Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Στράτος Παγιουμτζής’

Η χωριατοπούλα Ρετζινέλα για άλλη μια φορά

Posted by sarant στο 27 Οκτώβριος, 2017

Έφτασε η επέτειος της 28ης Οκτωβρίου και επετειακό άρθρο δεν έχουμε βάλει (εκτός απο το διήγημα του Κ. Λώλου την Κυριακή) -την παράλειψη αυτή θα τη διορθώσω σήμερα, όχι όμως με φρέσκο άρθρο, διότι έχω ταξίδι, παρά με επανάληψη (η επανάληψη διορθώνει την παράλειψη και ριμάρει μαζί της παρόλο που δεν έχουν κοινή ετυμολογία).

Και μάλιστα με επανάληψη επανάληψης, αφου το άρθρο που θα δημοσιεύσουμε έχει ξαναμπεί άλλες τρεις φορές στο ιστολόγιο, πάλι τέτοιες μέρες (εδώ η προηγούμενη). Το αξίζει όμως, είναι από τα καλά άρθρα του ιστολογίου, και επιπλεον είναι καρπός συνεργασίας -το είχα γράψει μαζί με τον αείμνηστο Αλλού Φαν Μαρξ, τον άρχοντα της Μπλογκοσλοβακίας, που μας άφησε στις αρχές του 2014.

Το 1938 ο Ιταλός συνθέτης Έλντο ντι Λάτσαρο (di Lazzaro, 1902-1968) γράφει, σε λόγια του Κ. Μπρούνο, ένα τραγούδι στο οποίο παίνευε τα κάλλη μιας ωραίας χωριατοπούλας από τα βουνά των Αμπρούτσι, της Ρετζινέλας. Το τραγούδι λέγεται Reginella Campagnola, Η χωριατοπούλα Ρετζινέλα (όπως έχουμε γράψει, στα ιταλικά campagna είναι η ύπαιθρος, η εξοχή). Οι στίχοι είναι σύμφωνοι με τις προδιαγραφές του φασιστικού καθεστώτος: υμνούν την αγνή ζωή της υπαίθρου και την ευημερία των αγροτών, αν και γράφτηκαν μέσα στη βουή της μιλανέζικης μεγαλούπολης. Η μουσική έχει κάτι που σε κάνει να την προσέξεις αμέσως. Ο ντι Λάτσαρο (1902-1968) είχε κάνει κι άλλες μεγάλες επιτυχίες που είχαν ηρωίδες κοπέλες από διάφορες περιοχές της Ιταλίας, και είχε την τύχη να μη γράψει τραγούδι ανοιχτά προπαγανδιστικό για το φασιστικό καθεστώς.  (Ωστόσο, ο πρώτος τραγουδιστής της Ρετζινέλας, ο Κάρλο Μπούτι, είναι αυτός που τραγούδησε και τη Faccetta nera, τον ύμνο των φασιστών).

Να τα λόγια:

All’alba quando spunta il sole,
là nell’Abruzzo tutto d’or…
le prosperose campagnole
discendono le valli in fior.

O campagnola bella,
tu sei la Reginella.
Negli occhi tuoi c’è il sole
c’è il colore delle viole,
delle valli tutte in fior!…

Se canti la tua voce,
è un’armonia di pace,
che si diffonde e dice:
“se vuoi vivere felice
devi vivere quassù!…”

Quand’è la festa del paesello,
con la sua cesta se ne va…
trotterellando l’asinello,
la porta verso la città.

O campagnola bella…
………………………………..

Ma poi la sera al tramontare,
con le sue amiche se ne va…
è tutta intenta a raccontare,
quello che ha veduto là in città.

O campagnola bella…
………………………………..

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Advertisements

Posted in Επαναλήψεις, Επετειακά, Πρόσφατη ιστορία, Ρεμπέτικα, Σατιρικά, Τραγούδια | Με ετικέτα: , , , , , , , , , | 55 Σχόλια »

Η χωριατοπούλα Ρετζινέλα ταξιδεύει και πάλι

Posted by sarant στο 24 Οκτώβριος, 2014

Καθώς πλησιάζει η 28η Οκτωβρίου, αναδημοσιεύω ένα επετειακό άρθρο που το είχα γράψει αρχικά σε συνεργασία με τον αείμνηστο Αλλού Φαν Μαρξ το 2007, και είχε δημοσιευτεί στο δικό του ιστολόγιο. Τότε δεν είχα ανοίξει το ιστολόγιο, αλλά και εδώ το έχω βάλει άλλες δυο φορές, πάντοτε τέτοιες μέρες, μία το 2009 και μία το 2012. Οι λόγοι που επαναλαμβάνω τη δημοσίευση είναι τρεις. Πρώτον, είναι πολύ καλό άρθρο. Δεύτερον, τα λινκ προς τα τραγούδια έχουν απενεργοποιηθεί οπότε ήταν ευκαιρία να τα ανανεώσω. Τρίτο και ίσως κυριότερο, ευκαιρία είναι να θυμηθούμε τον Αλλουφάνη που μας άφησε στις αρχές του χρόνου…

Για πολύ κόσμο, η επέτειος της 28ης Οκτωβρίου είναι άρρηκτα δεμένη με το Κορόιδο Μουσολίνι. Απ’ όσους το τραγουδούν σήμερα, λίγοι θα ξέρουν ότι πρόκειται για τραγούδι Ιταλού συνθέτη.

reginella002Το 1938 ο Ιταλός συνθέτης Έλντο ντι Λάτσαρο (di Lazzaro, 1902-1968) γράφει, σε λόγια του Κ. Μπρούνο, ένα τραγούδι στο οποίο παίνευε τα κάλλη μιας ωραίας χωριατοπούλας από τα βουνά των Αμπρούτσι, της Ρετζινέλας. Το τραγούδι λέγεται Reginella Campagnola, Η χωριατοπούλα Ρετζινέλα (κατά σύμπτωση στο προχτεσινό μας άρθρο είδαμε ότι στα ιταλικά campagna είναι η ύπαιθρος, η εξοχή). Οι στίχοι είναι σύμφωνοι με τις προδιαγραφές του φασιστικού καθεστώτος: υμνούν την αγνή ζωή της υπαίθρου και την ευημερία των αγροτών, αν και γράφτηκαν μέσα στη βουή της μιλανέζικης μεγαλούπολης. Η μουσική έχει κάτι που σε κάνει να την προσέξεις αμέσως. Ο ντι Λάτσαρο (1902-1968) είχε κάνει κι άλλες μεγάλες επιτυχίες που είχαν ηρωίδες κοπέλες από διάφορες περιοχές της Ιταλίας, και είχε την τύχη να μη γράψει τραγούδι ανοιχτά προπαγανδιστικό για το φασιστικό καθεστώς.  (Ωστόσο, ο πρώτος τραγουδιστής της Ρετζινέλας, ο Κάρλο Μπούτι, είναι αυτός που τραγούδησε και τη Faccetta nera, τον ύμνο των φασιστών).

Να τα λόγια:

All’alba quando spunta il sole,
là nell’Abruzzo tutto d’or…
le prosperose campagnole
discendono le valli in fior.

O campagnola bella,
tu sei la Reginella.
Negli occhi tuoi c’è il sole
c’è il colore delle viole,
delle valli tutte in fior!…

Se canti la tua voce,
è un’armonia di pace,
che si diffonde e dice:
“se vuoi vivere felice
devi vivere quassù!…”

Quand’è la festa del paesello,
con la sua cesta se ne va…
trotterellando l’asinello,
la porta verso la città.

O campagnola bella…
………………………………..

Ma poi la sera al tramontare,
con le sue amiche se ne va…
è tutta intenta a raccontare,
quello che ha veduto là in città.

O campagnola bella…
………………………………..

Και ας το ακούσουμε εδώ από τoν Κάρλο Μπούτι.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επαναλήψεις, Πρόσφατη ιστορία, Ρεμπέτικα, Σατιρικά, Τραγούδια | Με ετικέτα: , , , , , , , , , | 166 Σχόλια »

Ψήφος μη εμπιστοσύνης

Posted by sarant στο 6 Οκτώβριος, 2014

Το άρθρο που ακολουθεί δημοσιεύτηκε χτες, πρώτη Κυριακή του μήνα, στα Ενθέματα της Αυγής, στη στήλη «Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία». Εδώ το αναδημοσιεύω με μερικές προσθήκες και διορθώνοντας ένα τεράστιο μαργαριτάρι που είχα κάνει (συγνώμη παιδιά!) αφού στην έντυπη έκδοση, βασιζόμενος στη μνήμη μου, και γράφοντας βιαστικά, είχα μπερδέψει τον Μάρκο με τον Στράτο, λάθος που σηκώνει κατευθείαν κόκκινη. (H εικόνα που κοσμεί το άρθρο είναι το Ερωτικό του Μόραλη, και τη διαλέξανε οι υπεύθυνοι του ιστολογίου των Ενθεμάτων -ομολογώ πως δεν καταλαβαίνω αν έχει ή όχι σχέση με το κείμενο 🙂 )

06-sarantakos1Δεν ξέρω αν αιφνιδίασε η κίνηση της κυβέρνησης, που ανακοινώθηκε μάλιστα όχι από τον πρωθυπουργό αλλά από τον αντιπρόεδρό της, να ζητήσει ψήφο εμπιστοσύνης από τη Βουλή, μια διαδικασία που θα αρχίσει τις αμέσως επόμενες μέρες, ούτε ξέρω αν θα αποφέρει τα προσδοκώμενα, πάντως το απτό αποτέλεσμα που πέτυχε προς το παρόν ήταν να φέρει στην επικαιρότητα τη λέξη «εμπιστοσύνη» που θα είναι το αντικείμενο του σημερινού μας σημειώματος.

Η λέξη εμπιστοσύνη δεν είναι αρχαία, πλάστηκε στα μεσαιωνικά χρόνια, όπως άλλωστε και η λέξη «έμπιστος». Στα αρχαία υπήρχε το ρήμα «εμπιστεύω» (που σήμαινε «αναθέτω κάτι σε έμπιστο πρόσωπο»), και που ο μέσος τύπος του, «εμπιστεύομαι», στα ελληνιστικά χρόνια χρησιμοποιήθηκε ως αποθετικό, με ενεργητική δηλαδή σημασία, «δείχνω εμπιστοσύνη».

Πηγαίνοντας προς την αρχή της ετυμολογικής αλυσίδας φτάνουμε στη λ. πίστη, πίστις στα αρχαία, η οποία παράγεται από το ρήμα πείθω (αρχαιότερος ήταν ο μέσος τύπος: πείθομαι), θέμα πιθ- με συριστικοποίηση του θ πριν από το τ (πιθ-τις), που ανάγεται στην ινδοευρωπαϊκή ρίζα *bheidh- απ’ όπου και το λατινικό fides (πίστη και εμπιστοσύνη, εξού και το bona fide – με καλή πίστη, αλλά τελικά και το χάι φάι της υψηλής πιστότητας) ή το αλβανικό be (όρκος, εξού και η δική μας μπέσα -περισσότερα έχουμε γράψει σε παλιό άρθρο).

Η πίστη δεν είχε στην αρχή θρησκευτικό χαρακτήρα, αφού είναι το αίσθημα βεβαιότητας κάποιου που έχει πειστεί. Μια από τις σημασίες της λέξης ήταν ακριβώς και η «εμπιστοσύνη» και αυτή τη σημασία έχει η λέξη στην αρχαιότερή της εμφάνιση, στα Έργα και ημέρες του Ησίοδου: «πίστεις .. ομώς και απιστίαι ώλεσαν άνδρας» (τόσο η εμπιστοσύνη όσο και η δυσπιστία μπορούν να καταστρέψουν κάποιον) ενώ αργότερα η λ. πήρε επίσης τη σημασία της εγγύησης, της επιβεβαίωσης και παράλληλα ανέπτυξε τη σημασία της εμπιστοσύνης προς ένα θεό, η οποία και έγινε κυρίαρχη με τον χριστιανισμό.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Βουλή, Επικαιρότητα, Ιστορίες λέξεων | Με ετικέτα: , , , | 120 Σχόλια »

Λεξιλογώντας για το παλιοτσόκαρο

Posted by sarant στο 30 Ιανουαρίου, 2013

Όπως οι άνθρωποι, έτσι και οι λέξεις γνωρίζουν, καμιά φορά, σύντομα διαστήματα διασημότητας και ύστερα ξαναπέφτουν σε σχετικήν αφάνεια. Η διάσημη λέξη της ημέρας είναι αναμφίβολα η λέξη «παλιοτσόκαρο», ή έστω η φράση «άει σιχτίρ, ρε παλιοτσόκαρο», που ξαφνικά γνώρισε μεγάλες πιένες, αφού έφτασε να ακουστεί στην αίθουσα της Βουλής των Ελλήνων. Σύμφωνα με τα διαδικτυακά ρεπορτάζ, ανάμεσα στην κ. Σοφία Βούλτεψη της Νέας Δημοκρατίας και στην κ. Ραχήλ Μακρή των Ανεξ. Ελλήνων έγινε ο εξής διάλογος (έβαλα τόνους στα πώς και στα πού):

  • Σοφία Βούλτεψη: «Βρε Τέρενς είμαστε κι εμείς εδώ. Πώς κάνετε έτσι;»

  • Ραχήλ Μακρή: «Τι λες μωρή που είστε κι εσείς εδώ.»

  • Σοφία Βούλτεψη: «Εγώ εδώ είμαι και με ξέρουν ολοι Εσύ πού μεγάλωσες;»

  • Ραχήλ Μακρή: «Εγώ μεγάλωσα στη Σαλονίκη. Εσύ ξέρουμε πού και πώς μεγάλωσες και ποιος ήταν ο πατέρας σου;»

  • Βούλτεψη: «Ποιος ήταν ο πατέρας μου;»

  • Ραχήλ Μακρή: «Αμα δεν τον ξέρεις θα στον μάθω εγώ ποιος ήταν.»

  • Σοφία Βούλτεψη: «Αει σιχτίρ ρε παλιοτσόκαρο»

Παραδίδονται και άλλες παραλλαγές της στιχομυθίας, πάντως σε όλες η αιτία του καβγά είναι η αναφορά της κ. Μακρή στον πατέρα της κ. Βούλτεψη. Ο Γιάννης Βούλτεψης (1923-2010), πατέρας της Σοφίας, υπήρξε ένας από τους κορυφαίους της ερευνητικής δημοσιογραφίας μας. Κεφαλονίτης, συμμετείχε στην Εθνική Αντίσταση με τον ΕΛΑΣ, έκανε στη Μακρόνησο, και δούλεψε πολλά χρόνια στην εφημερίδα Αυγή. Κορυφαία στιγμή της δημοσιογραφικής του σταδιοδρομίας ήταν όταν, μαζί με τον Γ. Ρωμαίο των Νέων και τον Γ. Μπέρτσο της Ελευθερίας, αποκάλυψαν τη δράση του παρακράτους στην υπόθεση Λαμπράκη. Επί δικτατορίας έφυγε στη Ρώμη. Γυρίζοντας στην Αθήνα μετά τη μεταπολίτευση δήλωσε «βασιλοκομμουνιστής» (ίσως να είναι και δική του η πατρότητα του όρου), αλλά πορεύτηκε πιο κοντά στο πρώτο συνθετικό του αυτοπροσδιορισμού του παρά στο δεύτερο: συνεργάστηκε βέβαια με πολλά έντυπα, αλλά επί Μητσοτάκη ανέλαβε διευθυντής του γραφείου τύπου της Νέας Δημοκρατίας (1984-1993).

Αν η προσβολή της μνήμης του πατέρα δικαιολογεί τις βρισιές που ακούστηκαν δεν το ξέρω, θα παρατηρήσω μόνο ότι ενώ ως τώρα ξέραμε για άντρες που έρχονταν στα χέρια επειδή ο ένας πρόσβαλε τη μητέρα του άλλου, τώρα έχουμε και γυναίκες να διαπληκτίζονται για προσβολή του πατέρα. Δεν θέλω πάντως να κρίνω τις δυο βουλευτίνες, έπειτα εμείς εδώ δεν ηθικολογούμε ούτε δεοντολογούμε, αλλά λεξιλογούμε, οπότε θα γράψω μερικά πράγματα για τη φράση.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αθυροστομίες, Βουλή, Επικαιρότητα, Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων, Πρόσφατη ιστορία, Παπαδιαμάντης | Με ετικέτα: , , , , | 293 Σχόλια »

Το μεγάλο ταξίδι της χωριατοπούλας Ρετζινέλας -και πάλι

Posted by sarant στο 26 Οκτώβριος, 2012

Πλησιάζει η 28η Οκτωβρίου, οπότε ξαναδημοσιεύω ένα παλιότερο άρθρο μου, στο οποίο έχω προσθέσει γιουτουμπάκια για να ακούγονται τα τραγούδια, επειδή τα παλιά λινκ έχουν ακυρωθεί. Πρόκειται για ένα άρθρο που το είχα γράψει το 2007, όταν δεν είχα ακόμα ιστολόγιο και το είχα δώσει στον φίλτατο Allou Fun Marx, ο οποίος πρόσθεσε φωτογραφίες και κάμποσο υλικό. Τον Οκτώβριο του 2009, το δημοσίευσα και στο ιστολόγιο.

Για πολύ κόσμο, η επέτειος της 28ης Οκτωβρίου είναι άρρηκτα δεμένη με το Κορόιδο Μουσολίνι. Απ’ όσους το τραγουδούν σήμερα, λίγοι θα ξέρουν ότι πρόκειται για τραγούδι Ιταλού συνθέτη.

Το 1938 ο Ιταλός συνθέτης Έλντο ντι Λάτσαρο (di Lazzaro, 1902-1968) γράφει, σε λόγια του Κ. Μπρούνο, ένα τραγούδι στο οποίο παίνευε τα κάλλη μιας ωραίας χωριατοπούλας από τα βουνά των Αμπρούτσι, της Ρετζινέλας. Το τραγούδι λέγεται Reginella Campagnola, Η χωριατοπούλα Ρετζινέλα. Οι στίχοι είναι σύμφωνοι με τις προδιαγραφές του φασιστικού καθεστώτος: υμνούν την αγνή ζωή της υπαίθρου και την ευημερία των αγροτών, αν και γράφτηκαν μέσα στη βουή της μιλανέζικης μεγαλούπολης. Η μουσική έχει κάτι που σε κάνει να την προσέξεις αμέσως. Ο ντι Λάτσαρο (1902-1968) είχε κάνει κι άλλες μεγάλες επιτυχίες που είχαν ηρωίδες κοπέλες από διάφορες περιοχές της Ιταλίας, και είχε την τύχη να μη γράψει τραγούδι ανοιχτά προπαγανδιστικό για το φασιστικό καθεστώς.  (Ωστόσο, ο πρώτος τραγουδιστής της Ρετζινέλας, ο Κάρλο Μπούτι, είναι αυτός που τραγούδησε και τη Faccetta nera, τον ύμνο των φασιστών).

Να τα λόγια:

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επαναλήψεις, Πρόσφατη ιστορία, Ρεμπέτικα, Σατιρικά, Τραγούδια | Με ετικέτα: , , , , , , , , | 48 Σχόλια »

Το μεγάλο ταξίδι της Ρετζινέλας

Posted by sarant στο 26 Οκτώβριος, 2009

Αυτό το κείμενο, χωρίς τις φωτογραφίες, το είχα δώσει στον αγαπητό ιστολόγο Αλλού Φαν Μαρξ πρόπερσι τέτοιον καιρό, δηλαδή μέσα Οκτωβρίου 2007. Εκείνος πρόσθεσε φωτογραφίες, σουλούπωσε την παρουσίαση και ερεύνησε το ταξίδι του τραγουδιού στη Γερμανία. Πέρυσι, ανέβασα ξανά το κείμενο στις δικές μου πια σελίδες, χωρίς τα κείμενα που έγραψε ο ΑΦΜ, αλλά προσθέτοντας λίγα πράγματα ακόμα, και μια ακόμα ρεμπέτικη διασκευή. Φέτος, που έχω πια ιστολόγιο, ανεβάζω κι εδώ τη Ρετζινέλα, προσθέτοντας μερικά ακόμα πράγματα και συνδέσμους.


reginella002Για πολύ κόσμο, η επέτειος της 28ης Οκτωβρίου είναι άρρηκτα δεμένη με το Κορόιδο Μουσολίνι. Απ’ όσους το τραγουδούν σήμερα, λίγοι θα ξέρουν ότι πρόκειται για τραγούδι Ιταλού συνθέτη.

Το 1938 ο Ιταλός συνθέτης Έλντο ντι Λάτσαρο (di Lazzaro, 1902-1968) γράφει, σε λόγια του Κ. Μπρούνο, ένα τραγούδι στο οποίο παίνευε τα κάλλη μιας ωραίας χωριατοπούλας από τα βουνά των Αμπρούτσι, της Ρετζινέλας. Το τραγούδι λέγεται Reginella Campagnola, Η χωριατοπούλα Ρετζινέλα. Οι στίχοι είναι σύμφωνοι με τις προδιαγραφές του φασιστικού καθεστώτος: υμνούν την αγνή ζωή της υπαίθρου και την ευημερία των αγροτών, αν και γράφτηκαν μέσα στη βουή της μιλανέζικης μεγαλούπολης. Η μουσική έχει κάτι που σε κάνει να την προσέξεις αμέσως. Ο ντι Λάτσαρο (1902-1968) είχε κάνει κι άλλες μεγάλες επιτυχίες που είχαν ηρωίδες κοπέλες από διάφορες περιοχές της Ιταλίας, και είχε την τύχη να μη γράψει τραγούδι ανοιχτά προπαγανδιστικό για το φασιστικό καθεστώς.  (Ωστόσο, ο πρώτος τραγουδιστής της Ρετζινέλας, ο Κάρλο Μπούτι, είναι αυτός που τραγούδησε και τη Faccetta nera, τον ύμνο των φασιστών).

Να τα λόγια:

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Πρόσφατη ιστορία, Ρεμπέτικα, Σατιρικά, Τραγούδια | Με ετικέτα: , , , , , , , , | 91 Σχόλια »