Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Τάκης Μίχας’

Τα τελευταία μεζεδάκια της χρονιάς

Posted by sarant στο 27 Δεκεμβρίου, 2014

Κάποιες φορές δυσκολεύομαι να βρω τίτλο για το καθιερωμένο σαββατιάτικο άρθρο με τα μεζεδάκια που μαζέψαμε τη βδομάδα που μας πέρασε, αλλά όχι για το σημερινό, αφού σήμερα είναι το τελευταίο Σάββατο του 2014 κι έτσι σερβίρουμε τα τελευταία μεζεδάκια της χρονιάς -μάλιστα ο τίτλος αυτός έχει καθιερωθεί εδώ και τέσσερα χρόνια στο ιστολόγιο (αν έχετε περιέργεια, ιδού τα περσινά «τελευταία μεζεδάκια«).

Φέτος βέβαια η χρονιά δεν τελειώνει μέσα σε εορταστική ραστώνη ούτε με φούριες για πρωτοχρονιάτικα ρεβεγιόν, αλλά με ψηφοφορίες, φούριες για προσέλκυση βουλευτικών ψήφων και πιθανώς (όμως αυτό θα το μάθουμε τη Δευτέρα) με προκήρυξη εκλογών για το τέλος του Γενάρη ή τις αρχές Φεβρουαρίου. Πρωτόγνωρα πράγματα.

Πριν προχωρήσουμε στα μεζεδάκια, δυο ανακοινώσεις. Η πρώτη είναι ότι συνεχίζεται, αν και πλησιάζει προς το τέλος της, η ψηφοφορία του ιστολογίου για τη Λέξη της Χρονιάς. Ψήφοι θα γίνονται δεκτές ως την Τρίτη στις 6 μ.μ. και τα αποτελέσματα θα ανακοινωθούν την παραμονή της πρωτοχρονιάς. Μπορείτε να ψηφίσετε εδώ, αν δεν το έχετε ήδη κάνει (αν έχετε ήδη ψηφίσει, μην διπλοψηφίσετε διότι μπορεί να προκληθεί πιστωτικό γεγονός). Η συμμετοχή φέτος θα κινηθεί σε λίγο χαμηλότερα επίπεδα από πέρυσι, εκτός αν φιλοτιμηθείτε τις τελευταίες μέρες. Η πρώτη και η δεύτερη λέξη έχουν ξεχωρίσει (αν και τίποτα δεν αποκλείεται), όπως για τις επόμενες θέσεις γίνεται μεγάλη μάχη. Οπότε, ψηφίστε!

Η δεύτερη ανακοίνωση είναι ότι αύριο Κυριακή 28.12 στις 19.30 με έχει προσκαλέσει η λέσχη «Δρόμοι Φιλίας και Πολιτισμού» [Φερών 3 – ΗΣΑΠ Βικτώρια] για μια συζήτηση με θέμα ‘Μύθοι και αλήθειες για την ελληνική γλώσσα’. Θα χαρώ να σας δω εκεί.

Προχωρώντας στα καθαυτό μεζεδάκια μας, διάβασα ένα άρθρο για τις απάτες που γίνονται σε πακέτα οργανωμένων διακοπών. Λοιπόν: Tα κυκλώματα δίνουν «προσφορές» διακοπών σε σαλέ στην Ελβετία ή την Αυστρία με 300 ή 500 ευρώ. Χειμωνιάτικες νύχτες στο Γκντανσκ, που θα κόστιζαν ακόμη και 1.000 ευρώ την ημέρα ή τις δύο μέρες, μέσα από τις απατηλές αγγελίες μπορεί να διατίθενται ακόμη και 300 ευρώ.

Παρόλο που έχουν περάσει οι καιροί που με χίλια ευρώ (ή το ισοδύναμό τους) περνούσες καναδυό μήνες στο Γκντανσκ, η εργατούπολη της Βαλτικής δεν είναι τόσο ακριβή, ούτε τόσο περιζήτητη για χειμερινές διακοπές. To Γκστάαντ εννοούσε ο συντάκτης -αν και προσωπικά, αν είχα να διαλέξω ανάμεσα στα δύο, θα προτιμούσα να περάσω δυο-τρεις μέρες στο πρώην Ντάντσιχ.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Κοτσανολόγιο, Μαργαριτάρια, Μεταμπλόγκειν, Μεζεδάκια, Σπελ Τσέκερ, Το είπε/δεν το είπε | Με ετικέτα: , , , , , | 173 Σχόλια »

Το Μαντάτο Ριλό και άλλα μεσογεναριάτικα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 12 Ιανουαρίου, 2013

mandatorylaw2Στο καθιερωμένο σαββατιάτικο ραντεβού μας, όπου παρουσιάζουμε τα μεζεδάκια που μαζέψαμε μέσα στην προηγούμενη εβδομάδα, το πιάτο μας είναι συνήθως ισορροπημένο. Το σημερινό πιάτο, κατ΄εξαίρεση, δεν είναι. Περιλαμβάνει ένα μαργαριτάρι τόσο τερατώδες, τόσο απίστευτο, σωστό διαμάντι Κοχινούρ, που η ισορροπία αυτομάτως καταστρέφεται. Μοιραία, το μεγαμεζεδάκι αυτό εμφανίζεται και στον τίτλο του άρθρου μας: Το μαντάτο ριλό. Τι είναι το μαντάτο ριλό; Αν δεν παρακολουθήσατε τη συζήτηση στα σχόλια του χτεσινού άρθρου (ή στη Λεξιλογία) δεν νομίζω να μπορέσετε να το φανταστείτε. Σας συμβουλεύω πάντως να αποφύγετε να διαβάσετε την εικόνα αριστερά (γι’ αυτό την έβαλα και κάπως μικρή) και να προσπαθήσετε να το μαντέψετε.

Μαντάτο ξέρουμε τι σημαίνει: είδηση, άγγελμα, πληροφορία. Συχνά, είναι η κακή είδηση. Μια κατάρα που λεγόταν παλιότερα είναι: «Να έρθουν τα μαντάτα σου», δηλαδή η είδηση του θανάτου σου -ας πούμε, ο Παπαδιαμάντης στη Σταχομαζώχτρα, στην αφήγησή του παρεμβάλλει, με στόχο τον άστοργο πατέρα, την κατάρα «που να φτάσουν τα μαντάτα του ώρα την ώρα». Και στον Ερωτόκριτο, θα το θυμόμαστε γιατί έχει μελοποιηθεί ο στίχος, έχουμε τα «θλιβερά μαντάτα». Όμως εδώ κατ’ εξαίρεση δεν λεξιλογούμε αλλά σερβίρουμε μεζεδάκια, και άλλωστε το μαντάτο ριλό δεν είναι θλιβερή είδηση, είναι κάτι αστείο, ξεκαρδιστικό, να χτυπιέσαι κάτω από τα γέλια, είναι μαργαριτάρι σχεδόν εφάμιλλο του καναπουτσάρ και του συνθέτη Μποχεμιάν.

Λέξη «ριλό» βέβαια δεν υπάρχει, που και να υπήρχε θα ήταν περίεργο (αν και όχι αδύνατο) να μπαίνει μετά το ουσιαστικό. Αν όμως προφέρουμε μαζί τη φράση «μαντάτο ριλό», σαν να είναι μία λέξη, ίσως καταλάβετε τι ήταν το μαντάτο ριλό πριν εκτοξευτεί στο Πάνθεον των μαργαριταριών.

Αν δεν το μαντέψατε, ας το πάρει το ποτάμι… ή μάλλον ας δούμε την εξήγηση που δόθηκε στον ιστότοπο inews, στο σχετικό άρθρο με τίτλο «Το μαντάτο ριλό» (επειδή μπορεί να το διορθώσουν, κι επειδή τέτοια αριστουργήματα δεν είναι για να χάνονται, ο Ν. Λίγγρης πήρε εικόνα της οθόνης, βλ. αριστερά). Πολλοί βουλευτές, μας λέει το άρθρο, δεν είναι δικηγόροι, πώς λοιπόν έχουμε απαίτηση να γνωρίζουν τι είναι το «μαντάτο ριλό»; «Και όμως το έχει ψηφίσει η πλειοψηφία και από αυτό… κρέμεται η δημόσια περιουσία», λέει το άρθρο και παραθέτει την εξήγηση που έδωσε στη Βουλή ο υπουργός κ. Μανιτάκης: «Είναι μία ρήτρα πάγια, που υπάρχει σε όλες τις διεθνείς συμβάσεις εδώ και δεκαετίες, σε κάθε είδους σύμβαση ιδιωτικού δικαίου, σε ιδιωτικές οικονομικές συμβάσεις για όλα τα κράτη» Ακολουθεί μακροσκελέστατη και όχι ιδιαίτερα σαφής εξήγηση και φτάνουμε στον, ας πούμε, ορισμό: Η περιουσία του δημοσίου είναι δύο ειδών: Η ιδιωτική περιουσία του δημοσίου και η δημόσια περιουσία του δημοσίου. Εδώ πρόκειται για παραίτηση από την ιδιωτική περιουσία του δημοσίου και δεν πρόκειται για παραίτηση από τη δημόσια περιουσία. Αυτή, άλλωστε, εξαιρείται ρητά από την ίδια τη ρήτρα, που λέει ότι δεν υπάγεται σε αυτό τον περιορισμό ό,τι απαγορεύεται από διατάξεις του αναγκαστικού δικαίου. Είναι το λεγόμενο «Μαντάτο Ριλό». Είναι κλασική έκφραση. Άρα, δεν αφορά τα πολιτιστικά αγαθά, δεν αφορά ό,τι ανάγεται στα δημόσια κτήρια, δεν αφορά ό,τι αποτελεί δημόσια περιουσία.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Θηλυκό γένος, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Νομανσλάνδη | Με ετικέτα: , , , , , , , , , , , , | 224 Σχόλια »

Παγωμένα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 4 Φεβρουαρίου, 2012

Σάββατο σήμερα, το μενού έχει μεζεδάκια, το έχουμε καθιερώσει. Λιγάκι παγωμένα βέβαια μια και τη βδομάδα που πέρασε πιάσαμε καινούργια ρεκόρ ψύχους σε όλη την Ευρώπη, αλλά δεν πειράζει, έτσι διατηρούνται πιο φρέσκα. Πολύ φρέσκα μάλιστα, αφού πρόσθεσα στο τέλος και ένα που συνεισέφερε η αγαπητή Μπερναρντίνα.

* Ξεκινάω μ’ ένα κάπως παλιότερο μεζεδάκι, από το Βήμα, νομίζω μάλιστα και από την έντυπη έκδοση, όπου εμφανίστηκε ένα άρθρο του Πολ Κρούγκμαν, με τον περίεργο τίτλο «Δουλειές, δουλειές και αυτοκίνητα». Jobs, jobs and cars. Γιατί άραγε το έβαλε δυο φορές το «δουλειές/jobs» ο νομπελίστας αρθρογράφος; Μήπως για να το εμπεδώσουμε; Όχι, ο Κρούγκμαν κάνει ένα ολοφάνερο λογοπαίγνιο, που άλλωστε το εξηγεί και μέσα στο άρθρο, με το όνομα του μακαρίτη επικεφαλής της Apple, του Στιβ Τζομπς (Jobs), μια και η συζήτηση είναι για το αν η Apple δημιούργησε ή όχι θέσεις εργασίας (jobs) στις ΗΠΑ. Στα αγγλικά το λογοπαίγνιο λειτουργεί τέλεια’ στα ελληνικά όχι και τόσο, αν και η αγγλομάθεια των αναγνωστών θα το έσωζε. Ωστόσο, ο μεταφραστής ή ο υλατζής προτίμησαν να το ισοπεδώσουν, μεταφράζοντας δυο φορές «δουλειές»!

* Ένας φίλος φώναζε τις προάλλες επειδή είχε δει σε είδηση του in.gr ότι «ο συλληφθέντας θα οδηγηθεί την Παρασκευή…» Ένας άλλος φίλος είπε, στ’ αστεία, ότι ο συντάκτης θα διάβαζε Ελύτη -διότι ο Ελύτης έχει κάποιους παρόμοιους τύπους (ο νικήσαντας τον Άδη και σώσαντας…). Ωστόσο, το «ο συλληφθέντας», ιδίως όταν στέκει μόνο του χωρίς ουσιαστικό είναι γνήσιος λαϊκός τύπος και χρησιμοποιείται αρκετά συχνά -εμένα δεν μ’ ενοχλεί καθόλου, μάλλον μ’ αρέσει θα έλεγα.  Βέβαια, το συγκεκριμένο άρθρο του in.gr είναι γραμμένο στο πόδι αλλά και με τα πόδια. Παρόμοιο δρόμο άλλωστε ακολούθησαν και ο μέλλοντας με τον παράγοντα (από μέλλων και παράγων). Και πολύ πιο παλιά, στις αρχές του περασμένου αιώνα, που υπήρχε η δυνατότητα οι στρατεύσιμοι να παίρνουν απαλλαγή πληρώνοντας ένα ποσό, είχε καθιερωθεί ο τύπος «ο απαλλαγέντας».

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αργκό, Μαργαριτάρια, Πρόσφατη ιστορία | Με ετικέτα: , , | 120 Σχόλια »