράδειγμα, πέρυσι είχα ένα άρθρο για τον σατιρικό Λαπαθιώτη.

Το σημερινό κείμενο δεν είναι άγνωστο, αλλά δεν είναι και πολύ γνωστό. Θα δημοσιεύσω έξι στοχασμούς του Λαπαθιώτη, γραμμένους σχεδόν ένα χρόνο πριν από τον θάνατό του, τον Φεβρουάριο και τον Μάρτιο του 1943. Ο Λαπαθιώτης επιδιδόταν από τα νεανικά του χρόνια σε αυτό το υβριδικό είδος λόγου, τους Στοχασμούς -ανάμεσα σε δοκίμιο και λογοτεχνία. Πολλοί από τους Στοχασμούς του έχουν δημοσιευτεί σε περιοδικά (πχ Νέα Εστία στη δεκαετία του 1930), άλλοι σε εφημερίδες (πχ Ακρόπολις περί το 1910) ενώ άλλοι έχουν μείνει ανέκδοτοι στο κομμάτι του αρχείου του που είναι δημόσια προσβάσιμο στο ΕΛΙΑ. Δεν υπάρχει έκδοσή τους σε βιβλίο.

Οι στοχασμοί που θα διαβάσουμε σήμερα δημοσιεύτηκαν, μαζί με άλλους, στο περιοδικό Διαγώνιος το 1959, στο πλαίσιο εκτενούς αφιερώματος στον Λαπαθιώτη για τα 15 χρόνια από τον θάνατό του. Ο Χριστιανόπουλος σημειώνει ότι τα κείμενα «είχε την καλοσύνη να μας παραχωρήσει εκλεκτός φίλος».

Πριν από είκοσι περίπου μέρες, σε δημοπρασία του οίκου Βέργος παρουσιάστηκε ένα χειρόγραφο δισέλιδο του Λαπαθιώτη που περιείχε τους έξι στοχασμούς του 1943 που είχαν δημοσιευτεί στη Διαγώνιο. Το διεκδίκησα και το απόκτησα και το παρουσιάζω σήμερα στο ιστολόγιο.

Eδώ είναι σκαναρισμένο το μισό της πρώτης σελίδας, με τον πρώτο στοχασμό, για να πάρετε μια ιδέα από το χειρόγραφο:

Δημοσιεύω όλο το κείμενο, με τη σημερινή ορθογραφία, αλλά κρατάω τη σπάταλη στίξη που αγαπούσε ο ποιητής. Πάντως και από το μικρό δείγμα χειρογράφου που δημοσιεύω φαίνονται οι αποκλίσεις του Λαπαθιώτη από τη σημερινή ορθογραφία. Πέρα από τα παραθετικά σε -ώτερος, ώτατος και την υποτακτική σε -η, γράφει «ξαίρω», όπως συνηθιζόταν προπολεμικά, και «τέτιος» (που το συνήθιζε και ο παππούς μου, αλλά και οι εκδόσεις του ΚΚΕ παλιότερα).

Θα είχε ενδιαφέρον να επισημανθούν και οι αλλαγές που έκανε ο Λαπαθιώτης στο κείμενο, π.χ. στην πρώτη αράδα το αρχικό «ένα σωρό νεανικές φιλοδοξίες» το διόρθωσε σε «κάποιες νεανικές φιλοδοξίες» αλλά έτσι δυσχεραίνεται η ανάγνωση.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in χειρόγραφα, Δοκίμια, Επετειακά, Λαπαθιώτης, Ορθογραφικά | Με ετικέτα: , , , | 108 Σχόλια »

Ναπολέων Λαπαθιώτης – Στοχασμοί

Posted by sarant στο 15 Νοεμβρίου, 2009

naplath

Ο Λαπαθιώτης σε φωτογραφία του 1942 (Πηγή: ΕΛΙΑ-Β.Ψαραδάκης)

Ο Ναπολέων Λαπαθιώτης συνήθιζε να καταγράφει τους στοχασμούς του. Στο ανέκδοτο υλικό που άφησε, περιλαμβάνονται πολλές σελίδες, συνήθως κόλλες χαρτί αλλά και μικρότερα χαρτάκια, που κάθε μία έχει επάνω έναν ή περισσότερους στοχασμούς, σχεδόν πάντα με σημειωμένη την ημερομηνία ή και άλλες επεξηγήσεις. Αυτό το «προσωπικό ημερολόγιο στοχασμών», κατά την έκφραση του Τάσου Κόρφη, δεν το προόριζε προφανώς για έκδοση αν και κάποιες σκέψεις του έχουν βρει το δρόμο τους στα δοκίμια που δημοσίευσε σε περιοδικά. Το υλικό παραμένει σε μεγάλο βαθμό ανέκδοτο, αν και στο βιβλίο του Τάσου Κόρφη («Ναπολέων Λαπαθιώτης», Πρόσπερος 1985) και του Τάκη Σπετσιώτη («Χαίρε Ναπολέων») βρίσκει κανείς αρκετά δείγματα στοχασμών.

Δεν πρέπει να συγχέονται, βέβαια, οι στοχασμοί με τα πεζά τραγούδια, ένα άλλο είδος στο οποίο είχε επιδοθεί με επιτυχία ο Λαπαθιώτης. Τα περισσότερα πεζά τραγούδια του έχουν δημοσιευτεί σε διάφορα περιοδικά και 63 από αυτά έχει ανθολογήσει ο Σπετσιώτης στο βιβλίο του.

Εδώ θα παρουσιάσω δυο ομάδες στοχασμών. Πρώτα, οκτώ στοχασμοί που άμεσα ή έμμεσα (ή υπαινικτικά) αναφέρονται στον κομμουνισμό. Έχουν αντληθεί, με την ευγενική φροντίδα του φίλου Βαγγέλη Ψαραδάκη, από τα βιβλία του Κόρφη και του Σπετσιώτη. Έπειτα, πέντε στοχασμοί της Κατοχής, για τον Χίτλερ και τους Γερμανούς, γραμμένοι το 1942-43. Αυτούς τους βρήκα στο αρχείο Λαπαθιώτη στο ΕΛΙΑ και, απ’ όσο ξέρω, είναι ανέκδοτοι.

Στοχασμοί για τον κομμουνισμό

1

– Ο μαρξισμός με το θετικισμό του έδιωξε το Θεό από τη θέση του, αλλά η θέση μένει πάντοτε κενή.
(28-12-1923)

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αθησαύριστα, Λαπαθιώτης | Με ετικέτα: , , , , , , | 15 Σχόλια »