Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Στρατιά των Αγνώριστων’

Ανασχηματισμένα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 5 Νοέμβριος, 2016

Το άρθρο άρχισε να γράφεται την ώρα που αναμενόταν να ανακοινωθεί ο ανασχηματισμός της κυβέρνησης -γι’ αυτό και ο αρχικός του τίτλος ήταν «ανασχηματιζόμενα» μεζεδάκια. Ύστερα διέκοψα διότι είχαμε να πάμε να δούμε κάτι φίλους, και επιστρέφοντας έμαθα ότι ο ανασχηματισμός είχε συντελεστεί -κι έτσι ο τίτλος άλλαξε σε «ανασχηματισμένα».

Έκανα το εξής σχόλιο στο Φέισμπουκ, που το αναπαράγω εδώ:

Παρόλο που ο Κώστας Γαβρόγλου που τον αντικαθιστά είναι σοβαρός άνθρωπος και σημαντικός διανοητής, θέλω να δηλώσω τη βαθύτατη απογοήτευσή μου για την απομάκρυνση του Νίκου Φίλη από το υπουργείο Παιδείας και από την κυβέρνηση, απογοήτευση που επιστεγάζεται με την αποχώρηση και της Σίας Αναγνωστοπούλου.

Δυστυχώς, ο πρωθυπουργός εισάκουσε τις παραινέσεις των εθνικιστών, πρώτα και κύρια του αγ. Ιερώνυμου. Απόψε ο σκοταδισμός και ο εθνικισμός κατήγαγαν μια σημαντική νίκη.

Δεν μπορώ παρά να εκφράσω την αποδοκιμασία μου, έστω κι αν αρκετές τοποθετήσεις στο νέο σχήμα είναι καλοδεχούμενες. Κρίμα.

Και, χαίρε Νίκο Φίλη!

Πράγματι, δεν μπορώ να ξεχάσω ότι τον Νίκο Φίλη προχτές μόλις τον χαρακτήρισε «προβληματικό» ο αρχιεπίσκοπος Ιερώνυμος αλλά και «ανελλήνιστο, μισαλλόδοξο και μισάνθρωπο» ο εθνικιστής σκιτσογράφος Στάθης Σταυρόπουλος. Το ιστολόγιο δεν αλλάζει την τοποθέτησή του, αλλά αίρει την εκ των προτέρων ευμενή διάθεσή του προς την κυβέρνηση.

Η σημερινή πιατέλα με τα μεζεδάκια δεν είναι τόσο φορτωμένη όσο συνήθως, για λόγους προσωπικούς -είχα ταξίδια αυτή την εβδομάδα και δεν πρόλαβα να μαζέψω αρκετά. Για να τα λέμε όλα, φταίτε κι εσείς που δεν στείλατε. 🙂

Και η επόμενη βδομάδα θα είναι δύσκολη για το ιστολόγιο, διότι έχω και πάλι ταξίδι, αυτή τη φορά στη Μάλτα. Δεν ξέρω αν θα έχω τον καιρό ή τις υλικές δυνατότητες (σύνδεση κτλ.) να ανεβάζω άρθρα καθημερινά, αν και θα προσπαθήσω να μη σπάσει το σερί της καθημερινής δημοσίευσης το οποίο κρατάει από τα τέλη Ιανουαρίου του 2014. Βέβαια, θα βάλω και καναδυό άρθρα ‘ταξιδιωτικού’ χαρακτήρα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Advertisements

Posted in Επικαιρότητα, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεταμπλόγκειν, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , , , | 279 Σχόλια »

Πασχαλινά μεζεδάκια και φέτος

Posted by sarant στο 30 Απρίλιος, 2016

Και λέω «και φέτος» επειδή τον ίδιο τίτλο τον έχω χρησιμοποιήσει και στο παρελθόν, αφού, κατά μια περίεργη σύμπτωση, συμβαίνει συχνά το Πάσχα να πέφτει Κυριακή.

Θα μπορούσα να τα πω και «αγιοφωτισμένα» μεζεδάκια, αφού το βράδυ θα έρθει από τα Ιεροσόλυμα το Άγιο Φως. Η μεταφορά του Αγίου Φωτός, ένα πανάρχαιο έθιμο που ξεκίνησε το 1988, αρχικά ήταν προσφορά κάποιου ταξιδιωτικού πράκτορα, αλλά από το 2002 (επί πρωθυπουργίας του… εκσυγχρονιστή Κ. Σημίτη) τα έξοδα τα ανέλαβε η ελληνική πολιτεία, και από τότε αυτή τα πληρώνει, είτε γκλαμουράτη με ξένα κόλλυβα είτε χρεοκοπημένη.

Αλλά το μεγάλο θαύμα δεν θα ήταν να ανάψει με μαγικό τρόπο το φως, θα ήταν να αναλάμβανε τα έξοδα της μεταφοράς του η Εκκλησία της Ελλάδος. Αλλά τέτοιο θαύμα, αμφιβάλλω αν θα γίνει ποτέ.Τέλος πάντων, θυμίζω ότι το ιστολόγιο έχει άρθρο για το θέμα.

Και προχωράμε στα μεζεδάκια μας.

* Ξεκινάμε με μια εξωτική πόλη που τη διάβασα σε άρθρο αθλητικού ιστοτόπου, από το οποίο πληροφορήθηκα ότι εκτός από μπρέξιτ και γκρέξιτ υπάρχει ενδεχόμενο και για… σπέξιτ, τουλάχιστον στο μπάσκετ.

Όπως αναφέρει χαρακτηριστικά η Mundo Deportivo στην ηλεκτρονική της έκδοση «η απόφαση ελήφθη το Σάββατο (23/4) από την εκτελεστική επιτροπή της παγκόσμιας ομοσπονδίας, η οποία συνεδρίασε στη Χινέμπρα για να συζητήσει τα μέτρα που θα πάρει για την κρίση που έχει δημιουργηθεί.

Ποια είναι τάχα η Χινέμπρα; Οι Ισπανοί ξέρουν ότι η Ginebra είναι η ελβετική πόλη που εμείς λέμε Γενεύη, αλλά το ξέρει τάχα ο Έλληνας αναγνώστης;

* Εισαγωγικομανία που μπορεί να θεωρηθεί και μακάβρια, στον τίτλο άρθρου του skai.gr:

Bild: «Φεύγει» ο Τσακαλώτος.

Να βάλει και τις τρεις λέξεις σε εισαγωγικά, το καταλαβαίνω. Αλλά μόνο το «φεύγει», τι νόημα έχει; Τι προσφέρουν τα εισαγωγικά εδώ, μπορεί κανείς να μας πει;

* Από την ομιλία του Κούλη Μητσοτάκη στο συνέδριο της ΝΔ φίλος επισήμανε (και μου έστειλε) το εξής απόσπασμα:

Διεξάγαμε ένα συνέδριο διαφορετικό από τα προηγούμενα, υπήρχε ένας άνεμος δημιουργικής αλλαγής, ανοίξαμε τις πόρτες να μπει οξυγόνο για την παράταξη και τη χώρα.

Τι χρόνος είναι το «διεξάγαμε»; Παρατατικός. Ο αόριστος θα ήταν «διεξαγάγαμε» (ο αμαληκιτικός τύπος) ή «διεξάξαμε» (ο αναλογικός, που χρησιμοποιείται στην Κύπρο και τον λέγαμε κι εμείς τον 19ο αιώνα). Στη συγκεκριμένη φράση του Κούλη, ταιριάζει πιο πολύ αόριστος ή παρατατικός; Ακολουθεί ένα ρήμα σε παρατατικό (που όμως περιγράφει μια διαρκή κατάσταση) και ένα σε αόριστο, αλλά για να βεβαιωθούμε ας αντικαταστήσουμε το «διεξάγω» με το «πραγματοποιώ». Τι θα ταίριαζε περισσότερο; Πραγματοποιούσαμε ένα συνέδριο διαφορετικό ή πραγματοποιήσαμε ένα συνέδριο διαφορετικό;

Ασφαλώς το δεύτερο. Άρα, το «διεξάγαμε» εδώ είναι λάθος. Η χρήση αναλογικού τύπου, θα το απέτρεπε.

* Λένε πως η πίστη «και βουνά μετακινεί», αλλά η δημοσιογραφική απροσεξία μετακινεί πόλεις.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Θηλυκό γένος, Λαθροχειρίες, Μαργαριτάρια, Μεζεδάκια, Το είπε/δεν το είπε | Με ετικέτα: , , , , , , , | 180 Σχόλια »

Κυβερνητικά μεζεδάκια

Posted by sarant στο 31 Ιανουαρίου, 2015

Την Κυριακή που μας πέρασε έγιναν οι εκλογές, σχηματίστηκε η νέα κυβέρνηση, οπότε τα σημερινά μεζεδάκια, τα πρώτα μετά την αλλαγή της σελίδας, λογικό είναι να ονομαστούν «κυβερνητικά». Μπορείτε να το ερμηνεύσετε και αλλιώς, ότι δηλαδή για πρώτη φορά στην ιστορία του ιστολογίου (και στη ζωή του διαχειριστή του, θα πρόσθετα) στην κυβέρνηση βρίσκεται μια δύναμη φιλική προς αυτό (και προς αυτόν). Σημαίνει τάχα αυτό ότι τα μεζεδάκια θα γίνουν πράγματι «κυβερνητικά»; Δεν το νομίζω, αλλά εσείς θα το δείτε.

* Πάντως, μια και το έφερε η κουβέντα, και για να μην κατηγορηθώ ότι τα αποσιωπώ λόγω πολιτικής φιλίας, σπεύδω να επισημάνω ένα γλωσσικό στραβοπάτημα στις δηλώσεις του νέου κυβερνητικού εκπροσώπου Γαβριήλ Σακελλαρίδη, και συγκεκριμένα ένα κρούσμα γενικομανίας, όταν κατηγόρησε τον αρχηγό της αξιωματικής αντιπολίτευσης ότι «επιμένει να αποποιείται των ευθυνών του και να αγνοεί προκλητικά τη λαϊκή ετυμηγορία». Όμως, όπως έχουμε ξαναγράψει, το «αποποιούμαι» συντάσσεται (και πάντα συντασσόταν) με αιτιατική, όπως άλλωστε και το μετέρχομαι, το επιδέχομαι, το απεκδύομαι, και κάμποσα άλλα λόγια ρήματα.

* Κι ένα άλλο. Σε άλλη ανακοίνωσή του, ο κυβερνητικός εκπρόσωπος ανέφερε ότι  «Η ελληνική κυβέρνηση θα συνεχίσει τις διαβουλεύσεις για την εξεύρεση αμοιβαίας επωφελούς λύσης».  Σε ονομαστική πτώση, θέλουμε να βρεθεί «αμοιβαία επωφελής λύση». Αν θεωρήσουμε, όπως είναι το πιο φυσικό στα δικά μου μάτια, ότι εδώ το «αμοιβαία» είναι επίρρημα, θέλουμε την εξεύρεση «αμοιβαία επωφελούς λύσης». Βέβαια, μπορούμε να πούμε ότι είναι επίθετο, οπότε στέκει η διατύπωση. (Εδώ ένας οπαδός του πολυτονικού θα μας έλεγε ότι επί πολυτονικού δεν θα είχαμε πρόβλημα αφού το επίρρημα θα έπαιρνε περισπωμένη ενώ το επίθετο θα έπαιρνε, αν θυμάμαι καλά, οξεία. Αλλά αν είχαμε αμοιβαία επωφελή μέτρα; Εδώ ούτε το πολυτονικό βοηθάει για τη διάκριση επιθέτου και επιρρήματος. Το έχει η μοίρα τους να μπερδεύονται, και άλλωστε δεν διαφέρει πολύ μια αμοιβαία επωφελής λύση από μια αμοιβαία επωφελή λύση, έτσι δεν είναι; )

* Σε δηλώσεις του μετά τη συνάντηση με τον Μάρτιν Σουλτς, ο Σταύρος Θεοδωράκης δήλωσε ότι το Ποτάμι θα οργανώσει μια διάσκεψη στην οποία «Καλεσμένοι θα είναι άνθρωποι από όλη την Ευρώπη, πανεπιστήμονες, ακτιβιστές, επιχειρηματίες, νέοι και βέβαια πολιτικοί για να συζητήσουμε το κοινό μας μέλλον».
Θα μπορούσε βέβαια να εννοεί ότι θα καλέσει πανεπιστήμονες (λέξη που χρησιμοποιείται συνήθως ειρωνικά για να δηλώσει αυτόν που γνωρίζει όλες τις επιστήμες), αλλά υποψιάζομαι ότι ο Ποταμάρχης εννοούσε απλώς «πανεπιστημιακούς».

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Εκλογές, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , , | 146 Σχόλια »

Εορταστικά μεζεδάκια

Posted by sarant στο 6 Δεκέμβριος, 2014

Το ιστολόγιο γιορτάζει σήμερα, του Αγίου Νικολάου, αλλά η μέρα κάθε άλλο παρά ευφρόσυνη προοιωνίζεται -και όχι σε προσωπικό επίπεδο: εννοώ τον Ρωμανό που συνεχίζει τη δική του μάχη στην κόψη του ξυραφιού, την ηλεκτρισμένη ατμόσφαιρα, τις διάφορες φήμες. Και το κακό είναι πως αυτή η άγιορτη γιορτή πέφτει Σάββατο, μέρα που έχει καθιερωθεί να ανεβαίνει άρθρο με μεζεδάκια, δηλαδή εξ ορισμού άρθρο ευτράπελο.

antenaΒέβαια, κάποια από τα σημερινά θέματα έχουν σχέση με την υπόθεση Ρωμανού. Και μερικά δεν είναι για γέλια, αλλά για να εξοργίζεσαι. Παράδειγμα, το δελτίο ειδήσεων του Αντένα προχτές το βράδυ, που, όπως γράφτηκε, μετέδωσε την είδηση για την κατάληψη των γραφείων της ΓΣΕΕ συνοδεύοντάς την με πλάνα αρχείου που έδειχναν εκτεταμένα επεισόδια, φωτιές και δακρυγόνα, ενώ στην πραγματικότητα δεν είχε κουνηθεί φύλλο. Ντροπή και στην κεντρική παρουσιάστρια Μαρία Χούκλη, που, όπως γράφτηκε, δεν διαχώρισε τη θέση της, αναφέροντας έστω ότι προβάλλονται πλάνα αρχείου.

* Ένας άλλος τρόπος παραμόρφωσης της πραγματικότητας, αλλά στο Διαδίκτυο και όχι στην τηλεόραση, είναι να ανασύρονται παλιές ειδήσεις, είτε από λάθος είτε κακόπιστα. Τις τελευταίες δυο-τρεις μέρες, έχω δει πολλούς να αναρτούν στο Φέισμπουκ ένα ρεπορτάζ της Ελευθεροτυπίας, με τίτλο «Αποφυλάκιση για Κορκονέα, Σαραλιώτη«. Αν βέβαια το κλικάρει κανείς, βλέπει ότι το άρθρο είναι παλιό, του Ιουνίου 2010 (!) όταν οι δυο ήταν ακόμα υπόδικοι -αλλά οι περισσότεροι δεν κλικάρουν, και εξεγείρονται για την αποφυλάκιση του δολοφόνου ενώ δεν δίνεται εκπαιδευτική άδεια στον Ρωμανό. Ο Κορκονέας βεβαίως βρίσκεται στη φυλακή, αν και ο Σαραλιώτης έχει όντως αποφυλακιστεί αφού εξέτισε το προβλεπόμενο ποσοστό της ποινής του. (Και η Ελευθεροτυπία δεν βγαίνει αυτές τις μέρες έτσι κι αλλιώς).

* Και πάλι για την υπόθεση Ρωμανού, ποδαρικό στα μεζεδάκια από τον νεότευκτο ιστότοπο huffingtonpost.gr, που έβαλε τον εξής τίτλο στο άρθρο σχετικά με την επιστολή του Ρωμανού: Εμπόριο ελπίδας πουλά ο ΣΥΡΙΖΑ. Προσέξτε πόσα δημοσιογραφικά ατοπήματα υπάρχουν στο άρθρο αυτό: α) Δεν παρατίθεται ολόκληρη η επιστολή του Ρωμανού, αλλά μόνο ελάχιστα επιλεγμένα αποσπάσματα. β) Ο τίτλος του άρθρου είναι αντλημένος από… το υστερόγραφο της επιστολής Ρωμανού, δηλαδή δεν εκφράζει την ουσία του γράμματός του. και, γ) (αν και είναι παρωνυχίδα) ο τίτλος έχει σολοικισμό, διότι βέβαια ή κάνει εμπόριο ελπίδας ο ΣΥΡΙΖΑ ή πουλαει ελπίδες. Να πουλάει εμπόριο, δύσκολο. Όντως, ο νέος ιστότοπος ξεκίνησε με τις καλύτερες προϋποθέσεις για να αποτελέσει έναν από τους στυλοβάτες του σημερινού ειδησεογραφικού τοπίου.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Λαθροχειρίες, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεταμπλόγκειν, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , , , | 347 Σχόλια »

Μπαλταδιάρικα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 5 Απρίλιος, 2014

Τα ταχτικά σαββατιάτικα μεζεδάκια μας δεν θα μπορούσαν να πάρουν άλλο τίτλο, αφού στην επικαιρότητα κυριαρχεί η υπόθεση που ονομάστηκε Μπαλτάκος-γκέιτ, στην οποία άλλωστε αφιερώσαμε το προχτεσινό άρθρο. Tο επίθετο «μπαλταδιάρικα» ας θεωρηθεί φτιαγμένο από τα επώνυμα των δύο συνομιλητών, του Τάκη Μπαλτάκου και του Ηλία Κασιδιάρη, που συγχωνεύονται σε Μπαλταδιάρης (κατά το Μερκοζί και τα υπόλοιπα, αν και στην ελληνική, όπως το έχουμε ξαναπεί, τα ονόματα συνήθως συνενώνονται ακέραια, πρβλ. Κυρκοφλωράκηδες και Σαμαροβενιζέλοι).

* Μερικά μεζεδάκια μάλιστα αναφέρονται σε αυτή καθαυτή την υπόθεση. Για παράδειγμα, στη συνέντευξη που έδωσε μετά το ξέσπασμα του σκανδάλου ο κ. Μπαλτάκος στον Νίκο Χατζηνικολάου (εδώ ολόκληρο το κείμενο, που δεν το έχω διαβάσει προσεχτικά ολόκληρο), ο συμβουλάτορας της ναζιστικής συμμορίας είπε: «να θυμίσω και τη φράση του Λένιν ότι ένα ψέμα που επαναλαμβάνεται γίνεται αλήθεια». Είπε στ’ αλήθεια τέτοιο πράγμα ο Λένιν; Αν γκουγκλίσετε στα αγγλικά, θα δείτε πράγματι ότι δεκάδες αναξιόπιστοι ιστότοποι αποδίδουν το απόφθεγμα στον Λένιν, χωρίς ποτέ να παραθέτουν κάποια πηγή -στο κάτω κάτω, τα κείμενα του Λένιν έχουν εκδοθεί σε πολύτομα Άπαντα, δεν είναι καθόλου δυσπρόσιτα. Άλλοι πάλι ιστότοποι αποδίδουν το ρητό στον Χίτλερ ή τον Γκέμπελς. Από το λίγο που έψαξα και που ρώτησα, δεν υπάρχει τέτοια φράση στο έργο του Λένιν, οπότε το απόφθεγμα μάλλον πρέπει να θεωρηθεί απόφευγμα. Φαίνεται ότι στο «Μάιν Καμπφ» υπάρχει παρόμοια φράση, αλλά διατυπωμένη λιγότερο αποφθεγματικά.

* Αλλά η μεζεδοσυγκομιδή μας άρχισε βέβαια πολύ νωρίτερα, από την περασμένη Κυριακή κιόλας και τη Δευτέρα που έγινε η συζήτηση στη Βουλή, παρόλο που δεν μπόρεσα να την παρακολουθήσω αρκετά, μια και είχα πάει στο Παρίσι. Πάντως, άκουσα με τ’ αυτιά μου τον κ. Στουρνάρα να κατηγορεί τον Αλέξη Τσίπρα ότι «θέλει per mare per terra αυτό [δηλ. η συζήτηση στο Γιούρογκρουπ] να μη γίνει». Ωστόσο, το per mare per terram (έτσι είναι το σωστό λατινικό, άσχετο αν πολλές φορές το διαβάζουμε στραπατσαρισμένο), που σημαίνει «στη θάλασσα και στην ξηρά», συνήθως δεν χρησιμοποιείται έτσι, δεν έχει αυτήν τη σημασία. (Περισσότερα για το ρητό, σε παλιά συζήτηση της Λεξιλογίας).

* Ανεβαίνει ή ανέβηκε μια σκηνική σύνθεση βασισμένη σε αποσπάσματα από ερωτικά διηγήματα του Παπαδιαμάντη και με τον γενικό τίτλο «Η ναυς των ονείρων».  Η φράση είναι παπαδιαμαντική, από το Όνειρο στο κύμα, ένα από τα διηγήματα που αποσπάσματά τους δραματοποιούνται. Ωστόσο, ο τίτλος είναι άβολος αν θελήσεις να τον κλίνεις -πώς θα το πεις, «δεν μου άρεσε η σκηνοθεσία της… Νηός των Ονείρων;» Οπότε, δεν με παραξενεύει που έμεινε άκλιτος στον τίτλο του άρθρου του Πρόταγκον: Ταξιδέψτε με τη Ναυς των Ονείρων, αν και εγώ θα το απέφευγα (και βέβαια δεν θα έλεγα το τάχαμ σωστό: τη Νήα των Ονείρων).

* Αλλά αν η Ναυς κλίνεται πανδύσκολα, οπότε έχουν ελαφρυντικά όσοι την αφήνουν άκλιτη, τι να πει κανείς για την ελληνικούρα που ακούστηκε χτες το απόγευμα από τον Σκάι, και όχι από κανέναν άλλον παρά από τον κατά δήλωσή του αρχαιομαθή υπουργό (οΘντκ) Άδωνη Γεωργιάδη: «Εκ του έλασσον κρίνεται και το μείζον»! Εκ του ελάσσονος, βέβαια -αλλά, θα μου πείτε, τους αρχαίους ο Άδωνης τους έχει για να τους πουλάει με το κιλό, όχι για να τους διαβάζει.

* Το επόμενο μεζεδάκι είναι διπλό, με την έννοια ότι το ίδιο μαργαριτάρι εντοπίστηκε σε δύο διαφορετικά κείμενα αλλά για το ίδιο θέμα.

Πρώτα, στην ανακοίνωση της ομοσπονδίας των σωφρονιστικών υπαλλήλων για τη δολοφονία του Ιλί Καρέλι: «Είμαστε σίγουροι, ότι η έρευνα που ήδη διεξάγεται θα αποδείξει καταρχήν κάτω από ποιες συνθήκες και σε ποια αίτια οφείλεται ο θάνατος του κρατουμένου, καθώς και την ειλικρίνεια των λόγων μας, δεδομένου ότι δεν έχουμε καμία συμμετοχή σε αυτόν, ούτε παραλείψαμε να κάνουμε κάτι που θα εξέθετε τη ζωή του σε κίνδυνο». Η πλαγιογραφή δική μου -και αν διαβάσετε προσεχτικά το απόσπασμα, οι σωφρονιστικοί υπάλληλοι λένε ότι έκαναν ό,τι μπορούσαν για να εκθέσουν τη ζωή του Καρέλι σε κίνδυνο!

Δεύτερο κρούσμα, σε ρεπορτάζ για τη δολοφονία (σε πολλούς ιστότοπους, ας πούμε εδώ): «Κατά τις ίδιες πηγές, η πράξη αυτήν βαραίνει τόσο αυτούς που συνέβαλαν στην αποτρόπαια πράξη, όσο κι εκείνους που δεν απέτρεψαν και δεν παρέλειψαν να κάνουν τις οφειλόμενες ενέργειες προκειμένου να αποτραπεί». Όλο είναι πολύ κακογραμμένο, αλλά στέκομαι στο «δεν παρέλειψαν». Εδώ, θα μπορούσε απλώς να φύγει το «δεν».

* Κι ένα μνημειώδες μαργαριτάρι, και δυστυχώς σε φιλικόν ιστότοπο… Ελπίζω να το δουν και να το αλλάξουν, αλλά τώρα που γράφω το άρθρο ο τίτλος ενός ρεπορτάζ στον ιστότοπο του ραδιοφωνικού σταθμού «Στο Κόκκινο» είναι: Ο Σαμαράς είναι εκείνος ο αρχηγός της ΝΔ που συνέβαλλε στην μετάλλαξη της ταυτότητας της ΝΔ φορώντας της μια ακροδεξιά βράκα. Πρόκειται για δηλώσεις του Πάνου Σκουρλέτη. Ας προσπεράσουμε γρήγορα το συνηθισμένο λάθος στο «συνέβαλλε», που θέλει ένα λάμδα διότι είναι αόριστος (βάλτε π.χ. «που βοήθησε» για να το δείτε), για να προχωρήσουμε στην… ακροδεξιά βράκα. Πώς είναι τάχα μια ακροδεξιά βράκα; Φαρδιά; Μεταξωτή; Μήπως είναι… φαιοπράσινη για να ταιριάζει με τα πολιτικά αλλά και τα αθλητικά φρονήματα του κ. Μπαλτάκου;

Ευτυχώς, το άρθρο συνοδεύεται από ηχητικό στιγμιότυπο, όπου ακούμε τον ίδιο τον Σκουρλέτη, ο οποίος (στο τέλος-τέλος του αποσπάσματος, από το 4.00 και μετά) λέει καθαρά λέει ότι «ο Σαμαράς διοικεί με μία ακροδεξιά δράκα». Και βέβαια, άλλο δράκα κι άλλο… βράκα! Η λόγια έκφραση «μια δράκα», συνώνυμο του «μια φούχτα», με την έννοια της ποσότητας που μπορούμε να κρατήσουμε στη φούχτα μας, σημαίνει «πολύ μικρός αριθμός». Φταίει λίγο και ο Π. Σκουρλέτης, γιατί συνήθως την έκφραση τη χρησιμοποιούμε προσδιορίζοντας σε τι αναφερόμαστε, π.χ. «μια δράκα αγωνιστών ξεκίνησαν την επανάσταση» ή «μια δράκα επίορκων βουλευτών τάχαμ ψήφισαν το μονοτονικό» -κι επειδή ο συντάκτης δεν ήξερε τη λέξη «δράκα», νόμισε ότι ακούει «βράκα» και, όπως βλέπετε, επεξεργάστηκε και το απόσπασμα (πρόσθεσε το «φορώντας της») για να το κάνει πιο λογικό. Απορία έχω πάντως, πώς ακριβώς φανταζόταν την ακροδεξιά βράκα!

* Κι ένα διπλό μεζεδάκι από το ίδιο μέσο και για την ίδια λέξη, οπότε τουλάχιστον δεν μπορούμε να τους κατηγορήσουμε για ασυνέπεια. Άρση του μπλόκο στο Twitter διέταξε το ανώτατο δικαστήριο της Τουρκίας, είναι ο πρώτος τίτλος άρθρου στο skai.gr, με τη μεγαλοπρεπή όσο και αδικαιολόγητη ακλισιά στο μπλόκο, το οποίο κλινόταν κανονικότατα επί δεκαετίες, όποια σημασία κι αν είχε η λέξη. Και λίγο αργότερα:  Άρση του μπλόκο και στο You Tube ζήτησε τουρκικό δικαστήριο.

* Νέος λαός εμφανίστηκε στη Χώρα των Αγνώριστων και παρακαλούνται οι ληξίαρχοι να την καταγράψουν. Σε άρθρο για το Αφγανιστάν γίνεται συνεχώς λόγος για τους Ταχίκ. Η μυστηριώδης αυτή εθνότητα δεν είναι άλλη από τους Τατζίκους. Να υποθέσω ότι το άρθρο το μετέφρασε ισπανομαθής, που είδε στο πρωτότυπο Tajik και μπερδεύτηκε;

* Στο ίδιο άρθρο κι ένα κρούσμα «παρενθετικής ακλισιάς»: ο Ρασούλ … έχει επιλέξει για την θέση του αντιπροέδρου τον Αχμάντ Ζια Μασούντ, από τους Ταχίκ, και αδερφό τού Αχμάντ Σαντ Μασουντ, θρυλικός διοικητής της Βόρειας Συμμαχίας πριν σκοτωθεί το το 2001. Θρυλικού διοικητή, βεβαίως. Ή αλλιώς βάλτε το σε παρένθεση.

* Και κάτι που δεν είναι μαργαριτάρι. Την ισπανική διαφήμιση του γιαουρτιού «αλά γριέγα» της Ντανόν, με τη γιαγιά που παραπονιέται ότι «χρόνια και χρόνια μας παίρναν τα αρχαία μας, αλλά τώρα θέλουν και το γιαούρτι μας», την ήξερα από παλιά -είναι άλλωστε παλιότερη από το ιστολόγιο. Αυτό που δεν ήξερα είναι ότι η έκφραση jroña que jroña (όπως γράφεται στα ισπανικά) έχει αρχίσει να ακούγεται στην καθομιλουμένη των νέων, σαν ευτράπελη έκφραση -ίσως επειδή ακούγεται πολύ οικεία στο ισπανικό αυτί, μια και μοιάζει με άλλες εκφράσεις όπως dale que dale, toma que toma κτλ.

* Ένας φίλος, θυμωμένος, μου στέλνει το δελτίο τύπου του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης, όπου διαβάζω ότι «Ο Υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, κ. Αθανάσιος Τσαυτάρης μεταβαίνει στις Βρυξέλλες ως Πρόεδρος του Συμβουλίου Υπουργών Γεωργίας της Ε.Ε. για να συμμετάσχει στον Τρίλογο με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή».
Δηλαδή, λέει ο φίλος μου, ο Δωδεκάλογος του γύφτου είναι η συνομιλία του γύφτου με άλλα έντεκα πρόσωπα;
Ο όρος αποδίδει το γαλλικό trilogue, trialogue στα αγγλικά, τον τριμερή διάλογο μεταξύ Συμβουλίου, Κομισιόν και Κοινοβουλίου. Έτσι ακριβώς είναι και η επίσημη απόδοση στην ευρωενωσιακή ορολογία, τριμερής διάλογος. (Δείτε και στη Λεξιλογία μια σχετική συζήτηση).

* Ένας άλλος φίλος επισημαίνει συνέντευξη του συνθέτη Κωνσταντίνου Βήτα στο in.gr με τον τίτλο: «Πιστεύω βαθιά και διαβάζω πολύ Σωκράτη». Προφανώς, σκεφτόμαστε ότι ο συνθέτης θα εννοεί ότι διαβάζει Πλάτωνα, διότι ως γνωστόν ο Σωκράτης δεν μας άφησε κανένα σύγγραμμά του, αλλά αν προχωρήσουμε παρακάτω βλέπουμε ότι ο Κ. Βήτα κάνει διάκριση ανάμεσα σε Σωκράτη και Πλάτωνα:

Και ποια η σχέση σου με τη Θρησκεία;
«Πιστεύω βαθιά και διαβάζω πολύ Σωκράτη, Πλάτωνα, Ράμφο, ποίηση, κλασική λογοτεχνία, πατερικά κείμενα.»

Εντάξει, με έναν καλό δικηγόρο το γλιτώνει, αφού μπορεί να ισχυριστεί ότι εννοεί τα σωκρατικά και τα μη σωκρατικά έργα του Πλάτωνα (ή ίσως τα σωκρατικά έργα του Ξενοφώντα), αλλά και πάλι η σπουδαιοφάνεια έχει γούστο.

* Ο αντικαταστάτης του Τ. Μπαλτάκου έχει το σημαδιακό όνομα Φώτης Καϋμενάκης και είναι αρεοπαγίτης. Για ορισμένους είναι αεροπαγίτης.

* Άλλος πάλι φίλος επισημαίνει το απόσπασμα: «η δολοφονία 800.000 Τούτσις από τους εξτρεμιστές Χούτου στην Ρουάντα» και αναρωτιέται: αν Τούτσις, γιατί όχι Χούτους;

* Ενώ ένας άλλος φίλος διάβασε το ρεπορτάζ για την όπερα «Διδώ και Αινείας» και, εκνευρισμένος από τα πολλά «Διδούς» του άρθρου, αποφάσισε τελικά να μην πάει να τη δει!

* Κι άλλο ένα μνημειώδες μαργαριτάρι, μεταφραστικό τούτη τη φορά. Σύμφωνα με το άρθρο του skai.gr, ο Αλέξης Τσίπρας σε συνέντευξή του στην ιταλική Ρεπούμπλικα είπε: «Φτάνει με τη λιτότητα, ο σιδηροδρομικός συρμός Μέρκελ είναι νεκρός και ο Ρέντσι πρέπει να το καταλάβει». Παρντόν; Ποιος «συρμός Μέρκελ»; Αν δούμε το πρωτότυπο, το μυστήριο ξεκαθαρίζει: Il binario Merkel è morto, Renzi deve capirlo. Στα ιταλικά binario είναι το ζευγάρι των σιδηροτροχιών, δηλαδή η σιδηροδρομική γραμμή (και όχι ο συρμός!) αλλά binario morto είναι έκφραση που μεταφορικά σημαίνει το αδιέξοδο, σαν το αγγλικό dead-end track. Επομένως, ο δρόμος της Μέρκελ είναι αδιέξοδος, ή «δεν οδηγεί πουθενά», ή «οδηγεί σε αδιέξοδο», και πάντως όχι νεκρός σιδηροδρομικός συρμός!

* Ένας άλλος φίλος γράφει:

Με διάφορες λεπτομέρειες, ποσοστά κλπ. Το συμπέρασμα είναι ότι ο καπνός του τσιγάρου μπορεί να προκαλέσει μεταβολικές διαταραχές, οι οποίες περνάνε στην επόμενη γενιά μέσω του σπέρματος. Ούτε λόγος ότι το κάπνισμα πριν τα 11 έτη συναντιέται σε συγκεκριμένες κοινωνικές ομάδες που τείνουν να τρέφονται και να τρέφουν τα παιδιά τους με τζανκ-φουντ που παχαίνει.

* Και κλείνω με τη γλωσσική απορία που έχει ένας άλλος φίλος -κι εδώ θα χρειαστώ τη βοήθειά σας. Μεταφέρω εκτενή αποσπάσματα από το γράμμα του.

… σημερα θελω να ζητησω τη βοηθεια σου για κατι που με βασανιζει από πολύ καιρό. Προκειται για τη λεξη «όγκιθρο«! Η λέξη ανηκει στη στενη ντοπιολαλια του χωριού μου και περιγράφει ένα εξάρτημα του αρότρου (Αλέτρι). H προφορά της προδιδει μάλλον αρχαία ελληνική καταγωγη αλλά δεν ειμαι καθόλου σίγουρος γι αυτό. Είναι λέξη της πατρικής μου γλωσσας (πατρικό σπιτι, οικογενεια γειτονιά, μαχαλας, χωριο, ευρύτερη περιοχη κ.λπ) και όχι της μητρικής μου γλώσσας που είναι τα νεοελληνικά της Μανας μου και του σχολείου! Το λεω αυτό γιατί όταν πηγα στο δημοτικό ο γλωσσικός αχταρμας ήταν τρομάκτικους! Μπήκαμε από την πρώτη τάξη στην βαρια καθαρεύουσα και το γεγονός μπερδεμα ήταν κανονικό «κουτλουμούσ'» Κράτησα την ΠΑΤΡΙΚΗ μου γλώσσα κι αργότερα με κοπο μπήκα στα νεοελληνικά! Ειμαι όμως από μικρό παιδάκι διγλωσσος και κατέχω μεχρι σήμερα άριστα τη ντοπιολαλια οπως αυτή μιλιόταν στο χωριό και σ’ όλη τη Χαλκιδική (με διάφορες παραλλαγες) μεχρι και τη δεκαετία του ’50. Ραδιοφωνο, Δημοτικο και τηλεόραση την τσαλαπάτησαν ολοσχερώς!

Από τα γυμνασιακά μου χρόνια προσπάθησα να βρω την αντιστοιχία ανάμεσα στ’ «αγιομαμιτικα/χαλκιδικιωτικα» και στα νεοελληνικά αλλά δεν τα κατάφερα και τόσο καλά! Βρηκα, για παράδειγμα, ότι το «β’κεντρο» (εργαλειο) ειναι το βουκεντρον ή το «χ’λιαρ'» ειναι το κοχλιαριον ή ότι το «λησγκαρ'» ειναι ο λησγος και το «ντουρ’λαπ’ ο υδρολαιλαπας, κατέχω όμως και πολλές άλλες λεξεις και εκφράσεις στη ντοπιολαλιά που μου ειναι άγνωστες στα Νεοελληνικά! Η λεξη «όγκιθρο» επι παραδειγματι, ανηκει σ’ αυτη την κατηγορία. Σκεφτηκα λοιπόν να ζητησω τη βοήθεια σου.

 Οπως και να έχει το πράγμα το «όγκιθρο» ειναι βασικό εξαρτημα στο γνωστό «άροτρο» με σπουδαία σκοπιμότητα.  Προκειται για ένα χαλύβδινο (σιδερενιο) κανόνα μήκους 0,30m – 0,40m και πάχος γυρω στα δύο εκατοστα σε μορφη μακροστενης βεργας! Αυτη η σιδερενια βεργα στηριζεται στο «φτερό» του αρότρου ενώνεται με το «υνι» και στηρίζει τη χειρολαβη στην ευθυγράμμιση της «αυλακιάς». Το όγκιθρο ειναι ένας οδηγός πολύ χρησιμος στο όργωμα των χωραφιών! Γνωρίζω τη χρήση του εργαλείου αλλά δεν γνωρίζω τη μεταγλωττισή του στα ελληνικά! Στο παρακάτω λινκ φαίνεται καθαρα το «όγκιθρο» στην εικόνα οπου απεικονιζεται το σιδερενιο αλέτρι, ενα αγροτικό εργαλειο, που χρησιμοποιούσε ο Πατερας μου για το οργωμα των χωραφιών.   

Εγώ από αγροτικά δεν πολυσκαμπάζω διότι δεν είμαι από χωριό. Βρίσκω στα αποσπάσματα του Ιππώνακτα ένα «έγκυθρον», αλλά όχι στο Λίντελ Σκοτ, κι επειδή είναι άπαξ λεγόμενο και το κείμενο είναι αποσπασματικό δεν φαίνεται η σημασία του. Οπότε, το αφήνω στη συλλογική σοφία σας. Ξέρει κανείς πώς λέγεται στα νεοελληνικά το εξάρτημα που ο φίλος μου το ξέρει «όγκιθρο»; Ξέρει άλλος κανείς αυτή τη λέξη; Και έχει καμιά ιδέα για την ετυμολογία της;

Posted in Όχι στα λεξικά, Ακλισιά, Κοτσανολόγιο, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Παπαδιαμάντης, Το είπε/δεν το είπε | Με ετικέτα: , , , , , | 191 Σχόλια »

Προχριστουγεννιάτικα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 21 Δεκέμβριος, 2013

Κατά πάσα πιθανότητα αυτό τον τίτλο τον έχω χρησιμοποιήσει και παλιότερα, αλλά δεν παύει να προσδιορίζει με ακρίβεια τη χρονική στιγμή, οπότε θα τον επαναλάβω και φέτος. Θα μπορούσα βέβαια να ονοματίσω τα μεζεδάκια μου λιάπικα, ώστε να εκμεταλλευτώ την επικαιρότητα, αλλά αφού το σκέφτηκα λίγο απέρριψα την ιδέα -ίσως όμως την επόμενη βδομάδα ανεβάσω ένα αρθράκι για τις πλαστές, τις μη γνήσιες, τις αυτοσχέδιες πινακίδες του πρώην υπουργού, και για όλες τις άλλες λέξεις που έχουμε για να δηλώνουμε την παραχάραξη και την απομίμηση (και βιβλίο μπορεί να γραφτεί, όχι αρθράκι).

Τα μεζεδάκια συνήθως παρουσιάζουν μαργαριτάρια και άλλα αξιοπρόσεκτα, γλωσσικά κυρίως, αλιευμένα από την επικαιρότητα, μερικές φορές όμως έχουμε και παλιότερα θέματα, ας πούμε μαργαριτάρια που εντοπίστηκαν σε βιβλία, διότι το βιβλίο, και ευτυχώς δηλαδή, δεν ακολουθεί ρυθμούς επικαιρότητας. Πρόσφατα, ένας φίλος μού έστειλε ένα μεταφραστικό μαργαριτάρι από ένα βιβλίο του Ουμπέρτο Έκο, το «Από το δέντρο στον λαβύρινθο». Το μεταφέρω εδώ, διότι ο πληροφορητής μου είναι απόλυτα αξιόπιστος, αν και δεν πρόλαβα, όπως θα ήθελα, να κάνω αυτοψία. Σύμφωνα λοιπόν με τα λεγόμενα του φίλου μου, στη σελ. 196 του βιβλίου του Έκο, κάνει την εμφάνισή του ο Άγιος Γερόλαμος. Φυσικά πρόκειται για τον πασίγνωστο Άγιο Ιερώνυμο, ο οποίος μεταξύ άλλων μετέφρασε τη Βίβλο στα λατινικά, και τον οποίο ο Έκο υποθέτω πως τον αποκαλεί San Gerolamo, μια και έτσι λέγεται στα ιταλικά (επίσης και San Girolamo). Παρακαλείται ο ληξίαρχος της Στρατιάς των Αγνώριστων να προσθέσει τον άγιο Γερόλαμο στις τάξεις της, πλάι στον Φλάβιους Ζοζέφ.

Το όνομα Gerolamo έχει περάσει στα ελληνικά και ως Γερόλυμος (εξού και το κεφαλλονίτικο επώνυμο Γερολυμάτος), αλλά το «άγιος Γερόλαμος» δεν έχει καμιά δικαιολογία και καμιά βάση -και προκαλεί εντύπωση μια τόσο μεγάλη απροσεξία από δόκιμη μεταφράστρια, πολύ περισσότερο που θα μπορούσε να θεωρηθεί και… ιεροσυλία, αν πάρουμε υπόψη μας ότι ο Ιερώνυμος είναι ο προστάτης άγιος των μεταφραστών!

* Κατά σύμπτωση και το δεύτερο μεζεδάκι μας είναι μεταφραστικό. Σε (σημαντική) συνέντευξη του Τζον Χολογουέι στην Εφημερίδα των Συντακτών, διαβάζουμε: «Ισως μια κρίση να είναι κάτι όπως ο σπασμός κατά τη διάρκεια της εργασίας». Πώς; Παθαίνετε εσείς σπασμούς όταν δουλεύετε -και μάλιστα ταχτικά; Κάτι δεν πάει καλά εδώ, και σιγουρευόμαστε όταν συνεχίζουμε το διάβασμα: «…ο φοβερός πόνος που νιώθει μια γυναίκα πριν τη γέννα». Προφανώς το αγγλικό κείμενο λέει labour, που είναι μεν η εργασία και ο μόχθος, είναι όμως και ο τοκετός. Εδώ υπάρχει υλικό για άρθρο, αλλά θα το αφήσουμε για άλλη φορά -προς το παρόν στεκόμαστε στο μαργαριτάρι, που οφείλεται στην άγνοια του συντάκτη και στην απροθυμία του να ανοίξει ένα ρημαδολεξικό (θεωρείται έγκλημα καθοσιώσεως σε ορισμένους κύκλους).

* Ενοχλημένος από την ανακήρυξη του Αλέξη Τσίπρα σε επικεφαλής του Κόμματος της Ευρωπαϊκής Αριστεράς και υποψήφιο για την προεδρία της Κομισιόν, ο κυβερνητικός εκπρόσωπος κ. Κεδίκογλου, σε μια ανακοίνωση-περιβόλι, επισημαίνει ότι στο ΚΕΑ συμμετέχουν (με την ιδιότητα του παρατηρητή) και δύο εξωκοινοβουλευτικά τουρκοκυπριακά κόμματα, πράγμα που το θεωρεί «αναγνώριση του ψευδοκράτους» από τον Αλ. Τσίπρα. Περιέργως, δεν έδειξε να ενοχλείται που ο συγκυβερνών κ. Βενιζέλος και το ΠΑΣΟΚ ανήκουν στο Ευρωπαϊκό Σοσιαλιστικό Κόμμα, στο οποίο συμμετέχει (ως παρατηρητής επίσης) το κυβερνών Ρεπουμπλικανικό Τουρκικό Κόμμα. Πώς και δεν εγκαλεί τον κ. Βενιζέλο ότι «αναγνωρίζει το ψευδοκράτος»;

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , , , | 105 Σχόλια »

Το Μαντάτο Ριλό και άλλα μεσογεναριάτικα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 12 Ιανουαρίου, 2013

mandatorylaw2Στο καθιερωμένο σαββατιάτικο ραντεβού μας, όπου παρουσιάζουμε τα μεζεδάκια που μαζέψαμε μέσα στην προηγούμενη εβδομάδα, το πιάτο μας είναι συνήθως ισορροπημένο. Το σημερινό πιάτο, κατ΄εξαίρεση, δεν είναι. Περιλαμβάνει ένα μαργαριτάρι τόσο τερατώδες, τόσο απίστευτο, σωστό διαμάντι Κοχινούρ, που η ισορροπία αυτομάτως καταστρέφεται. Μοιραία, το μεγαμεζεδάκι αυτό εμφανίζεται και στον τίτλο του άρθρου μας: Το μαντάτο ριλό. Τι είναι το μαντάτο ριλό; Αν δεν παρακολουθήσατε τη συζήτηση στα σχόλια του χτεσινού άρθρου (ή στη Λεξιλογία) δεν νομίζω να μπορέσετε να το φανταστείτε. Σας συμβουλεύω πάντως να αποφύγετε να διαβάσετε την εικόνα αριστερά (γι’ αυτό την έβαλα και κάπως μικρή) και να προσπαθήσετε να το μαντέψετε.

Μαντάτο ξέρουμε τι σημαίνει: είδηση, άγγελμα, πληροφορία. Συχνά, είναι η κακή είδηση. Μια κατάρα που λεγόταν παλιότερα είναι: «Να έρθουν τα μαντάτα σου», δηλαδή η είδηση του θανάτου σου -ας πούμε, ο Παπαδιαμάντης στη Σταχομαζώχτρα, στην αφήγησή του παρεμβάλλει, με στόχο τον άστοργο πατέρα, την κατάρα «που να φτάσουν τα μαντάτα του ώρα την ώρα». Και στον Ερωτόκριτο, θα το θυμόμαστε γιατί έχει μελοποιηθεί ο στίχος, έχουμε τα «θλιβερά μαντάτα». Όμως εδώ κατ’ εξαίρεση δεν λεξιλογούμε αλλά σερβίρουμε μεζεδάκια, και άλλωστε το μαντάτο ριλό δεν είναι θλιβερή είδηση, είναι κάτι αστείο, ξεκαρδιστικό, να χτυπιέσαι κάτω από τα γέλια, είναι μαργαριτάρι σχεδόν εφάμιλλο του καναπουτσάρ και του συνθέτη Μποχεμιάν.

Λέξη «ριλό» βέβαια δεν υπάρχει, που και να υπήρχε θα ήταν περίεργο (αν και όχι αδύνατο) να μπαίνει μετά το ουσιαστικό. Αν όμως προφέρουμε μαζί τη φράση «μαντάτο ριλό», σαν να είναι μία λέξη, ίσως καταλάβετε τι ήταν το μαντάτο ριλό πριν εκτοξευτεί στο Πάνθεον των μαργαριταριών.

Αν δεν το μαντέψατε, ας το πάρει το ποτάμι… ή μάλλον ας δούμε την εξήγηση που δόθηκε στον ιστότοπο inews, στο σχετικό άρθρο με τίτλο «Το μαντάτο ριλό» (επειδή μπορεί να το διορθώσουν, κι επειδή τέτοια αριστουργήματα δεν είναι για να χάνονται, ο Ν. Λίγγρης πήρε εικόνα της οθόνης, βλ. αριστερά). Πολλοί βουλευτές, μας λέει το άρθρο, δεν είναι δικηγόροι, πώς λοιπόν έχουμε απαίτηση να γνωρίζουν τι είναι το «μαντάτο ριλό»; «Και όμως το έχει ψηφίσει η πλειοψηφία και από αυτό… κρέμεται η δημόσια περιουσία», λέει το άρθρο και παραθέτει την εξήγηση που έδωσε στη Βουλή ο υπουργός κ. Μανιτάκης: «Είναι μία ρήτρα πάγια, που υπάρχει σε όλες τις διεθνείς συμβάσεις εδώ και δεκαετίες, σε κάθε είδους σύμβαση ιδιωτικού δικαίου, σε ιδιωτικές οικονομικές συμβάσεις για όλα τα κράτη» Ακολουθεί μακροσκελέστατη και όχι ιδιαίτερα σαφής εξήγηση και φτάνουμε στον, ας πούμε, ορισμό: Η περιουσία του δημοσίου είναι δύο ειδών: Η ιδιωτική περιουσία του δημοσίου και η δημόσια περιουσία του δημοσίου. Εδώ πρόκειται για παραίτηση από την ιδιωτική περιουσία του δημοσίου και δεν πρόκειται για παραίτηση από τη δημόσια περιουσία. Αυτή, άλλωστε, εξαιρείται ρητά από την ίδια τη ρήτρα, που λέει ότι δεν υπάγεται σε αυτό τον περιορισμό ό,τι απαγορεύεται από διατάξεις του αναγκαστικού δικαίου. Είναι το λεγόμενο «Μαντάτο Ριλό». Είναι κλασική έκφραση. Άρα, δεν αφορά τα πολιτιστικά αγαθά, δεν αφορά ό,τι ανάγεται στα δημόσια κτήρια, δεν αφορά ό,τι αποτελεί δημόσια περιουσία.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Θηλυκό γένος, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Νομανσλάνδη | Με ετικέτα: , , , , , , , , , , , , | 224 Σχόλια »

Αυτός ο Γουόλτερ λέγεται Βάλτερ

Posted by sarant στο 4 Μαΐου, 2009

429px-bundesarchiv_bild_146-1989-047-202c_walter_scheel

Αυτός ο Γουόλτερ λέγεται Βάλτερ.

Το μαργαριτάρι το ψάρεψε στο αμέσως προηγούμενο ποστ ο φίλος Ντροπαλός, οπότε το κοπιράιτ του ανήκει ενμέρει τουλάχιστον 🙂

Ποιο μαργαριτάρι; Το κυριακάτικο Βήμα (3.5.2009), σε άρθρο του για τη Λέσχη Μπίλντεμπεργκ γράφει ότι πρόεδρός της διετέλεσε, ανάμεσα σε άλλους, ο Γουόλτερ Σιλ, πρώην πρόεδρος της πρώην Δυτικής Γερμανίας. Φυσικά, Γερμανός πολιτικός με τέτοιο όνομα δεν υπήρξε και δεν είναι και δυνατόν να υπάρξει. Πρόκειται για τον Βάλτερ Σέελ (Walter Scheel), που διετέλεσε υπουργός εξωτερικών επί Βίλι Μπραντ, στη συνέχεια πρόεδρος της Δυτικής Γερμανίας, ενώ σήμερα διάγει αισίως το ενενηκοστό έτος της ηλικίας του. Εξαιτίας του θέματος, το άρθρο του Βήματος έχει αναδημοσιευτεί, φυσικά αυτούσιο, σε ένα σωρό ιστολόγια, με αποτέλεσμα το λαθάκι να διαδίδεται. Γι’ αυτό και αποφάσισα να γράψω αυτό το σημείωμα.

Βέβαια, όπως καταλαβαίνετε, ο Γουόλτερ Σιλ καταλαμβάνει επιτελική θέση στη Στρατιά των Αγνώριστων, όπου συμμετέχουν όλοι εκείνοι που το όνομά τους το έκανε αγνώριστο η άγνοια του μεταφραστή. Εδώ, ο συντάκτης που ανέλαβε να γράψει το άρθρο είδε το Walter Scheel, και χωρίς να υποψιαστεί ότι οι Γερμανοί έχουν άλλους κανόνες προφοράς από τους Άγγλους, τον «διάβασε» αγγλικά.  Όπως μισοαγγλικά διάβασε, στο ίδιο άρθρο, την πόλη Oosterbeek, η οποία, είμαι βέβαιος, δεν προφέρεται Όστερμπικ, αλλά μάλλον -μπεεκ ή -μπεϊκ.

Από την άλλη, αναρωτιέμαι μήπως είναι υπερβολική η κριτική μου. Στο κάτω-κάτω, είναι τόσες χιλιάδες τα κύρια ονόματα που μπορεί να συναντήσει κάθε μέρα ένας δημοσιογράφος, που και ο καλύτερος, και ο πιο ενημερωμένος κάποιο θα μεταφράσει στραβά. Ούτε έχει πάντοτε την πολυτέλεια, ο δημοσιογράφος, να ανατρέχει σε λεξικά -και σε ποιο;

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Εφημεριδογραφικά, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά | Με ετικέτα: , , , | 82 Σχόλια »

Το αντίπαλο δέος: Η Στρατιά των Αγνώριστων

Posted by sarant στο 10 Απρίλιος, 2009

Για τη Στρατιά των Ανύπαρχτων έγραψα με την ευκαιρία του δαιμόνιου Πολωνού Πράβο Γιάζντι. Στο ποστ αυτό μπορείτε να βρείτε πληροφορίες για το πώς δημιουργήθηκε αυτή η ένδοξη στρατιά, το καύχημα της Νομανσλάνδης, αλλά αν βαριέστε να το πούμε πολύ σύντομα: Ανύπαρχτος είναι κάποιος που δεν γεννήθηκε από πατέρα και μητέρα αλλά από μεταφραστική γκάφα. Έτσι, βλέπει ο μεταφραστής, στα απομνημονεύματα του Σοστακόβιτς, I never liked the Bohemian way of working, αγνοεί ότι οι άγγλοι γράφουν με κεφαλαία και τα γεωγραφικά επίθετα, κι αντί να μεταφράσει «ποτέ δεν μ’ άρεσε ο μποέμικος τρόπος εργασίας» (πράγμα που ταιριάζει άλλωστε με όσα λέει ο συνθέτης αμέσως μετά, ότι δηλαδή ξυπνάει κάθε πρωί και στρώνεται στη δουλειά σαν να ήταν υπάλληλος), που είναι το σωστό, φαντάζεται ότι αυτό το Bohemian, για ν’ αρχίζει με κεφαλαίο, πρέπει ντε και καλά να είναι κύριο όνομα, κι έτσι μεταφράζει «ο τρόπος εργασίας του Μποχεμιάν» κι έτσι γεννιέται ο ανύπαρχτος Μποχεμιάν, αρμενικής ασφαλώς καταγωγής συνθέτης που έγραψε, λέω εγώ, και τον εθνικό ύμνο της Νομανσλάνδης.

Ωστόσο, υπάρχει κι άλλο ένα είδος μεταφραστικής γκάφας, που όμως δεν γεννά Ανύπαρχτους, αλλά περιλαβαίνει υπαρκτά πρόσωπα και τα αλλάζει έτσι που να γίνουν αγνώριστα. Στο φόρουμ Λεξιλογία είχε γίνει μια πρώτη συζήτηση, και, σε αντιστοιχία με τους Ανύπαρχτους, αυτοί ονομάστηκαν Αγνώριστοι. Κι έτσι σκεφτήκαμε να φτιάξουμε μια δεύτερη στρατιά, ένα είδος αντίπαλο δέος στη στρατιά των Ανύπαρχτων, τη Στρατιά των Αγνώριστων. Ο Φλάβιους Ζοζέφ, που μας απασχόλησε εδώ πριν από λίγο καιρό, ήταν τρανό παράδειγμα. Αγνοώντας η δημοσιογράφος (και καθηγήτρια, θαρρώ) ότι ο εβραίος συγγραφέας της ρωμαϊκής εποχής Flavius Josèphe λέγεται στα ελληνικά Φλάβιος Ιώσηπος, τον μετέγραψε σαν να ήταν σύγχρονος Γάλλος. Με την ευκαιρία εκείνου του άρθρου, είχα δώσει την υπόσχεση ότι «πριν από το Πάσχα, η στρατιά των Αγνώριστων θα εκστρατεύσει». Οπότε τώρα υλοποιώ την υπόσχεση.

Για να γραφτεί κανείς στη Στρατιά των Αγνώριστων, δεν αρκεί βέβαια να έχει γραφτεί λάθος το όνομά του σε κάποια μετάφραση. Τη Σάρα Πέιλιν (Palin) δεν θα τη βάζαμε στους Αγνώριστους επειδή πολλοί τη γράψανε «Πάλιν». Πολλές «λάθος» προφορές έχουν άλλωστε σχεδόν καθιερωθεί , ενώ άλλες είναι πολύ συχνές. Έτσι, ο Κίρκεγκαρντ ή ο Κίρκεγκααρντ δεν γράφονται, προς το παρόν τουλάχιστον, στη Στρατιά, ούτε γίνεται αγνώριστος ο Jean-Marc Reiser αν τον γράψουμε Ρεζέ (που δεν είναι σωστό). Για να γραφτεί κανείς στη Στρατιά το λάθος πρέπει να είναι τέτοιο που να αλλάζει όλη την εικόνα που έχουμε στο νου μας για τον άνθρωπο. Βέβαια, εδώ χωράει μπόλικος υποκειμενισμός: αν έχεις άχτι κάποιον, το να γράψει «Μαρί Σετόν» τη Marie Seton (τη δημοσιογράφο που έγραψε για τον Αϊζενστάιν, όχι τη σκοτσέζα αριστοκράτισσα του 16ου αιώνα) αντί για Σίτον, είναι έγκλημα καθοσιώσεως και αξίζει να συμπεριληφθεί σε επιτελική θέση στη Στρατιά (το παράδειγμα δεν είναι φτιαχτό, έχει συμβεί σε διάσημο καβγά μεταξύ λογίων εδώ και 25 χρόνια). Αν δεν τον έχεις άχτι, μάλλον προσπερνάς το λάθος χωρίς σχόλια.

Τα περισσότερα παραδείγματα που θα δούμε στα επόμενα, προέρχονται από συζήτηση στη Λεξιλογία.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Μεταφραστικά | Με ετικέτα: , , | 113 Σχόλια »

Ο Φλάβιους Ζοζέφ στη Στρατιά των αγνώριστων

Posted by sarant στο 27 Μαρτίου, 2009

Ο... Ζοζέφ

Ο... Ζοζέφ

Όχι απλό μαργαριτάρι, αλλά βαρύτιμον Κοχινούρ φιλοτέχνησε η δημοσιογράφος της Ελευθεροτυπίας Κάτια Αρφαρά, στο σημερινό (27.3.09) φύλλο της εφημερίδας.

Ο αναγνώστης που διαβάζει το ρεπορτάζ της με τίτλο Ο Άμος Γκιτάι «κατεβάζει» Ζαν Μορό στην Επίδαυρο θα είναι δικαιολογημένος αν κατεβάσει καντήλια (όπως μου έγραψε ο εκλεκτός φίλος που μού επισήμανε με ηλεμήνυμα το άρθρο) όταν διαβάσει το εξής απερίγραπτο:

Άξονας της παράστασης είναι «Ο πόλεμος των Εβραίων» του ιστορικού Φλάβιους Ζοζέφ για τον πρώτο πόλεμο των Εβραίων με τους Ρωμαίους τον 1ο αι. μ.Χ. Το επτάτομο έργο, που γράφτηκε στην αραμαϊκή και μεταφράστηκε στα ελληνικά πριν ακόμα κυκλοφορήσει, θα αποτελέσει τον πυρήνα του φιλόδοξου εγχειρήματος.

Αλήθεια, ποιος είναι αυτός ο Φλάβιους Ζοζέφ; Σε λεξικό αν ψάξουμε δεν θα τον βρούμε, εγκυκλοπαίδεια δεν τον ξέρει, ακόμα και το γκουγκλ το παντεποπτικό τον αγνοεί. Όμως ο Φλάβιους Ζοζέφ δεν είναι Ανύπαρκτος, είναι ιστορικό πρόσωπο που έγινε Αγνώριστο χάρη στο μαγικό χέρι της δημοσιογράφου μας.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Μεταφραστικά | Με ετικέτα: , , | 109 Σχόλια »