Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Σύρος’

Προστατευόμενα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 22 Φεβρουαρίου, 2020

Προχτές είχαμε Τσικνοπέμπτη, άρα σήμερα έχουμε Τσικνοσάββατο, αλλά τον τίτλο «Τσικνοσαββατιάτικα» τον έχω ήδη χρησιμοποιήσει άλλη φορά, οπότε δανείζομαι απο την επικαιρότητα τη λέξη που κυριάρχησε, με τους προστατευόμενους μάρτυρες, παρόλο που δεν έχω κάποιο μεζεδάκι σχετικό με την υπόθεση αυτή να σας σερβίρω.

Ξεκινάω όμως με κάτι σχετικό με την Τσικνοπέμπτη.

Κυκλοφόρησε αρκετά στα σόσιαλ τη βδομάδα που μας πέρασε η επιγραφή που βλέπετε αριστερά, και βέβαια πολλοί χλεύασαν τους αγράμματους δημόσιους υπαλλήλους που τα ξύνουν όλη μέρα και «κλίνουν» όποτε θελήσουν «λόγο» Τσικνοπέμπτης.

Θα στοιχημάτιζα ότι η επιγραφή είναι πλαστή, με την έννοια ότι δεν αναρτήθηκε από κάποιους υπάλληλους στην πόρτα κάποιας βιβλιοθήκης αλλά κατασκευάστηκε για πλάκα.

Το βέβαιο όμως είναι ότι η επιγραφή δεν είναι φετινή, για τον απλό λόγο ότι την είχαμε δει και πέρυσι τέτοιες μέρες -δείτε εδώ το σχόλιο του φίλου Ξεροσφύρη από τα περσινά αντίστοιχα μεζεδάκια.

* Μια και πιάσαμε την Τσικνοπέμπτη, να παινέψουμε τον διαφημιστή της Hellmann’s που έκανε αυτή την πανέξυπνη διαφήμιση με την φιλόλογο κυρία Κική και εκμεταλλεύτηκε πολύ ωραία την αντίδραση των ανταγωνιστριών εταιρειών στις προηγούμενες «ετυμολογικές» διαφημίσεις.

* Εκλεκτός φίλος, που ξέρει ότι με εκνευρίζουν αυτά, μου τα στέλνει για να μου ανεβάσει την πίεση.

Δεν εννοώ βέβαια το 4ο Φεστιβάλ πιάνου, που το βρίσκω καθ’ όλα αξιέπαινη πρωτοβουλία, αλλά αυτό το ανοικονόμητο υβρίδιο BΕΕΤHOVENιάδα, που είναι ακόμα χειρότερο επειδή η γραφή Beethoven βρίσκεται πολύ μακριά από την προφορά «Μπετόβεν». Οπότε, αν πρόκειται να το προφέρουμε Μπετοβενιάδα, όπως υποθέτω, πρέπει να το γράψουμε όλο με ελληνικά.

Μόνο ελαφρυντικό, ότι πρόκειται για ευκαιριακό σχηματισμό, άρα θέλει να δειξει τα δυο συστατικά μέρη. Αυτό είναι μια δικαιολογία -αν και όχι ισχυρή. Βέβαια, φοβάμαι πως δεν θα αργήσουμε να δούμε και Marxιστές.

* Χρόνια τώρα μαζεύω σχιζολεξίες και άλλα συναφή, αλλά τούτο ομολογώ πως δεν το είχα ξανασυναντήσει.

Διαβάζω σε αθλητικό ιστότοπο για την τιμωρία της Μάντσεστερ Σίτι:

Ε’ παυτού του θέματος τοποθετήθηκε και ο εκτελεστικός διευθυντής της ομάδας, Φεράν Σοριάνο.

Θα μου πείτε, μπορεί να είναι απλώς αβλεψία, αφού έτσι κι αλλιώς το «επ’ αυτού» θέλει απόστροφο -ε, έπεσε λίγο πιο αριστερά απ’ ό,τι έπρεπε.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Διαφημίσεις, Εφημεριδογραφικά, Μαργαριτάρια, Μεταμπλόγκειν, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , , | 207 Σχόλια »

Σύρος και Ερμούπολη (Μια συνεργασία του Νίκου Νικολάου)

Posted by sarant στο 13 Φεβρουαρίου, 2019

Πριν από είκοσι περίπου μέρες είχαμε δημοσιεύσει μια πρώτη συνεργασία του φίλου γλωσσολόγου Νίκου Νικολάου. Δημοσιεύω σήμερα ένα δεύτερο δικό του άρθρο, τούτη τη φορά με αναφορά σε έναν τόπο, σε ένα νησί, τη Σύρο.

Η αρχική δημοσίευση του άρθρου βρίσκεται εδώ. Όπως θα δείτε, ο Νικολάου κάνει στην αρχή λόγο για τον ιστότοπο Quora.com, στον οποίο συνήθιζε να γράφει παλιότερα, δίνοντας απαντήσεις σε γλωσσικά θέματα.

Τον καιρό που ήμουνα στην Κβόρα, ο αξιόλογος θαμώνας εκεί Δημήτρης Αλμυράντης είχε θέσει το ερώτημα: «Τι θα ’πρεπε να γνωρίζουμε για τον πολιτισμό των Κυκλάδων γενικά, και της Σύρου συγκεκριμένα, που να μην το γνωρίζουμε ήδη;»

Για την Κβόρα, ισχύει αυτό που λέμε, «κάθε πέρσι και καλύτερα». (Γι’ αυτό και έχω ξεκόψει πια από κει πέρα.) Όταν έθεσε ο Αλμυράντης το ερώτημα, επιτρεπόταν να προστίθενται και σχόλια επεξηγηματικά για τα ερωτήματα. Και το σχόλιο που προσέθεσε ο Αλμυράντης ήταν: «που να μην το βρίσκουμε στην Ελληνική Βικιπαίδεια.»

Αυτό ζορίζει πολύ την απάντηση. Έξω και η παρουσία καθολικών στη Σύρο, έξω και η καταγωγή του Βαμβακάρη από κει ως φραγκοσυριανάκι, αλλά και το ότι το τραγούδι «Φραγκοσυριανή» είναι ένας κάπως ξέκρεμος κατάλογος αξιοθεάτων του νησιού.

Έξω και το ότι η μεγαλύτερη πόλη του νησιού, η Ερμούπολη, είναι ορθόδοξη σε αντίθεση με την καθολική Άνω Σύρο, γιατί ιδρύθηκε από πρόσφυγες από την υπόλοιπη Ελλάδα τα χρόνια της Επανάστασης, επειδή ακριβώς η Σύρος ως καθολικιά ήταν υπό την προστασία των δυτικών Μεγάλων Δυνάμεων.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γενικά γλωσσικά, Γλωσσικό ζήτημα, Συνεργασίες, νησιά | Με ετικέτα: , , , , , , , , , | 201 Σχόλια »

Απεργία!

Posted by sarant στο 9 Απριλίου, 2014

 

Σήμερα έχει πανελλαδική απεργία. Απεργούν οι εργάτες, απεργούν οι υπάλληλοι, δεν κινούνται τα τρένα, κάνουν στάση εργασίας τα λεωφορεία, τα φαρμακεία είναι κλειστά, το ίδιο και τα σχολεία.  Απεργούν όμως τα ιστολόγια; Κάτι τέτοιο δεν θα ήταν αδιανόητο, ας πούμε σε ένδειξη διαμαρτυρίας, ίσως για κάποιο πρόβλημα της μπλογκόσφαιρας, όπως είχε κάνει παλιά η ιταλική Βικιπαίδεια για να διαμαρτυρηθεί για ένα σχεδιαζόμενο μέτρο -που τελικά αποσύρθηκε. Αλλά συμμετοχή στην απεργία του «πραγματικού κόσμου»; Και με ποιο τάχα αίτημα –και σαν πίεση προς ποιον;

Επειδή δεν είναι προφανες οι απαντήσεις σ’ αυτά τα ερωτήματα, το ιστολόγιο συνηθίζει, σε τέτοιες μέρες, να μην απεργεί αλλά να δημοσιεύει «απεργιακό άρθρο». Έτσι, και σήμερα, αντί να απεργήσω, θα λεξιλογήσω… για την απεργία, δηλαδή θα επιχειρήσω να σκιαγραφήσω την ιστορία της λέξης και του πράγματος. Οι ταχτικοί αναγνώστες μπορεί να αναγνωρίσουν κάποιες από τις παραπάνω φράσεις: το άρθρο που θα διαβάσετε δεν είναι καινούργιο αλλά είναι επανάληψη ενός παλιότερου άρθρου που ήδη έχω δημοσιεύσει άλλες τρεις φορές στο παρελθόν, πάλι σε μέρα γενικής απεργίας. Ωστόσο, για να μη διαμαρτυρηθούν οι ταχτικοί αναγνώστες που έχουν καλό θυμητικό, έχω αλλάξει (και προσθέσει) μερικά πράγματα σε σχέση με τα παλιότερα άρθρα.

Η απεργία θέλει εργάτες· βέβαια, σε παλιότερες εποχές υπήρχαν πολλά περιστατικά οργανωμένης διαμαρτυρίας δούλων ή δουλοπαροίκων, που ασφαλώς θα περιλάμβαναν και άρνηση εργασίας, αλλά αμφιβάλλω αν μπορούμε να τα χαρακτηρίσουμε «απεργίες». Βλέπω πάντως στη Βικιπαίδεια ότι στην αρχαία Αίγυπτο οι τεχνίτες που δούλευαν στην κατασκευή βασιλικών τάφων, στις δυτικές Θήβες της αρχαίας Αιγύπτου, διέκοψαν την εργασία τους στις 10 του μήνα Peret II (4 Νοεμβρίου), του έτους 1159 π.Χ., το 29ο έτος της βασιλείας του Φαραώ Ραμσή ΙΙΙ, διότι δεν τους είχε καταβληθεί για 18 ημέρες ο μισθός σε σιτηρά, και η διαμαρτυρία «πεινάμε» έχει καταγραφεί από τον γραφέα Amun-Nechet στον πάπυρο p1880 του αιγυπτιακού μουσείου του Τορίνου. Ωστόσο, τις απαρχές του πράγματος (των απεργιών) και των λέξεων που το περιγράφουν θα τις αναζητήσουμε στις αρχές του 19ου αιώνα

Βέβαια, μπορεί η λέξη να υπάρχει πριν από το πράγμα, με άλλη σημασία. Πάντως, η λέξη «απεργία» δεν μαρτυρείται στα αρχαία ελληνικά –υπάρχει όμως, στον Ησύχιο, τον λεξικογράφο του 6ου αιώνα μ.Χ., η λέξη «απεργός», με τη σημασία «αργός». Όσο για τις σημερινές σημασίες, η λέξη «απεργία» σύμφωνα με το ετυμολογικό λεξικό Μπαμπινιώτη καταγράφεται το 1889, ενώ το ρήμα «απεργώ» από το 1886. Όπως θα δούμε, οι πληροφορίες αυτές, αν ισχύουν και στη νεότερη έκδοση του λεξικού, που δεν την έχω, είναι λαθεμένες.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γλωσσικό ληξιαρχείο, Επαναλήψεις, Εργατικό κίνημα, Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων, Λεξικογραφικά, Πρόσφατη ιστορία, Σατιρικά, Σουρής | Με ετικέτα: , , , , , | 146 Σχόλια »