Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘σύμφωνα’

Πανστρατιά, εκστρατεία και άλλες λέξεις με συνεχόμενα σύμφωνα

Posted by sarant στο 21 Ιουλίου, 2016

Διάβαζα τις προάλλες κάποιο σύγγραμμα που είχε τη συντομογραφία «πρβλ.» που θα πει «παράβαλε», με την έννοια της προστακτικής του παραβάλλω κι όχι του αορίστου του παραβάζω (όπως θα ήταν το «παράβαλε η μάνα σου αλάτι στο φαγητό και δεν τρώγεται»), και πρόσεξα τα τέσσερα συνεχόμενα σύμφωνα.

Αναρωτήθηκα λοιπόν, πόσες λέξεις έχουμε στα ελληνικά με τέσσερα ή περισσότερα συνεχόμενα σύμφωνα. Βέβαια, οι συντομογραφίες δεν είναι λέξεις κανονικές και δεν έχουμε την απαίτηση να προφέρονται, οπότε στην αναζήτησή μας θα κοιτάξουμε πρώτα τις κανονικές λέξεις και ύστερα θα στραφούμε σε συντομογραφίες και αρκτικόλεξα.

Επίσης, και να το πούμε και από την αρχή, πρέπει να κάνουμε διάκριση ανάμεσα σε σύμφωνα-γράμματα και σε σύμφωνα-φθόγγους. Για παράδειγμα, στη λέξη «ευχή» έχουμε ένα σύμφωνο-γράμμα αλλά δύο φθόγγους (φ,χ) ενώ στη λέξη «μπήκε» έχουμε δύο φθόγγους αλλά τρία γράμματα. Για ευκολία, θα αναφέρομαι σε σύμφωνα εννοώντας γράμματα, αλλά όπου υπάρχει διαφορά θα το επισημαίνω.

Λέξεις με τρία συνεχόμενα σύμφωνα είναι πάρα πολλές στα ελληνικά, αν και τα επιτρεπτά συμφωνικά συμπλέγματα δεν είναι πάρα πολλά.

Αντίθετα, οι νεοελληνικές λέξεις με τέσσερα συνεχόμενα σύμφωνα είναι μετρημένες στα δάχτυλα. Σχεδόν πάντοτε, είναι λέξεις σύνθετες, με πρώτο συνθετικό μια πρόθεση ή ένα πρόθημα και δεύτερο συνθετικό μια λέξη που αρχίζει από τρία σύμφωνα.

Μια πρώτη λέξη που έρχεται στο μυαλό, η συχνότερη απ’ όλες με τέσσερα συνεχόμενα σύμφωνα, είναι η εκστρατεία. Θα ήταν βαρετό να εξετάσουμε και τις λέξεις της ίδιας οικογένειας (εκστρατεύω, εκστρατευτικός κτλ.) οπότε θα αγνοήσουμε τις… παραφυάδες αυτές.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αλφάβητο, Γλωσσικά ευτράπελα, Συγκριτικά γλωσσικά | Με ετικέτα: , , | 216 Σχόλια »

Οία ηώ και άλλες φράσεις χωρίς σύμφωνα

Posted by sarant στο 4 Νοεμβρίου, 2015

Ένα σύντομο για σήμερα, και μάλλον ευτράπελο.

Ένας φίλος στο Φέισμπουκ με παρακάλεσε να σχολιάσω ένα άρθρο που κυκλοφορεί με διάφορες παραλλαγές στο Διαδίκτυο (ας πούμε εδώ, ή εδώ), στο οποίο παρατίθεται η φράση:

οία ηώ ω υιέ αεί ει

που έχει μόνο φωνήεντα. Η φράση υποτίθεται ότι σημαίνει «Όπως η αυγή, γιε μου να είσαι πάντα» και το γεγονός ότι μπορεί να γραφτεί φράση έξι λέξεων μόνο με φωνήεντα υποτίθεται ότι αποδεικνύει την ανωτερότητα της ελληνικής γλώσσας. Όπως γράφει κάποιος χαρούμενος σε μια αναδημοσίευση της φράσης:

Ούτε ένα σύμφωνο, σε μια πλήρη φράση! Σε ποια άλλη γλώσσα θα μπορούσε να συμβεί αυτό; Κατηγορηματικά, σε καμιά!

Έχει βέβαια κάποιο γούστο να κατασκευάζεις φράσεις μόνο με φωνήεντα ή με άλλους περιορισμούς -το ίδιο γούστο που έχει το να λύνεις σταυρόλεξα. Κατά τα άλλα όμως, δεν καταλαβαίνω γιατί είναι ενδεικτικό της ομορφιάς ή της αξίας της γλώσσας αυτό το πανδαιμόνιο χασμωδίας, το ίου-ίου που ακούγεται σαν να κλαίνε τον διάολο τα παιδιά του.

Αλλά περί ορέξεως, ουδείς λόγος. Το κακό ομως είναι ότι οι δυο ισχυρισμοί που διατυπώνονται πιο πάνω (τα ελληνικά μπορούν να φτιάξουν φράση χωρίς σύμφωνα· και, μόνο στα ελληνικά μπορεί να γίνει αυτό) παρά την κατηγορηματική διαβεβαίωση που δίνεται, είναι, και οι δυο, ανακριβείς.

Ας αρχίσουμε από τον πρώτο. Μας λένε ότι είναι πλήρης φράση, αλλά στην πραγματικότητα είναι πειραγμένη για να μην έχει σύμφωνα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γενικά γλωσσικά, Ευτράπελα, Μύθοι, Συγκριτικά γλωσσικά | Με ετικέτα: , | 216 Σχόλια »