Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Σχολή Αναβρύτων’

Προμποστικά μεζεδάκια

Posted by sarant στο 13 Απριλίου, 2013

trioΠρομποστικά επειδή (το ξέρω ότι σας το έχω ξαναπεί) αύριο στις 12 γίνεται στο Μουσείο Μπενάκη (Πειραιώς 218) η ημερίδα «Ξαναθυμόμαστε τον Μποστ» στο πλαίσιο της έκθεσης Cherchez να φαμ’! – Ο Μποστ του Τύπου. Στην έκθεση αυτή έχω συμβάλει και θα πάρω μέρος και στην ημερίδα, όπως επίσης έχουμε ξαναπεί. Κι επειδή δεν έβρισκα άλλον τίτλο για τα μεζεδάκια, τα είπα προμποστικά, μια και δημοσιεύονται την παραμονή της εκδήλωσης. Και για να τιμήσω και τον Μποστ, ξεκινάω με ένα κουίζ εμπνευσμένο από το σήμα της έκθεσης, που το βλέπετε αριστερά και είναι φυσικά παρμένο από γελοιογραφία του Μποστ.

Για ποιο λόγο φαίνεται να χαίρονται και να πανηγυρίζουν οι ήρωες του Μποστ στην γελοιογραφία; Πρόκειται για ένα γεγονός που συνέβη μεταξύ 1959 και 1966. Η ερώτηση δεν είναι παγίδα και την απάντηση θα τη δείτε στο τέλος του άρθρου.

Από τα πρακτικά της μαραθώνιας εξέτασης Βενιζέλου στην επιτροπή της Βουλής, τα οποία διέρρευσαν και δημοσιεύτηκαν από το Βήμα, καθαρά γλωσσικό ενδιαφέρον βρήκα σε δύο σημεία. Στη μια περίπτωση, έγινε ο εξής διάλογος μεταξύ Ευ. Βενιζέλου και Ζωής Κωνσταντοπούλου (σελ. 47 του pdf):

ΕΒ: — Ρωτήστε, κυρία Κωνσταντοπούλου, δεν θα με κοπώσετε.
ΖΚ: — Από ποιο ρήμα είναι αυτό;
ΕΒ: — Ρωτήστε τον δάσκαλό σας από ποιο ρήμα είναι.

Ποιος είναι ο δάσκαλος της Ζωής Κωνσταντοπούλου δεν το ξέρω, αλλά ρήμα «κοπώνω» στα Νέα Ελληνικά δεν υπάρχει. Υπάρχει αρχαίο (μεταγενέστερο) «κοπόω-κοπώ» και μεσαιωνικό «κοπούμαι» και για να τα βρει κανείς πρέπει να βουτήξει βαθιά στο Λίντελ Σκοτ και στον Κριαρά, αντιστοίχως.

Το δεύτερο γλωσσικό στιγμιότυπο είναι η (παράξενη) χρήση του ρήματος συνερίζομαι από τον Βενιζέλο χωρίς αντικείμενο, στη σελ. 48: «Δεν μπορώ να συνερίζομαι», ενώ στη σελ. 66 επανέρχεται το ίδιο ρήμα αλλά στην κανονική του χρήση («δεν σας συνερίζομαι») που φαίνεται πως κάποιοι δεν το κατανοούν, για να προσθέσει ο Χ. Μαρκογιαννάκης «εμείς στην Κρήτη λέμε ‘δεν σου συνορίζομαι'». Στην ίδια σελίδα, ο Βενιζέλος λέει (δεν κατάλαβα σε ποιον) «Μην υποδύεστε τον ασκαρδαμυκτί παρατηρούντα» και ο βουλευτής Γ. Καλαντζής απαντάει «Εμείς είμαστε των θετικών επιστημών» (παλιά λέγαμε «εγώ είμαι από χωριό», θυμάμαι).

Πώς το έλεγε ο Κοέλιο; Όταν κάτι σου φανεί παράξενο, όλο το Σύμπαν θα συνωμοτήσει για να συμβεί κάτι άλλο δέκα φορές πιο παράξενο, έτσι δεν έλεγε; Τις προάλλες είχα εκφράσει την κατάπληξή μου που ένα ανόητο πορτοκαλούργημα είχε δημοσιευτεί στο yahoo.gr, που το νόμιζα έγκυρο. Λοιπόν, πριν λαλήσει το κοκοράκι δημοσιεύτηκε ένα δέκα φορές πιο ανόητο πορτοκαλούργημα, για την… προσευχή που βρίσκεται κρυμμένη μέσα στο αρχαιοελληνικό αλφάβητο, και μάλιστα όχι μόνο στο yahoo.gr, αλλά και στην (υποτίθεται) σοβαρή «Ημερησία«. Δεν πα να  λένε οι γλωσσολόγοι (όλοι τους) ότι το αλφάβητο το πήραμε από τους Φοίνικες, μαζί και τις ονομασίες των γραμμάτων -το νοήμον κοινό, που περνιέται και για διανοούμενο αφού διαβάζει και Ημερησία, θέλει κρυμμένες προσευχές.

Πρώτη προδοσία από ψευτοφίλους, στο Βήμα, στη μετάφραση άρθρου του Ζίζεκ: «αλλαγές κοσμητικής φύσεως». Φυσικά, το αγγλικό έλεγε «cosmetic changes», δηλαδή διακοσμητικές αλλαγές στα ελληνικά. Άτιμο πράγμα οι ψευτοφίλοι.

Δεύτερο κρούσμα, από τον Μπάμπη Παπαδημητρίου στο προχτεσινό βραδινό δελτίο ειδήσεων του Σκάι (αυτό το άκουσα, δεν έχω λινκ): «[οι επικεφαλής του Γιούρογκρουπ] είναι αδαμάντινοι ότι…». Στα αγγλικά adamant, αλλά στα ελληνικά είναι ανένδοτοι, ανυποχώρητοι, κάτι τέτοιο τέλος πάντων, το «αδαμάντινος» είναι μαργαριτάρι -διαμαντένιο μάλιστα! Παρέμπ, το adamant όντως προέρχεται από το αδάμας, επειδή το διαμάντι είναι παροιμιωδώς σκληρό.

Η ακλισιά της εβδομάδας μάλλον πρέπει να χρεωθεί (και) στο ΑΜΠΕ (Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο) και όχι (μόνο) στην Καθημερινή, όπου το είδε ο φίλος που το έστειλε: Σε κλινική του Ανόβερο ο 15χρονος από την Πάτρα. Αν είναι έτσι, γιατί όχι «του Χανόφα», αναρωτιέται ο φίλος μου.

Σε ένα ρεπορτάζ γραμμένο στο γόνατο, με πάμπολλα κωμικά και τραγικά λάθη, το ethnos.gr καταφέρνει να βγάλει αγράμματο τον υπουργό Ν. Δένδια, μια και του χρεώνει τις φράσεις «γαλαΚτικό χωριό» και «να εφαρμόσει δικό του Σύνταγμα, δικό του δίκαιο και τον αυτοδικαίως κανόνα ζωής», ενώ ο ίδιος είπε (όπως λέει ο Ν. Λίγγρης στη Λεξιλογία, που έκατσε και άκουσε τις δηλώσεις) για «γαλατικό χωριό» και «την αυτοδικία ως κανόνα ζωής». Βέβαια, δεν ξέρω κατά πόσο είναι εύστοχο, για τους σκοπούς του κ. Δένδια εννοώ, να παρομοιάζεται η Ιερισσός με το χωριό του Αστερίξ, κάτι που μάλλον αισθήματα συμπάθειας θα προκαλεί.

Μια λέξη της μόδας τα τελευταία (κάμποσα) χρόνια στα χαμηλού επιπέδου κοσμικά ρεπορτάζ είναι το «καλλίπυγος», το οποίο σημαίνει «αυτή που έχει ωραίους γλουτούς». Στην αρχαιότητα υπάρχουν πολλά αγάλματα που δείχνουν την καλλίπυγο Αφροδίτη, αλλά, όπως βλέπετε κι εδώ, μας δείχνουν τα οπίσθια της θεάς, μερικές φορές μάλιστα γυμνά. Στις μέρες μας η… πυγαία δημοσιογραφία χρησιμοποιεί το «η καλλίπυγος» σαν πιο γκλαμουράτο συνώνυμο του «η καλλίγραμμη», χωρίς να τεκμηριώνει και οπτικά τον χαρακτηρισμό (πρόσφατο παράδειγμα).

Η Καθημερινή έγραψε ότι ο Ντένις και η Κάρολ Θάτσερ, παιδιά της μακαρίτισσας, ζήτησαν να μην παρευρεθεί στην κηδεία της μητέρας του κανείς επίσημος από την Αργεντινή. Όμως ο Ντένις Θάτσερ ήταν ο σύζυγος της Μάργκαρετ, όχι ο γιος της, και δεν θα μπορούσε να ζητήσει τίποτα γιατί έχει αφήσει τον μάταιο τούτο κόσμο εδώ και καμιά δεκαετία. Ο γιος είναι ο Μαρκ, που, όπως λέει ο φίλος που το επισήμανε, μάλλον θα έπρεπε να ζητήσει να μην παρευρεθεί κανείς από την Ισημερινή Γουινέα, τη χώρα στην οποία ο υιός Θάτσερ είχε προσπαθήσει να οργανώσει πραξικόπημα, και έφαγε τέσσερα χρόνια φυλακή, με αναστολή βεβαίως διότι της φυλακής τα σίδερα δεν είναι για τους βαρονέτους. (Το περίεργο πάντως είναι ότι η Καθημερινή στο σημείο αυτό επικαλείται την Ντέιλι Τέλεγκραφ, η οποία ωστόσο έχει το σωστό όνομα.

Η Έλενα Ακρίτα κάλεσε τις προάλλες τον Γ. Σμαραγδή να «ξεχωρίσει την ήρα από το στάχυ«. Η σωστή έκφραση, που αξίζει χωριστό άρθρο που ίσως γράψω κάποτε, επειδή δεν είναι σαφής η αρχή της, αφού το Ευαγγέλιο δεν έχει αυτά ακριβώς τα λόγια, δεν λέει για στάχυ αλλά για στάρι. Η ήρα ή αίρα ή είρα είναι ζιζάνιο των σιτηρών, μεθυστικό και δηλητηριώδες (είπαμε, έχει ψωμί για άρθρο το θέμα).

Διαφημίσεις δεν βάζω αλλά θα κάνω μια μικρή εξαίρεση. Ο φίλος Γ. Μαλακός, διευθυντής της Lexigram, προσφέρει δωρεάν τους πολύ αξιόλογους γλωσσικούς πόρους της εταιρείας του, Αρχαιογνωσία (με την ύλη αρχαίων Γυμνασίου και 1ης Λυκείου), Ελληνομάθεια, Θησαυρό και άλλα καλούδια. Η διεύθυνση είναι www.lexigram.gr και η εγγραφή είναι δωρεάν.

Και κλείνω με την απάντηση στο κουίζ που έβαλα στην εισαγωγή του άρθρου. Στην πρωτότυπη γελοιογραφία οι τρεις ήρωες του Μποστ πανηγυρίζουν για τη νίκη του (τότε) Διάδοχου Κωνσταντίνου (νυν ντεΓκρέτσια) στους Ολυμπιακούς αγώνες της Ρώμης. Ο τίτλος του σκίτσου, που θα το παρουσιάσω κάποτε, είναι «Οι κολοσσοί του Μαρουσιού», δηλ. Σπύρος Λούης και Κωνσταντίνος, τον οποίο ο Μποστ θεωρεί Μαρουσιώτη επειδή είχε βγάλει τη Σχολή Αναβρύτων. Μεταξύ άλλων γράφει:

Το κλίμα φένετε εκεί κι η κερικέ συνθήκε
υπάρχη κάποιο μιστικόν παραγομένων νίκαι.
Δεν είν’ ψηλά στον Υμηττόν, που εξυμνούν οι Έλλην,
αλά ολίγον χαμηλά, πλησείον στην Πεντέλην.

Μπορείτε βεβαίως να δείτε το σκίτσο αν έρθετε στην έκθεση στο Μπενάκη!

ΥΓ

Επειδή θα ταξιδεύω σήμερα, δεν θα μπορέσω να παρακολουθήσω τη συζήτηση και να απελευθερώνω τυχόν σχόλια στη σπαμοπαγίδα, τουλάχιστον ως το απόγεμα.

Posted in Βουλή, Εκδηλώσεις, Μποστ, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , , | 113 Σχόλια »