Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Στ. Ψυχάρης’

Ο ευάριθμος που σοβεί

Posted by sarant στο 28 Σεπτεμβρίου, 2011

Το σημερινό σημείωμα είναι δύο σε ένα -δηλαδή, συνδυάζει ένα παλιό μου άρθρο, γραμμένο πριν ανοίξω το ιστολόγιο, με ένα φρέσκο μεζεδάκι, μαργαριτάρι ή όχι θα το κρίνετε εσείς. Όπως υποδηλώνει και ο τίτλος, μιλάμε για δυο λέξεις, δυο λέξεις που κατατάσσονται στην κατηγορία των «λέξεων για φιγούρα και τρικλοποδιά«, σύμφωνα με την ορολογία του φίλου Νίκου Λίγγρη -για φιγούρα, επειδή τις χρησιμοποιούμε για να δείξουμε πόσο καλά ελληνικά ξέρουμε και για τρικλοποδιά επειδή υπάρχει σοβαρή πιθανότητα να χρησιμοποιούμε τη λέξη με διαφορετική σημασία απ’ αυτήν που θα καταλάβει ο συνομιλητής μας.

Έγραφε λοιπόν ο Λίγγρης:

Η λέξη όμως που θα ήθελα να δω να αποβάλλεται από τη νεοελληνική γλώσσα είναι ο «ευάριθμος». Δεν έχω δει να χρησιμοποιείται λανθασμένα γιατί είμαι βέβαιος ότι ξέρουν τη σημασία της όσοι τη χρησιμοποιούν (στο διαδίκτυο δεν έψαξα). Βάζω ωστόσο στοίχημα ότι δεν υπάρχει άλλη λέξη που τόσο πολλοί να την έχουν καταλάβει τόσο λάθος. Γιατί μπορεί ευάριθμος να είναι αυτός που μετριέται εύκολα, άρα ο ολιγάριθμος, αλλά, δεν ξέρω, εμένα με κάνει να σκέφτομαι πολυάριθμος. Και κάθε φορά που τη διαβάζω, μπορώ να φανταστώ τον γράφοντα να κρυφοκλείνει το μάτι στους ευάριθμους φίλους του και να τεντώνει το πόδι του να βάλει τρικλοποδιά στον αναγνώστη.

Βεβαια, ο Λίγγρης είναι ή ειρωνικός ή επιεικής όταν λέει ότι είναι βέβαιος πως όσοι τη χρησιμοποιούν ξέρουν τη σημασία τους. Εγώ ξέρω τουλάχιστον έναν που χρησιμοποίησε τη λέξη λαθεμένα, και μάλιστα σε διήγημα: εμένα τον ίδιο, και να είναι καλά η Έλλη Παππά που μου το υπέδειξε με πολύ τακτ· αλλά ας πούμε πως έχω το ελαφρυντικό της μετεφηβικής ηλικίας, μια κι έχουν περάσει δεκαετίες από τότε.

Διότι, τι θα πει «ευάριθμος»; Σύμφωνα με το λεξικό, ευάριθμος είναι ο ολιγάριθμος, αυτός που μετριέται, που αριθμείται, εύκολα. Όμως, στη γλώσσα μας, το «ευ» δεν παντρεύεται καλά με το «λίγος». Είναι πάρα πολλές οι λέξεις που αρχίζουν από ευ- και σημαίνουν αφθονία: για παράδειγμα ευήλιος είναι αυτός που έχει άφθονο ήλιο, εύκαιρος αυτός που διαθέτει ελεύθερο χρόνο, ευμεγέθης αυτός που έχει μεγάλο μέγεθος, εύπορος αυτός που έχει άφθονα οικονομικά μέσα, το ίδιο και ο ευκατάστατος, εύρωστος αυτός που έχει μεγάλη σωματική δύναμη, εύσωμος αυτός που έχει ανεπτυγμένη σωματική διάπλαση, το ίδιο και ο ευτραφής, ενώ ο ευφάνταστος έχει μεγάλη φαντασία και ο εύφορος παράγει πολλούς καρπούς. Οπότε, κάθε άλλο παρά περίεργο είναι που πάρα πολλοί (και όχι ευάριθμοι!) ομιλητές, με διαφορά οι περισσότεροι θα τολμήσω να πω, θεωρούν ότι ευάριθμος σημαίνει «πολυάριθμος». Δεν θα τολμήσω να πω ότι καλά κάνουν όσοι την ερμηνεύουν λαθεμένα τη λέξη, γιατί θα σκεφτείτε πως το λέω επειδή κι εγώ είχα κάνει λάθος.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γενικά γλωσσικά, Εφημεριδογραφικά, Μαργαριτάρια | Με ετικέτα: , , , , | 85 Σχόλια »