Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Στρ. Τσίρκας’

Πώς αλέθουν οι σκύλοι;

Posted by sarant στο 23 Ιανουαρίου, 2012

 

Μια πολύ γνωστή παροιμιακή έκφραση είναι η «μπάτε σκύλοι αλέστε κι αλεστικά μη δώστε», που τη χρησιμοποιούμε για καταστάσεις στις οποίες δεν υπάρχει κανένας έλεγχος και καμιά πειθαρχία, ας πούμε σε μια οικογένεια ή μια δημόσια υπηρεσία, ή και σε μια χώρα, όταν υπάρχει κακοδιοίκηση, επικρατεί πλήρης ασυδοσία και ο καθένας κάνει ό,τι θέλει. Τις περισσότερες φορές λέμε μόνο το πρώτο μισό της φράσης, μπάτε σκύλοι αλέστε, και το υπόλοιπο εννοείται. Και συχνά αυτό το πρώτο μισό χρησιμοποιείται ως κατηγορούμενο: εκεί είναι μπάτε σκύλοι αλέστε.

Αν και δεν είναι απολύτως απαραίτητο, ας δώσουμε μερικά παραδείγματα χρήσης. Ο Τσιρκας στη Λέσχη λέει: «οι φίλοι στη διοίκηση της Ταξιαρχίας κατάφεραν να με περάσουν στην κατάσταση του Φρουραρχείου Καΐρου, κι εκεί είναι μπάτε σκύλοι αλέστε», δεν υπήρχε δηλαδή κανείς έλεγχος. Πολύ πιο κοντά στην εποχή μας, σε πρόσφατη συζήτηση που κάναμε, εδώ στο ιστολόγιο, για την απελευθέρωση των ταξί, είχα γράψει ότι «ανοιχτό επάγγελμα δεν θα πει μπάτε σκύλοι αλέστε». Συχνά τη φράση τη χρησιμοποιούμε σαν συνώνυμη ή περίπου συνώνυμη με την «είναι ξέφραγο αμπέλι», όχι άδικα άλλωστε.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γιατί (δεν) το λέμε έτσι, Παροιμίες, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , , , | 140 Σχόλια »

Ποιο ζώο είναι η γκαμούζα;

Posted by sarant στο 25 Αυγούστου, 2011

Στον Τελευταίο σταθμό του Σεφέρη (λίγες οι νύχτες με φεγγάρι που μ’αρέσουν…) υπάρχουν και οι εξής ωραίοι στίχοι:
το κρατίδιο της Κομμαγηνής που ‘σβησε σαν το μικρό λυχνάρι
πολλές φορές γυρίζει στο μυαλό μας,
και πολιτείες μεγάλες που έζησαν χιλιάδες χρόνια
κι έπειτα απόμειναν τόπος βοσκής για τις γκαμούζες
χωράφια για ζαχαροκάλαμα και καλαμπόκια

Την πρώτη φορά που διάβασα το ποίημα, μικρός, μόλις έφτασα στις γκαμούζες,  σκέφτηκα πως είναι οι γκαμήλες. Παρακμάσαν, ερημώσαν οι μεγάλες πολιτείες, σκέφτηκα. Στην έρημο ταιριάζουν οι γκαμήλες. Εκεί τον άφησα τον στίχο και δεν με ξαναπροβλημάτισε για μερικές δεκαετίες.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Όχι στα λεξικά, Ποίηση | Με ετικέτα: , , , , | 97 Σχόλια »

Υπάρχουν ακόμα κουσελιάρηδες;

Posted by sarant στο 20 Μαΐου, 2011

Τη λέξη τη θυμάμαι από τον Καραγάτση· όταν την είχα διαβάσει, έφηβος τότε, είχα υποθέσει το νόημά της από τα συμφραζόμενα· πρέπει να υπάρχει στον Γιούγκερμαν, αλλά δεν παίρνω όρκο, πάντως γίνεται συζήτηση ανάμεσα σε δυο άντρες, κι ο ένας κατηγορεί τον άλλον ότι δεν έπρεπε να συμπεριφερθεί σαν «κουσελιάρικο γραΐδιο». Νομίζω μάλιστα ότι κι άλλη φορά έχει χρησιμοποιήσει τη λέξη ο Καραγάτσης –αλλά δεν μπορώ να σας πω με βεβαιότητα, διότι τα βιβλία του δεν φαίνεται να γκουγκλίζονται.

Θα ρωτήσετε, ποια μύγα με τσίμπησε και αποφάσισα σήμερα να αφιερώσω κοτζάμ άρθρο σ’ αυτή τη μάλλον σπάνια λέξη, που δεν υπάρχει στα σημερινά μεγάλα λεξικά μας; Απλώς, τις προάλλες, ενώ ετοίμαζα το άρθρο με τα πολλά ου, σκέφτηκα τη λέξη κουσκουσούρης, άσχετο αν τελικά δεν την ανέφερα στο άρθρο· και κοιτάζοντας στον Πάπυρο, θυμήθηκα και τον κουσελιάρη, που είναι πολύ κοντά στο λεξικό, και που σημαίνει το ίδιο ακριβώς. Αλλά ακόμα δεν σας είπα τι είναι ο κουσελιάρης (και ο κουσκουσούρης), αν και βέβαια πολλοί θα το ξέρετε.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Όχι στα λεξικά, Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων | Με ετικέτα: , , | 58 Σχόλια »