Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Στο Κόκκινο 105’

Δημοψήφισμα, μια αυτεπίστροφη ρουκέτα

Posted by sarant στο 7 Νοεμβρίου, 2011

Το άρθρο αυτό δημοσιεύτηκε χτες, 6.11.2011, στην κυριακάτικη Αυγή, στη μηνιαία στήλη «Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία». Βέβαια, το άρθρο είχε γραφτεί λίγες μέρες νωρίτερα, οπότε δεν παίρνει υπόψη τις τελευταίες εξελίξεις, ούτε (πολύ περισσότερο) τα χτεσινοβραδινά.

Παρεμπιπτόντως, χτες ήμουν καλεσμένος στον ραδιοφωνικό σταθμό «Στο κόκκινο 105,5 fm», στην εκπομπή Κόκκινο πιπέρι του φίλου Στέλιου Ελληνιάδη. Μπορείτε να κατεβάσετε την εκπομπή από εδώ ή να την ακούσετε ζωντανά ονλάιν από αυτή τη σελίδα με κλικ στην ημερομηνία (6 Νοε 2011). Ήθελα να την ανεβάσω εδώ, αλλά επειδή είναι, μαζί με τις ειδήσεις που προηγήθηκαν, λίγο μεγαλύτερη από 100 ΜΒ, που είναι το όριο, δεν τη δέχεται το fileden. (Αν βέβαια κάποιος έχει γνώσεις να αφαιρέσει τις ειδήσεις και να μου στείλει λινκ του fileden, ευχαρίστως την ανεβάζω!)

Όταν άρχισα να γράφω αυτές τις γραμμές, ο Έλληνας πρωθυπουργός (της στιγμής εκείνης) συμμετείχε στη σύνοδο κορυφής των G20 στις Κάννες, όχι επειδή είχε καταφέρει να κάνει τη χώρα μας μία από τις είκοσι ισχυρότερες οικονομίες του πλανήτη, αλλά επειδή με τη ρουκέτα περί δημοψηφίσματος, που εκτόξευσε τις προάλλες, είχε προκαλέσει πανικό στις διεθνείς αγορές και κλονισμούς στο διεθνές χρηματοπιστωτικό σύστημα. Κι όσο κι αν πολλοί νοιώσαμε ένα περίεργο καμάρι που η μικρή Ελλάδα έκανε τους ισχυρούς να τρέμουν και τα χρηματιστήρια να καταρρέουν, όμοια με ποντίκι που μασουλώντας ένα καλώδιο προκαλεί βραχυκύκλωμα σε ολόκληρη μεγαλούπολη, η αλήθεια είναι ότι το ποντίκι δεν ζει για να δει τον θρίαμβό του. Αλλά εμείς εδώ λεξιλογούμε, και μοιραία η λέξη που θα μας απασχολήσει είναι το δημοψήφισμα, έστω κι αν από τις τελευταίες εξελίξεις αυτό το ενδεχόμενο φαίνεται να απομακρύνεται.

Το δημοψήφισμα, σύμφωνα με τη Συναγωγή νέων λέξεων που εκπόνησε ο Στέφανος Κουμανούδης στα 1900, υπάρχει στη γλώσσα μας από τα τέλη του 19ου αιώνα, παρόλο που ο επιφανής λεξικογράφος Σκαρλάτος Βυζάντιος την είχε αποδοκιμάσει. Δεν είναι δηλαδή αρχαία λέξη (οι αρχαίοι είχαν μόνο το ψήφισμα) αλλά νεότερος λόγιος σχηματισμός προς απόδοση του γαλλικού plebiscite, που προέρχεται από τα λατινικά. Η ελληνική λέξη είναι δηλαδή μεταφραστικό δάνειο από το λατινικό plebis scitum (κατά λέξη: δήμου ψήφισμα). Στην πρώτη λέξη θα αναγνωρίσουμε τη δική μας πλέμπα ή πλεμπάγια, αλλά και τους πληβείους, δηλαδή το λαό· η αρχική λατινική λέξη είναι plebs, που σημαίνει «όχλος, λαός».

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων, Πρόσφατη ιστορία | Με ετικέτα: , , , | 81 Σχόλια »