Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Σώτη Τριανταφύλλου’

Η Σώτη Τριανταφύλλου, ο Μάρκο Πόλο και η ελευθερία του λόγου

Posted by sarant στο 10 Μαΐου, 2017

Η είδηση έχει γίνει γνωστή εδώ και μερικές μέρες: όπως γράφτηκε, η γνωστή συγγραφέας Σώτη Τριανταφύλλου πρόκειται να δικαστεί τον Ιούλιο ύστερα από μήνυση που κατέθεσε ο Παναγιώτης Δημητράς, για άρθρο της στην Άθενς Βόις το οποίο θεωρήθηκε ότι υποκινεί την ισλαμοφοβική βία και άρα εμπίπτει στις διατάξεις του αντιρατσιστικού νομοσχεδίου (σημείωση: έτσι γράφτηκε, αλλά δεν είναι ακριβώς έτσι).

Το ιστολόγιο ενδιαφέρεται πολύ για την υπόθεση, επειδή αγγίζει θέματα που τα έχουμε συζητήσει κατ’ επανάληψη, επειδή τυχαίνει να έχω προσωπική γνωριμία και με τους δυο εμπλεκόμενους και κυρίως επειδή κατά κάποιο τρόπο έχουμε ήδη εμπλακεί στην υπόθεση, με την έννοια ότι είχα σχολιάσει το επίμαχο άρθρο της Σώτης Τριανταφύλλου τότε που δημοσιεύτηκε και μάλιστα το απόσπασμα που προκάλεσε τη δίωξη. Θα έγραφα νωρίτερα, αλλά οι προηγούμενες μέρες ήταν δεσμευμένες για άλλα άρθρα.

Πράγματι, σε άρθρο της που δημοσιεύτηκε την επομένη των τρομοκρατικών επιθέσεων στο Παρίσι, με το μακελειό στο Μπατακλάν και στα άλλα σημεία, η Σώτη Τριανταφύλλου είχε γράψει ένα άρθρο στην Αθενς Βόις, στο οποίο, ανάμεσα στ’ άλλα, γράφει:

Όμως, θα επιμείνω: όπως έλεγε ο Μάρκο Πόλο, «φανατικός μουσουλμάνος είναι αυτός που σου κόβει το κεφάλι, ενώ μετριοπαθής είναι εκείνος που σε κρατάει για να σου κόψουν το κεφάλι». Πολύ λίγα έχουν αλλάξει στο ισλάμ από τον ύστερο Μεσαίωνα.

Και εδώ έρχεται η εμπλοκή του ιστολογίου, διότι όπως είχα γράψει τότε:

Τώρα, κι ένα μικρό παιδί καταλαβαίνει ότι το ρητό αυτό ΑΠΟΚΛΕΙΕΤΑΙ να ειπώθηκε στα χρόνια του Μάρκο Πόλο, στα χρόνια του Μεσαίωνα, η ορολογία «φανατικός» και «μετριοπαθής» είναι οπωσδήποτε σύγχρονη. Πώς και δεν το κατάλαβε αυτό μια διαβασμένη και ευφυής συγγραφέας; Μάλλον δεν θέλει να το καταλάβει.

Και στη συνέχεια παρέπεμπα σε λινκ του μυθοκτόνου ιστότοπου snopes, που εξηγούσε τη γέννηση του ισλαμοφοβικού μύθου.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Δικαιώματα, Επικαιρότητα, Ελευθερία του λόγου, Ισλάμ | Με ετικέτα: , , , | 431 Σχόλια »

Καβαφικά μεζεδάκια

Posted by sarant στο 19 Οκτώβριος, 2013

Καβαφικά τα σημερινά μεζεδάκια, επειδή τις προάλλες είχαμε στη μπλογκόσφαιρα τη φασαρία με τους στίχους του Καβάφη πάνω σε λεωφορεία και τρόλεϊ. Μάλιστα, όταν είδα τα επιχειρήματα ορισμένων υποστηρικτών του εγχειρήματος, ότι με τους τεμαχισμένους στίχους παρακινείται το κοινό να τρέξει στα βιβλιοπωλεία και να αγοράσει τα ποιήματα του Καβάφη, σκέφτηκα προς στιγμήν να αλλάξω τον τίτλο σε «βαφικά μεζεδάκια», ώστε να σας παρακινήσω διά του τεμαχισμού, αλλά τελικά δεν το έκανα. (Θυμίζω ότι ως Κ. Βάφης είχε υπογράψει μιαν έξοχη καβαφική παρωδία ο Ν. Καρβούνης).

Η ιστορία με τον ψιλοκομμένο Καβάφη πάντως έδωσε τη δυνατότητα να εκφραστεί το λαϊκό χιούμορ, με έξοχες φοτοσοπιές που όλοι θα είδατε (εδώ ένα δείγμα, αν και δεν είναι όλες εξίσου πετυχημένες). Έσπευσαν βέβαια κάποιοι να χαρακτηρίσουν «ασέλγεια» την αντίδραση της μπλογκόσφαιρας, πράγμα που το βρίσκω τερατώδες. Πάντως, οι υπεύθυνοι του Ιδρύματος Ωνάση είχαν τουλάχιστον την εντιμότητα να παραδεχτούν το λάθος τους με τον στίχο «είν’ επικίνδυνο πράγμα η βία» και (όπως υποσχέθηκαν) να τον συμπληρώσουν ώστε να μη φαλκιδεύεται το νόημα του ποιητή.

Για το ιστολόγιο πάντως, το άρθρο που έγραψα προχτές αναδημοσιεύτηκε αρκετά, με αποτέλεσμα η Πέμπτη που μας πέρασε να σπάσει το ρεκόρ επισκέψεων του ιστολογίου μέσα σε μια μέρα, με πάνω από 20.000 επισκέψεις. Για την ιστορία, το προηγούμενο ρεκόρ ήταν από τον Απρίλιο του 2012, τότε με την Κατερίνα Μουτσάτσου που δεν ήταν Χελίν, με 18900 επισκέψεις. Προτιμώ το ρεκόρ να το έχει ο Καβάφης, αν και, σε βάθος χρόνου, άλλα είναι τα άρθρα που συγκεντρώνουν το μεγαλύτερο ενδιαφέρον και τους περισσότερους επισκέπτες, εκείνα που έχουν σταθερή ροή επισκεπτών όλο τον χρόνο (με πρώτο το άρθρο για τα στιχάκια του στρατού).

Τέλος πάντων, ας αφήσουμε τις περιαυτομπλογκίες και ας περάσουμε στα μεζεδάκια.

* Διαβάζουμε σε ρεπορτάζ με τίτλο «Δικαιώθηκε η Κωνσταντίνα Κούνεβα» τα εξής:

Ευθύνες για τη δολοφονική επίθεση κατά της Κωνσταντίνας Κούνεβα, στις 22 Δεκεμβρίου του 2008, καταλόγισε στην εργοδότρια εταιρεία ΟΙΚΟΜΕΤ, με απόφαση που εκδόθηκε το Μονομελές Πρωτοδικείο Πειραιά, επιδικάζοντας στην εταιρεία το ποσό των 250.000 ευρώ, εκ των οποίων τα 80.000 είναι άμεσα καταβλητέα.

Αν κυριολεκτεί η είδηση, μαύρη δικαίωση είναι για την Κούνεβα, αφού το δικαστήριο αποφάσισε ότι η εργοδότρια εταιρεία πρέπει να εισπράξει αυτό το μεγάλο ποσόν. Ευτυχώς όμως, απλώς ο δημοσιογράφος δεν ξέρει τι σημαίνει «επιδικάζω». Όταν το δικαστήριο μας επιδικάζει ένα ποσό, αναγνωρίζει ως βάσιμη την απαίτησή μας και αποφαίνεται ότι πρέπει να το πάρουμε (από τον αντίδικό μας συνήθως). Για την περίπτωση της εταιρείας που καταδικάστηκε να πληρώσει, το σωστό ρήμα είναι «καταλογίζω». Την ίδια είδηση, με το λάθος ρήμα, την είχαν και τα Νέα (και το είχε επισημάνει στη Λεξιλογία η φίλη Αλεξάνδρα) αλλά μετά το διόρθωσαν.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ακλισιά, Θηλυκό γένος, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Μουστάκια της Τζοκόντας | Με ετικέτα: , , , , , | 179 Σχόλια »

Μεζεδάκια της ανάρρωσης

Posted by sarant στο 21 Σεπτεμβρίου, 2013

Το ιστολόγιο δεν έχει επανέλθει σε κατάσταση κανονικής λειτουργίας, ο Νικοκύρης βρίσκεται στην ανάρρωση, το ξαναείπαμε πως θ’ αργήσουμε να έχουμε ένα άρθρο την ημέρα όπως είχε καθιερωθεί τους τελευταίους μήνες -ή μάλλον τα τελευταία χρόνια. Μεζεδάκια λοιπόν της ανάρρωσης τούτα εδώ, και με κάπως περίεργη γεύση αφού το σαββατιάτικο άρθρο μας είναι εξορισμού ευτράπελο, αλλά κρέμεται από πάνω μας μαύρο σύννεφο η δολοφονία του Παύλου Φύσσα -ας σταθεί τουλάχιστον αφορμή να απαλλαγούμε από τη συμμορία, αν και αυτό ανοίγει μια μεγάλη και καθόλου ευτράπελη συζήτηση.

* Ξεκινάμε όμως με τα μεζεδάκια, όπου σήμερα, ύστερα από αρκετό καιρό, έχουμε πελάτες για το ληξιαρχείο και τη γεωγραφική υπηρεσία της Νομανσλάνδης. Πρώτος χορηγός η Καθημερινή, η οποία στην πολύ σοβαρή και προσεγμένη (λέμε τώρα) έντυπη κυριακάτικη έκδοσή της μάς ενημέρωσε την περασμένη Κυριακή για τα άδυτα της Διεθνούς Ολυμπιακής Επιτροπής. Μεταξύ άλλων μαθαίνουμε ότι «Η διαφθορά, τα σκάνδαλα και οι δολοπλοκίες έχουν εγκατασταθεί για τα καλά στο σατό της Vidy Case Postale.» Ας προσπεράσουμε το πώς αποδίδεται το chateau για να εστιαστούμε στο μνημειώδες μαργαριτάρι, το «Vidy Case Postale», το οποίο είναι… μεγάλο τουριστικό κέντρο της Νομανσλάνδης, που θα το μεταφράζαμε Vidy – Ταχυδρομική θυρίδα!! Διότι, βλέπει η άλλη στη διεύθυνση της ΔΟΕ: Comité international olympique Château de Vidy Case postale 356 CH-1007 Lausanne (Vaud), και νομίζει ότι το Vidy Case postale είναι ενιαία ονομασία, κι έτσι εμπλουτίζεται η Νομανλάνδη μ’ ένα κοσμικό θέρετρο περιωπής και μπαίνει ένα ακόμα λιθαράκι στο Έβερεστ της δημοσιογραφικής αναξιοπιστίας της Καθημερινής.

* Κάπου στο Φέισμπουκ διάβασα τα παράπονα μιας φίλης φίλης, που συμμετείχε σε ένα τουρνουά σκραμπλ, και σκανδαλίστηκε όταν οι διοργανωτές επέτρεψαν λέξεις ή τύπους ανύπαρκτους, μεταξύ των οποίων και το «ζας» (εναλλ. τύπο του «ζεις»). Ασφαλώς ο κάθε διοργανωτής τέτοιων τουρνουά πρέπει να έχει ένα λεξικό ή ακόμα καλύτερα μια βάση δεδομένων σαν μπούσουλα για να πορεύεται, οπότε στην ουσία των παραπόνων δεν μπαίνω, αλλά το «να ζας» είναι υπαρκτός τύπος, έστω και ρουμελιώτικος. Και θυμήθηκα τη Στρουγκοκαλύβα του Κρυστάλλη Παπαντωνίου που με είχαν βάλει να τη μάθω απέξω ντουέτο με έναν άλλο συμμαθητή στην πρώτη γυμνασίου, που τελειώνει «Να μη σας εύρουνε ποτέ τα έρημα τα γέρα!» (λέει ο γεροτσέλιγκας στα παιδιά του κι εκείνα απαντούν) «Να ζας κι εσύ πατέρα!». Βέβαια μετά ήρθε η Ρεπούση και κατάργησε τα αρχαία, οπότε τώρα βρίσκουμε τη λέξη στο σκραμπλ και δεν την αναγνωρίζουμε.

* Μια και είπα για την κ. Ρεπούση, μου έκανε εντύπωση η χρυσαβγίτικης ολκής χυδαιότητα της κοινοβουλευτικής ερώτησης του κ. Νικ. Νικολόπουλου, που βέβαια απολαμβάνει βουλευτική ασυλία κι έτσι μπορεί και γράφει αξεπέραστες χυδαιότητες όπως το… «συφιλιδικό μυαλό της». Από γλωσσικά, θα σημειώσουμε το αναποφάσιστο «την αναπληρώτρια καθηγητή» και το τερατώδες «παντοιουτοτρόπως», διασταύρωση του «παντοιοτρόπως» και του «τοιουτοτρόπως». Τέτοια κείμενα θα έπρεπε να αποδοκιμάζονται επίσημα από τη Βουλή.

* Ανακοίνωση του ΣΕΒ σχετικά με το νέο σαξές στόρι της οικονομίας μας, την αλλαγή έδρας της Βιοχάλκο, που μεταφέρθηκε από την Αθήνα στο Βέλγιο. Καλείται λοιπόν η κυβέρνηση «να ενσκήψει αποφασιστικά στα συσσωρευμένα, ζωτικά προβλήματα που έχει δημιουργήσει η οικονομική πολιτική στην ελληνική βιομηχανία….» Δεν είναι η πρώτη φορά που επισημαίνουμε το λάθος, έχουμε ξαναγράψει και προφανώς θα ξαναγράψουμε. Η κυβέρνηση καλείται να «σκύψει πάνω στα προβλήματα» ή, αν το θέλετε με φράκο, «να εγκύψει στα προβλήματα». Το «ενσκήπτω» χρησιμοποιείται για κακό που έρχεται ορμητικά και απροσδόκητα, για κακοκαιρία, θύελλα, επιδημία, τέτοια πράγματα. Βέβαια, οι άνθρωποι έχουν πικρή πείρα από την κυβερνητική δραστηριότητα, οπότε ίσως δεν είναι άστοχο να την παρομοιάζουν με θύελλα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Νομανσλάνδη | Με ετικέτα: , , , , | 125 Σχόλια »

Το φρούτο των Χριστουγέννων

Posted by sarant στο 11 Ιανουαρίου, 2012

Το άρθρο αυτό λογάριαζα να το ανεβάσω μέσα στις γιορτές, αλλά μ’ αυτά που τύχανε δεν είχα διάθεση. Σήμερα που το ανεβάζω, θαρρώ πως δεν έχει χάσει την επικαιρότητά του.

Δεν ξέρω αν υπάρχει ένα κοινώς αποδεκτό «φρούτο των Χριστουγέννων» -δεν νομίζω πάντως, εγώ θα πω για τον εαυτό μου. Για μένα, φρούτο των Χριστουγέννων είναι αυτό που βλέπετε στη φωτογραφία αριστερά: το μανταρίνι. Η πιο καθαρή χριστουγεννιάτικη εικόνα που έχω συγκρατήσει από την παιδική μου ηλικία, εκτός από το χριστουγεννιάτικο δέντρο, είναι τα μανταρίνια στη φρουτιέρα, κι ύστερα, στο τραπέζι, ο παππούς καθάριζε τα μανταρίνια ώστε να διατηρηθεί το κάτω μέρος ακέραιο, σαν καλαθάκι. Βάζαμε λίγο λάδι και ανάβαμε το άσπρο στέλεχος που απέμενε στον πάτο, σαν φιτιλάκι –και μοσχοβολούσε. Και σήμερα ακόμα, έχω συνδέσει τα Χριστούγεννα μ’ αυτό το φρούτο -αν λείπουν τα μελομακάρονα, ας πούμε, μπορεί να μην το προσέξω, αλλά τα μανταρίνια στη φρουτιέρα είναι απαραίτητα.

Σε κάποιο παλιότερο άρθρο είχαμε μιλήσει για τα νεράντζια και τα πορτοκάλια. Αν το νεράντζι είναι ο φτωχός συγγενής του πορτοκαλιού, ο μικρός αδελφός του ασφαλώς είναι το μανταρίνι. Μικρότερο σε μέγεθος, ήρθε αργότερα στην Ευρώπη, αλλά εγκλιματίστηκε απόλυτα και μόνο το όνομά του προδίδει τις ανατολίτικες καταβολές του. Οι βοτανολόγοι και οι έμποροι διακρίνουν πολλές ποικιλίες μανταρινιών, αλλά ο πολύς κόσμος όλα μανταρίνια τα λέει (ή τουλάχιστον αυτή την εντύπωση έχω, διορθώστε με αν κάνω λάθος).

Η μανταρινιά, ή Citrus reticulata όπως είναι η βοτανική ονομασία της, έχει πατρίδα της την Κίνα. Άργησε να έρθει στα μέρη μας· μόλις το 1805 έγινε η πρώτη εισαγωγή μανταρινιών στην Αγγλία. Οι Άγγλοι τα καλλιέργησαν στη Μάλτα, που τότε ήταν κτήση τους και το κλίμα της ήταν πρόσφορο και από εκεί ο νέος καρπός διαδόθηκε σε ολόκληρη τη Μεσόγειο. Στην Ελλάδα, μανταρινιές έφερε πρώτος από τη Μάλτα ο Ρώσος ναύαρχος Χέιδεν, που τον ξέρουμε όλοι από τη ναυμαχία του Ναβαρίνου (αλλά δεν ξέρουμε ότι ήταν Ολλανδός και ότι στα ρώσικα προφέρεται Γκέιντεν). Ο Χέιδεν ή Γκέιντεν λοιπόν χάρισε τις μανταρινιές στον Μανώλη Τομπάζη, στον Πόρο. Το 1877 εκείνες οι μανταρινιές σώζονταν ακόμα στον κήπο του πατρογονικού των Τομπάζηδων. Ωστόσο, το «μανδαρίνιον της Μάλτας», όπως αρχικά το αποκαλούσαν, δεν διαδόθηκε αμέσως· πάντως, μετά το 1850 το δέντρο καλλιεργιόταν στην Αθήνα, όπως και στην Κέρκυρα και στην Κρήτη. Σε εφημερίδα του 1917, διαβάζω ότι τα καλύτερα μανταρίνια έβγαιναν στα Σεπόλια και στην Κολοκυνθού· από τότε έχουν αλλάξει τα πράγματα!

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γλωσσικά συμπόσια, Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων, Φρούτα εποχής | Με ετικέτα: , , , , , , , | 133 Σχόλια »

Δυο-τρία κυριακάτικα

Posted by sarant στο 18 Σεπτεμβρίου, 2011

Έλεγα να μη γράψω σήμερα, αλλά έχουν μαζευτεί δυο-τρία μεζεδάκια που θα μπαγιατέψουν, οπότε τα σερβίρω λίγο πρόχειρα, και μην σας κακοφανεί αν δεν πρόλαβα να στρώσω το καλό τραπεζομάντιλο.

Ξεκινάμε με ένα μικρούλι, για ορντέβρ. Από κείμενο του ΑΠΕ, τις προάλλες, που αναδημοσιεύτηκε, φυσικά, σε πολλούς έγκυρους (βάλτε όσα εισαγωγικά θέλετε) ιστότοπους, π.χ. εδώ στα Νέα, όπου ένας αξιωματούχος της ΕΕ φερεται να δηλώνει ότι:  Η πίεση στην Ελλάδα έχει αυξηθεί από όλες τις πλευρές επειδή επανειλημμένα απέτυχε να πετύχει όσα υποσχέθηκε. Ίσως το αγγλικό να έλεγε failed to deliver, πάντως το «απέτυχε να πετύχει» θα παραδεχτείτε ότι δεν στέκει -και πώς να είναι τάχα το αντίθετό του; Πέτυχε να πετύχει;

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Εφημεριδογραφικά, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Ορθογραφικά, Υπότιτλοι | Με ετικέτα: , , , , , | 103 Σχόλια »