Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Σόλων’

Τι μας έμαθαν οι αρχαίοι (Δημ. Σαραντάκος) 6 – Ο άνθρωπος και η κοινωνία

Posted by sarant στο 13 Φεβρουαρίου, 2018

Πριν από λίγο καιρό άρχισα τη δημοσίευση αποσπασμάτων από το βιβλίο του Δημήτρη Σαραντάκου «Τι μας έμαθαν επιτέλους οι αρχαίοι Έλληνες;» που κυκλοφόρησε το 2010 από τις εκδόσεις Γνώση και έχει τον υπότιτλο «Χρηστομάθεια». Κανονικά οι δημοσιεύσεις αυτές γίνονται κάθε δεύτερη Τρίτη.

Η σημερινή συνέχεια είναι η έκτη. Η προηγούμενη συνέχεια βρίσκεται εδώ. Σήμερα παρουσιάζω το πρώτο μερος από το έβδομο κεφάλαιο, που έχει τον τίτλο «Ο άνθρωπος και η κοινωνία».

 

Η κοινωνία στις πόλεις-κράτη της αρχαίας Ελλάδας

Η ελληνική κοινωνία, αν τη συγκρίνουμε με τις κοινωνίες της Ανατολής, ήταν ήδη από την Αρχαϊκή Εποχή σχετικώς ανοιχτή κοινωνία. Με τον όρο αυτόν χαρακτηρίζεται κάθε κοινωνία που δεν βάζει φραγμούς που εμποδίζουν την ανέλιξη των μελών της. Από τα ανεπαρκή στοιχεία που μας δίνει η μελέτη των καταγραφών των πινακίδων με Γραμμική Γραφή Β΄, καταλήγουμε στο συμπέρασμα πως οι κοινωνίες της Μινωικής και Μυκηναϊκής Εποχής έμοιαζαν περισσότερο με τις κοινωνίες της Ανατολής, παρά με την κοινωνία που τις διαδέχθηκε.

Βεβαίως δεν μπορούμε να παραγνωρίζουμε κάποια στοιχεία που δεν προσιδιάζουν σε ανοιχτές κοινωνίες (αναφέρομαι πάντοτε στην αρχαία ελληνική κοινωνία της αρχαϊκής, της κλασικής και της ελληνιστικής περιόδου). Τα στοιχεία αυτά είναι η μειονεκτική θέση των μετοίκων στην Αθήνα, η ξενηλασία των Σπαρτιατών, κάποιες επιβιώσεις γενο-φυλετικής ενδογαμίας και φυσικά η υποδεέστερη θέση των γυναικών και η ύπαρξη δούλων, για τις οποίες γράφω παρακάτω σε ιδιαίτερες παραγράφους.

Κατά τον Αριστοτέλη ο άνθρωπος είναι από τη φύση του κοινωνικός και πολιτικός. Όπως γράφει «το τέλειο αγαθό μού φαίνεται πως είναι να είναι κανείς αυτάρκης, και λέγοντας αυτάρκης δεν εννοούμε να ζει κανείς απομονωμένος, αλλά μαζί με γονείς και παιδιά και γυναίκα και βεβαίως με φίλους και συμπολίτες, επειδή από τη φύση του ο άνθρωπος είναι πολιτικόν ον» [τὸ γὰρ τέλειον ἀγαθὸν αὔταρκες εἶναι δοκεῖ. τὸ δ’ αὔταρκες λέγομεν οὐκ αὐτῷ μόνῳ, τῷ ζῶντι βίον μονώτην, ἀλλὰ καὶ γονεῦσι καὶ τέκνοις καὶ γυναικὶ καὶ ὅλως τοῖς φίλοις καὶ πολίταις, ἐπειδὴ φύσει πολιτικὸν ὁ ἄνθρωπος].

Όπως μαρτυρεί η λέξη, πολίτης αρχικά σήμαινε κάτοικος της πόλης, όχι όμως απλά ο κάτοικος οποιασδήποτε πόλης, αλλά της ελληνικής πόλης, με τους θεσμούς και τη λειτουργία που τη χαρακτήριζαν. Οπότε η έννοια του πολίτη ήταν δεμένη με τα πολιτικά δικαιώματα: τη συμμετοχή στην Εκκλησία του Δήμου, τη δυνατότητα να εκλέγει και να εκλέγεται, το δικαίωμά του να κρίνει τους άρχοντες.

Πολίτες ήταν και οι σοφοί της αρχαιότητας, που δεν ήταν αποκομμένοι από την κοινωνική, την πολιτική και οικονομική ζωή, αλλά ζούσαν μέσα στην κοινωνία και είχαν ποικίλα ενδιαφέροντα. Ήδη στον Ησίοδο και στους Επτά Σοφούς συναντάμε απόψεις για τον άνθρωπο και την κοινωνία. Αλλά και οι προσωκρατικοί φιλόσοφοι, μολονότι είχαν επικεντρώσει την προσοχή τους κυρίως στη φύση, ασχολήθηκαν με τον άνθρωπο και την κοινωνία. Πολύ μεγαλύτερη σημασία όμως έδωσαν στον ρόλο του πολίτη στην κοινωνική ζωή ο Σωκράτης και οι μαθητές του, και εν συνεχεία ο Αριστοτέλης και ο Επίκουρος.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Advertisements

Posted in Αρχαίοι, Δημήτρης Σαραντάκος, Πατριδογνωσία | Με ετικέτα: , , | 173 Σχόλια »

Να τους ταράξουμε στη νομιμότητα

Posted by sarant στο 19 Μαΐου, 2010

Υπάρχει στην κοινή γνώμη κάποια παρανόηση σχετικά με τη στάση που κρατούν απέναντι στη νομιμότητα οι πάσης φύσεως αριστεροί: κομμουνιστές, σοσιαλιστές και άλλοι. Στον πολύν κόσμο επικρατεί η αντίληψη ότι οι αριστεροί a priori ταυτίζονται με την παρανομία, ενώ δεν είναι καθόλου έτσι. Στην πραγματικότητα, από τότε που εμφανίστηκε η Αριστερά στην πολιτική σκηνή, οι εκάστοτε κρατούντες τής επέβαλαν την παρανομία, δεν τη διάλεγε η ίδια.
Χωρίς να παραγνωρίζω τον σαφή ταξικό χαρακτήρα των νόμων και της δικαιοσύνης, νομίζω πως ουσιαστικά οι νόμοι αποτελούν κάποιαν ελάχιστη εγγύηση για τους κοινωνικά αδύνατους, ενώ σε πάμπολλες περιπτώσεις ενοχλούν τους ισχυρούς, που αδίστακτα τους παραβιάζουν.
Για να ανατρέξουμε στις πηγές, θυμίζω πως ο Ηράκλειτος δίδασκε ότι «ο λαός πρέπει να υπερασπίζεται το Νόμο, όπως υπερασπίζονται οι κάτοικοι μιας πόλης τα τείχη της», ενώ ένας από τους Επτά Σοφούς, ο Κλεόβουλος ο Λίνδιος, συνιστούσε ΝΟΜΟΙΣ ΠΕΙΘΟΥ, δηλαδή να υπακούμε στους νόμους. Βεβαίως ο Σόλων, μεγαλοφυής νομοθέτης ο ίδιος, δεν είχε αυταπάτες. Όταν ο φίλος του, ο Σκύθης Ανάχαρσης, του επισήμανε πως «ο Νόμος μοιάζει με τον ιστό της αράχνης· συγκρατεί τα μικρά και αδύνατα, αλλά τα μεγάλα και ισχυρά τον διαπερνούν», συμφώνησε μαζί του.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Δημήτρης Σαραντάκος, Φιλοξενίες, Uncategorized | Με ετικέτα: , , , | 22 Σχόλια »