Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Στρατιά Ανύπαρχτων’

Τα πρώτα μεζεδάκια της χρονιάς

Posted by sarant στο 5 Ιανουαρίου, 2013

Σήμερα, πρώτο Σάββατο του 2013, κάνουμε ποδαρικό στα μεζεδάκια. Παλιότερα, διαβάζαμε στις εφημερίδες για το πρώτο βρέφος που γεννήθηκε την καινούργια χρονιά, για το πρώτο πλοίο που μπήκε στο λιμάνι του Πειραιά, το πρώτο αεροπλάνο και ούτω καθεξής, οπότε γούστο έχει να δούμε εδώ και τα πρώτα μεζεδάκια της χρονιάς αν και ομολογώ ότι δεν έχω ξεχωρίσει ποιο μαργαριτάρι ήταν το πρώτο της χρονιάς· μάλιστα, μέσα στην πιατέλα υπάρχουν ανάκατα τα πρώτα μεζεδάκια του 2013 και τα τελευταία του 2012, δεν νομίζω πως θα ήταν σωστό να τ’ αποκλείσουμε κι εκείνα.

Ωστόσο, υπάρχει πράγματι ένα μεζεδάκι που ξεχωρίζει και που μπορούμε να θεωρήσουμε πως έκανε το ποδαρικό της χρονιάς, διότι ήταν προεδρικό και πρωτοχρονιάτικο, αλλά και έδωσε αφορμή σε παθιασμένη συζήτηση, με νέα μεζεδάκια (παναπεί μεταμεζεδάκια).

Στο πρωτοχρονιάτικο διάγγελμα του Προέδρου της Δημοκρατίας, υπάρχει και η φράση: Χρέος της Πολιτείας είναι να δίνει το δημοκρατικό παρόν δυναμικά, χωρίς να αφήνει κενά που τα εμπορεύονται νεόκοποι κήρυκες μιας νέας τάξης πραγμάτων.

Βλέπετε κάποιο λάθος, έστω λαθάκι, σε αυτή τη φράση; Δεν είναι και τόσο ευδιάκριτο, αλλά υπάρχει. Η Πολιτεία δεν έχει χρέος να δίνει το παρόν, αλλά το παρών. Όταν το παρών χρησιμοποιείται ως επίθετο, κλίνεται κανονικά και συμφωνεί με το ουσιαστικό που ακολουθεί (ο παρών κανονισμός, η παρούσα κυβέρνηση, το παρόν οικόπεδο). Όταν το παρών χρησιμοποιείται ως ουσιαστικό, με τη σημασία της παρουσίας, θέλει ωμέγα: δίνω το παρών. (Αν δεν το πιστεύετε, δείτε και το λεξικό, κι αν θέλετε περισσότερη ανάλυση υπάρχει το άρθρο της Λεξιλογίας και η σχετική συζήτηση). Μόνο το παρών δίνουμε, εκτός αν δώσουμε το παρόν έγγραφο στην αρμόδια υπηρεσία. Το παρόν σκέτο δεν το δίνουμε.

Σε άρθρο της στο protagon.gr, η κυρία Χριστίνα Ταχιάου επισήμανε το λαθάκι της ανακοίνωσης του Προέδρου, ίσως υπερτονίζοντας τη σημασία του και τη βαρύτητά του -μπορεί κανείς να πει ότι η ουσία δεν βρισκόταν εκεί, αλλά πάντως, επί της γραμματικής, είχε απόλυτο δίκιο. Όμως, πολλά σχόλια αναγνωστών, και ιδίως τα πρώτα, επικρίνουν την κ. Ταχιάου, ότι δεν ξέρει πως το ουδέτερο γράφεται με όμικρον! Ίσως θα έπρεπε κι εκείνη να το αναλύσει λίγο περισσότερο, για να προλάβει τις αντιρρήσεις. Η κ. Ταχιάου εξέφρασε επίσης τη λύπη της που οι μεγάλοι ειδησεογραφικοί ιστότοποι αναπάραξαν (σικ, ρε) την ανακοίνωση της Προεδρίας χωρίς να διορθώσουν το λάθος -αλλά τώρα σε πολλούς ιστότοπους βρίσκω την ορθογραφία της λέξης διορθωμένη, αν και συχνά μέσα σε περιττά εισαγωγικά (το δημοκρατικό «παρών»).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Κοτσανολόγιο, Λαθολογία, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Νομανσλάνδη | Με ετικέτα: , , , | 172 Σχόλια »

Αγιοπνευματικά μεζεδάκια

Posted by sarant στο 2 Ιουνίου, 2012

Παρόλο που πολύς κόσμος θα βρίσκεται είτε στις παραλίες είτε εκτός δικτύου για το τριήμερο, τα μεζεδάκια πρέπει να σερβιριστούν γιατί αλλιώς θα μπαγιατέψουν. Σήμερα η πιατέλα έχει μάλλον πολλά, και μερικά από αυτά θα μπορούσαν ίσως να δώσουν αφορμή και για κυρίως πιάτο, δηλαδή για άρθρο ειδικά αφιερωμένο, αλλά τέλος πάντων, ας βγει χορταστικό το άρθρο, γιατί τη Δευτέρα μπορεί και να μη γράψω. Να σημειωθεί πάντως ότι δεν σχολιάζω καθόλου την πολιτική επικαιρότητα των δύο τελευταίων ημερών, διότι, απλώς, η πιατέλα είχε ήδη γεμίσει.

Το πρώτο μεζεδάκι το προσθέτω επί του πιεστηρίου, που λέμε. Δείτε την εικόνα αριστερά. είναι σκαναρισμένη σελίδα από το καινούργιο εβδομαδιαίο περιοδικό PRESSing, που κυκλοφόρησε προχτές το πρώτο τεύχος του (δεν υπάρχει ονλάιν, ούτε έχει ακόμα ανοίξει ο ιστότοπός τους). Βλέπετε τη φωτογραφία του κ. Σαράντου Καργάκου, για τον οποίο έχουμε γράψει στο ιστολόγιο με αφορμή την εξωφρενική προσπάθειά του να βγάλει οπαδό φασιστικού κόμματος τον Κ. Καβάφη. Βλέπουμε λοιπόν τον κ. Σαράντο Καργάκο να απαντά στον Θ.Π. της Χρυσής Αυγής. Ο τίτλος όμως του άρθρου ίσως κάτι να θυμίζει στους ταχτικούς επισκέπτες του ιστολογίου, έτσι δεν είναι; Πριν από καμιά εικοσαριά μέρες είχαμε κι εμείς άρθρο με τον ίδιο τίτλο -πολύ απίθανη δεν είναι η σύμπτωση;

Φυσικά, δεν πρόκειται για σύμπτωση. Ο συντάκτης του περιοδικού PRESSing, θέλοντας να ετοιμάσει αφιέρωμα στη Χρυσή Αυγή, βρήκε κάπου στο Διαδίκτυο το άρθρο μου, είτε στο ιστολόγιό μας είτε σε κάποιαν αναδημοσίευση και θέλησε να το συμπεριλάβει στο αφιέρωμα του περιοδικού του. Και «φυσικά» ούτε που του πέρασε από το μυαλό να ζητήσει την άδεια του φουκαρά που έγραψε το άρθρο, λες και ό,τι βγαίνει στο Διαδίκτυο γίνεται αυτομάτως κοινό κτήμα! Με τη δεοντολογία να του τρέχει από τα μπατζάκια, δεν είναι παράξενο που μπέρδεψε τον Νίκο Σαραντάκο με τον Σαράντο Καργάκο και που πρόσθεσε φωτογραφία του Καργάκου (και αναφορά του ιστοτόπου του στη δεύτερη σελίδα). Κι έτσι το περιοδικό κάλυψε δυο σελίδες του (μάλιστα κάποιες «ωραίες φράσεις» του άρθρου αναδημοσιεύονται με μεγάλα γράμματα σε άλλα σημεία του αφιερώματος), ενώ ο Καργάκος βρέθηκε να υπογράφει ένα άρθρο που δεν το έχει δει -και που πιθανώς δεν το εγκρίνει!

Τηλεφώνησα στον κ. Μάκη Δεληπέτρο που είναι διευθυντής σύνταξης του περιοδικού -φυσικά μου ζήτησε συγνώμη, και περιμένω να επανορθώσει στο επόμενο τεύχος. Από μια άποψη, δεν με πείραξε και πολύ, μάλλον χάρηκα που διαβάστηκε το άρθρο και από κάποιους που δεν θα επισκέπτονταν το ιστολόγιό μας, μια και το περιοδικό δεν φαίνεται ν΄ απευθύνεται στο ίδιο κοινό. Με εξόργισε όμως η άποψη πως οτιδήποτε δημοσιεύεται σε ιστολόγια θεωρείται από κάποιους ως υλικό ελεύθερο πνευματικών δικαιωμάτων. Θέλω να πω, θα με ενοχλούσε η αναδημοσίευση ακόμα κι αν αναφερόταν το όνομά μου κι έμπαινε η φωτογραφία μου, διότι δεν μου ζήτησαν την άδεια και διότι δημιουργείται η εντύπωση πως το άρθρο γράφεται από συνεργάτη του περιοδικού.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γκάφες, Κοτσανολόγιο, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , , , , | 196 Σχόλια »

Το χρονικό της Νομανσλάνδης (ανακεφαλαίωση για τη Στρατιά των Ανύπαρχτων)

Posted by sarant στο 15 Ιανουαρίου, 2011

Μια και σε πρόσφατο άρθρο (και στα εξαιρετικά σχόλια που ακολούθησαν!) αναζωπυρώθηκε το ενδιαφέρον για τη Στρατιά των Ανύπαρχτων, σκέφτηκα να συγκεντρώσω εδώ όλους τους ανύπαρκτους ήρωες, εκείνους που έχουν γεννηθεί όχι από μάνα και πατέρα, αλλά από μεταφραστική ατζαμοσύνη, ώστε να μην είμαστε αναγκασμένοι να τρέχουμε εδώ κι εκεί για να βρούμε ποιοι κατοικούν τη θρυλική Νομανσλάνδη. Βέβαια, θα είμαι επιγραμματικός, αλλά σε κάθε περίπτωση υπάρχει σύνδεσμος για όποιον θέλει να εμβαθύνει στην ιστορία.

Συγκεντρώνω εδώ όσους Ανύπαρχτους έχουν αναφερθεί στο ιστολόγιο ή σε άρθρα στον παλιό μου ιστότοπο. Αν κάποιος μου ξέφυγε, συμπληρώστε τον στα σχόλια, παρακαλώ. Κι αν βρεθεί και κανείς άλλος, ας προστεθεί.

Λοιπόν, η χώρα των Ανύπαρχτων είναι η Νομανσλάνδη. Βρίσκεται κάπου στην Ευρώπη, μεταξύ Γαλλίας και Γερμανίας. Στην πραγματικότητα, πρόκειται για τη μαργαριταρένια απόδοση του No man’s land (νεκρή ζώνη), όπως δημοσιεύτηκε σε ελληνική εφημερίδα στις αρχές του 2ου Παγκοσμίου Πολέμου, το 1939 και όπως αλιεύτηκε από τον αείμνηστο λόγιο και αλιέα μαργαριταριών Θαν. Φωτιάδη.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Υπότιτλοι | Με ετικέτα: , | 436 Σχόλια »

Η επικράτεια της κοτσάνας: ποδαρικό στα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 11 Ιανουαρίου, 2011

Σήμερα έχουμε την πρώτη πιατέλα με μεζεδάκια για το 2011, δηλαδή με μικρά αξιοσχολίαστα, συνήθως ευτράπελα, συχνά μαργαριτάρια, που ψαρεύω, κυρίως από τον γραπτό Τύπο, και που δεν είναι τόσο σπουδαία ώστε να αξίζουν ιδιαίτερο σημείωμα. Οπότε, έχουμε ποδαρικό στα μεζεδάκια –με το δεξί παρακαλώ!

Ποδαρικό αργοπορημένο, επειδή λόγω της γιορταστικής ατμόσφαιρας, δεν παρακολουθώ εφημερίδες όσο συνήθως. Ευτυχώς παρακολουθούν άλλοι, κι έτσι επισημάνθηκε έγκαιρα μια σημαντική προσχώρηση στη Στρατιά των Ανύπαρχτων, που πραγματοποιήθηκε ανήμερα της πρωτοχρονιάς. Παρένθεση για τους νεοφερμένους: η Στρατιά των Ανύπαρχτων περιλαμβάνει στις γραμμές της όλους εκείνους που ήρθαν στον κόσμο όχι από μάνα και πατέρα αλλά από μεταφραστική ανικανότητα. Περισσότερα για τη στρατιά, δείτε εδώ ή εδώ. Το νέο απόκτημα, και μάλιστα σημαντικό, καθότι γαλαζοαίματος, είναι ο πρίγκιπας Ρήτζεντ. Στο πρωτότυπο είναι Prince Regent το οποίο σημαίνει πρίγκιπας αντιβασιλέας για τους πολλούς, όχι όμως και για τους μεταφραστές της ψηφιακής ΕΡΤ. Το μαργαριτάρι ψαρεύτηκε στη σύντομη παρουσίαση της ταινίας «The Gypsy and the Gentleman» στο ψηφιακό μενού της DIGEA. (σινέ+ 1/1/11, ώρα 16:15: «Ο Βαρώνος και η Τσιγγάνα», αγγλιστί «The Gypsy and the Gentleman» με την αείμνηστη Μελίνα). Επισημαίνεται το αρχοντικό η του Ρήτζεντ για να μην προσβληθεί ο πρίγκιψ.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Εφημεριδογραφικά, Κοτσανολόγιο, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , | 131 Σχόλια »

Ο κατηχητής της Στρατιάς των Ανύπαρκτων

Posted by sarant στο 3 Ιουλίου, 2009

Η Στρατιά των Ανύπαρκτων, για όσους άνοιξαν τώρα τα ραδιόφωνά τους, απαρτίζεται από όλους εκείνους που γεννήθηκαν όχι από μάνα και πατέρα, όχι από τη φαντασία συγγραφέα, έστω, αλλά από την επιπολαιότητα του μεταφραστή (ή του διορθωτή ή του επιμελητή). Τους φαντάζομαι να προχωρούν στο σούρουπο, σ’ ένα δρόμο χωρίς τέρμα, σαν την άδικη κατάρα, αιώνια, μέχρι κάποιος να τους διορθώσει και να τους ξαναστείλει πίσω στην ανυπαρξία όπου ανήκουν.

Για τα προηγούμενα κατορθώματα της Στρατιάς, διαβάστε το παλιό μου σημείωμα για τον Πράβο Γιάζντι που έχει και τους απαραίτητους συνδέσμους σε άρθρα του ιστοτόπου μου. Πρόσφατα, κρίνοντας μια κάκιστη νέα μετάφραση του Μαγιακόφσκι, αναφέρθηκα στον γενναίο (αλλ’ ανύπαρκτο) Ρεβινστίκντ, προστάτη των διωκομένων. Τόσον καιρό, η Στρατιά είχε επίλεκτα στελέχη, πολιτικούς, στρατιωτικούς, ακόμη και προστάτη άγιο (τον Άγιο Γκράαλ, βεβαίως) αλλά δεν είχε έναν κατηχητή, κάποιον να κηρύξει τον λόγο του Κυρίου, να γράψει έστω την εκκλησιαστική ιστορία της Νομανσλάνδης. Το κενό αυτό ευτυχώς καλύφθηκε.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γενικά γλωσσικά, Μεταφραστικά | Με ετικέτα: , , , | 55 Σχόλια »

Το αντίπαλο δέος: Η Στρατιά των Αγνώριστων

Posted by sarant στο 10 Απριλίου, 2009

Για τη Στρατιά των Ανύπαρχτων έγραψα με την ευκαιρία του δαιμόνιου Πολωνού Πράβο Γιάζντι. Στο ποστ αυτό μπορείτε να βρείτε πληροφορίες για το πώς δημιουργήθηκε αυτή η ένδοξη στρατιά, το καύχημα της Νομανσλάνδης, αλλά αν βαριέστε να το πούμε πολύ σύντομα: Ανύπαρχτος είναι κάποιος που δεν γεννήθηκε από πατέρα και μητέρα αλλά από μεταφραστική γκάφα. Έτσι, βλέπει ο μεταφραστής, στα απομνημονεύματα του Σοστακόβιτς, I never liked the Bohemian way of working, αγνοεί ότι οι άγγλοι γράφουν με κεφαλαία και τα γεωγραφικά επίθετα, κι αντί να μεταφράσει «ποτέ δεν μ’ άρεσε ο μποέμικος τρόπος εργασίας» (πράγμα που ταιριάζει άλλωστε με όσα λέει ο συνθέτης αμέσως μετά, ότι δηλαδή ξυπνάει κάθε πρωί και στρώνεται στη δουλειά σαν να ήταν υπάλληλος), που είναι το σωστό, φαντάζεται ότι αυτό το Bohemian, για ν’ αρχίζει με κεφαλαίο, πρέπει ντε και καλά να είναι κύριο όνομα, κι έτσι μεταφράζει «ο τρόπος εργασίας του Μποχεμιάν» κι έτσι γεννιέται ο ανύπαρχτος Μποχεμιάν, αρμενικής ασφαλώς καταγωγής συνθέτης που έγραψε, λέω εγώ, και τον εθνικό ύμνο της Νομανσλάνδης.

Ωστόσο, υπάρχει κι άλλο ένα είδος μεταφραστικής γκάφας, που όμως δεν γεννά Ανύπαρχτους, αλλά περιλαβαίνει υπαρκτά πρόσωπα και τα αλλάζει έτσι που να γίνουν αγνώριστα. Στο φόρουμ Λεξιλογία είχε γίνει μια πρώτη συζήτηση, και, σε αντιστοιχία με τους Ανύπαρχτους, αυτοί ονομάστηκαν Αγνώριστοι. Κι έτσι σκεφτήκαμε να φτιάξουμε μια δεύτερη στρατιά, ένα είδος αντίπαλο δέος στη στρατιά των Ανύπαρχτων, τη Στρατιά των Αγνώριστων. Ο Φλάβιους Ζοζέφ, που μας απασχόλησε εδώ πριν από λίγο καιρό, ήταν τρανό παράδειγμα. Αγνοώντας η δημοσιογράφος (και καθηγήτρια, θαρρώ) ότι ο εβραίος συγγραφέας της ρωμαϊκής εποχής Flavius Josèphe λέγεται στα ελληνικά Φλάβιος Ιώσηπος, τον μετέγραψε σαν να ήταν σύγχρονος Γάλλος. Με την ευκαιρία εκείνου του άρθρου, είχα δώσει την υπόσχεση ότι «πριν από το Πάσχα, η στρατιά των Αγνώριστων θα εκστρατεύσει». Οπότε τώρα υλοποιώ την υπόσχεση.

Για να γραφτεί κανείς στη Στρατιά των Αγνώριστων, δεν αρκεί βέβαια να έχει γραφτεί λάθος το όνομά του σε κάποια μετάφραση. Τη Σάρα Πέιλιν (Palin) δεν θα τη βάζαμε στους Αγνώριστους επειδή πολλοί τη γράψανε «Πάλιν». Πολλές «λάθος» προφορές έχουν άλλωστε σχεδόν καθιερωθεί , ενώ άλλες είναι πολύ συχνές. Έτσι, ο Κίρκεγκαρντ ή ο Κίρκεγκααρντ δεν γράφονται, προς το παρόν τουλάχιστον, στη Στρατιά, ούτε γίνεται αγνώριστος ο Jean-Marc Reiser αν τον γράψουμε Ρεζέ (που δεν είναι σωστό). Για να γραφτεί κανείς στη Στρατιά το λάθος πρέπει να είναι τέτοιο που να αλλάζει όλη την εικόνα που έχουμε στο νου μας για τον άνθρωπο. Βέβαια, εδώ χωράει μπόλικος υποκειμενισμός: αν έχεις άχτι κάποιον, το να γράψει «Μαρί Σετόν» τη Marie Seton (τη δημοσιογράφο που έγραψε για τον Αϊζενστάιν, όχι τη σκοτσέζα αριστοκράτισσα του 16ου αιώνα) αντί για Σίτον, είναι έγκλημα καθοσιώσεως και αξίζει να συμπεριληφθεί σε επιτελική θέση στη Στρατιά (το παράδειγμα δεν είναι φτιαχτό, έχει συμβεί σε διάσημο καβγά μεταξύ λογίων εδώ και 25 χρόνια). Αν δεν τον έχεις άχτι, μάλλον προσπερνάς το λάθος χωρίς σχόλια.

Τα περισσότερα παραδείγματα που θα δούμε στα επόμενα, προέρχονται από συζήτηση στη Λεξιλογία.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Μεταφραστικά | Με ετικέτα: , , | 114 Σχόλια »

Πράβο Γιάζντι, μέλλων Υπουργός Μεταφορών της Νομανσλάνδης

Posted by sarant στο 20 Φεβρουαρίου, 2009

Η άδεια οδήγησης του δαιμόνιου Πράβο

Η άδεια οδήγησης του δαιμόνιου Πράβο

Για τη Στρατιά των Ανύπαρχτων, υπάρχει πλούσια βιβλιογραφία, ας πούμε εδώ ή εδώ. Τα σχετικά με τη Νομανσλάνδη, μπορείτε να τα διαβάσετε εδώ.

Την είδηση την ψάρεψε ένας φίλος στο BBC. Βρέθηκε, λένε, ο δαιμόνιος Πράβο Γιάζντι, ο Πολωνός οδηγός που είχε κάνει ένα σωρό τροχαίες παραβάσεις από τη μια ως την άλλη άκρη της Ιρλανδίας. Πενήντα φορές τον σταμάτησαν, μα εκείνος έδινε κάθε φορά άλλη διεύθυνση κι έτσι ξέφευγε σαν χέλι από τα αστυνομικά δίχτυα. Κι έτσι συνέχισε να περνάει με κόκκινο, να παρκάρει παράνομα, να παραβιάζει το όριο ταχύτητας, ώσπου…

Ώσπου, όπως μπορείτε να διαβάσετε εδώ, κάποιος προσεχτικός αστυνομικός συνειδητοποίησε ότι ο δαιμόνιος Πράβο Γιάζντι, ή για να το γράψω πολωνικά Prawo Jazdy, δεν υπάρχει! Στα πολωνικά, Prawo Jazdy σημαίνει απλώς «άδεια οδήγησης», κι όμως πάνω από πενήντα φορές υπήρχε στα μητρώα καταγραμμένος παραβάτης με αυτό το ονοματεπώνυμο και βέβαια με διαφορετική κάθε φορά διεύθυνση κατοικίας! Να σημειώσουμε ότι οι Πολωνοί είναι η πολυπληθέστερη κοινότητα μεταναστών στην Ιρλανδία.

Βέβαια, το λάθος δεν είναι καθαυτό μεταφραστικό σαν τα άλλα που φιλοξενώ σ’ αυτή την ενότητα, είναι όμως πολύ γουστόζικο. Όσο για τον Πράβο, ήδη ανέλαβε υπηρεσία στο Σώμα Εφοδιασμού και Μεταφορών της Στρατιάς των Ανύπαρχτων –και όταν φτιαχτεί επιτέλους το κράτος της Νομανσλάνδης, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ο πολυταξιδεμένος Πράβο Γιάζντι θα είναι ο πρώτος Υπουργός Μεταφορών!

Posted in Μεταφραστικά, Uncategorized | Με ετικέτα: | 32 Σχόλια »