Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Τέτη Σώλου’

Η γλώσσα έχει κέφια, ένα καινούργιο βιβλίο

Posted by sarant στο 9 Νοέμβριος, 2018

Κυκλοφορεί σήμερα από τις Εκδόσεις του Εικοστού Πρώτου το καινούργιο μου βιβλίο «Η γλώσσα έχει κέφια», μια Χαμογελαστή περιπλάνηση στα τοπία της γλωσσικής ελαφρότητας, όπως λέει ο υπότιτλός του, με αυτό το σπιρτόζο εξώφυλλο της αγαπητής φίλης Τέτης Σώλου. Όπως με ενημέρωσε ο Γιάννης ο Νικολόπουλος, που μαζί έχουμε εκδώσει άλλα τέσσερα βιβλία μου για τη γλώσσα, από το απόγευμα θα μπορείτε να το βρίσκετε σίγουρα στα γραφεία του, Ζαλόγγου 9, και από το Σάββατο στα κεντρικά βιβλιοπωλεία -τις επόμενες μέρες θα κατακτήσει όλη την Ελλάδα και οσονούπω και την Ευρώπη.

Παραδέχομαι ότι αντέγραψα ασύστολα τον τίτλο από την κλασική συλλογή ευθυμογραφημάτων του Δημήτρη Ψαθά Η Θέμις έχει κέφια,  Στο βιβλίο του εκείνο ο Ψαθάς συγκέντρωνε ευτράπελα επεισόδια από τις αίθουσες των δικαστηρίων –στο δικό μας, όπως λέει ο υπότιτλος του βιβλίου, συγκεντρώνω όσα τερπνά, ενδιαφέροντα και ευτράπελα έχω συναντήσει κατά την περιπλάνηση στο απέραντο βασίλειο της γλώσσας.  [Όπως θα καταλάβατε, αντιγράφω κομμάτια από τον πρόλογο του βιβλίου!]

Τη γλώσσα τη μελετάμε, διδασκόμαστε τη γραμματική και το συντακτικό της, μαθαίνουμε την ιστορία της, ανιχνεύουμε την προέλευση των λέξεών της και τις μεταβολές των σημασιών τους, χαιρόμαστε την ποικιλία και τη ζωντάνια των διαλέκτων της. Στην ετυμολογία δεν βρίσκουμε βέβαια κάποια αυθύπαρκτη αλήθεια των λέξεων, αλλά μαθαίνουμε πώς σκέφτονταν οι άνθρωποι εκείνοι που έδωσαν ονόματα στα πράγματα. Μελετώντας τα γλωσσικά δάνεια ανιχνεύουμε επαφές ανθρώπων και λαών. Η μελέτη της γλώσσας μπορεί να αποδειχτεί συναρπαστική και να χαρίσει πολλές συγκινήσεις.

Κάποιες από τις συναρπαστικές περιπλανήσεις στα τοπία της γλώσσας προσπάθησα να τις περιγράψω και να τις κάνω ευρύτερα γνωστές στα προηγούμενα γλωσσικά βιβλία μου. Σε τούτο εδώ, θέλω να αναδείξω μια διάσταση που, αν και υπήρχε και σε εκείνα, δεν ήταν πρωτεύουσα: τη γλώσσα σαν πηγή διασκέδασης και γέλιου.

Μπορεί τα ογκώδη και πολύτομα λεξικά να προκαλούν δέος, μπορεί η μελέτη των γραμματικοσυντακτικών φαινομένων να θεωρείται κατεξοχήν βαρετή δραστηριότητα,  μπορεί  η ενασχόληση με τις λεπτές διαφορές των σημασιών να εξομοιώνεται με τον σχολαστικισμό, αλλά η γλώσσα κρύβει μέσα της άφθονα τερπνά, ευτράπελα, διασκεδαστικά και αστεία σημεία και φαινόμενα, που μπορούν να χαρίσουν όχι απλώς σποραδικά χαμόγελα αλλά και βροντερό γέλιο. Θα θυμίσω άλλωστε ότι μεγάλο μέρος των ελληνικών ευτράπελων και ευθυμογραφικών έργων δεν χρησιμοποίησε απλώς ως όχημα τη γλώσσα αλλά επίσης αξιοποίησε γλωσσικά φαινόμενα ως πηγή γέλιου και περιλάμβανε ακραιφνώς γλωσσικά αστεία, από τη Βαβυλωνία ίσαμε τον Μποστ.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Advertisements

Posted in Βιβλία, Γενικά γλωσσικά, Γλωσσικά ευτράπελα, Λογολογία, Περιαυτομπλογκίες | Με ετικέτα: , , , | 258 Σχόλια »

Τούρκικος καφές, καϊμακλής και μερακλίδικος (της Τέτης Σώλου)

Posted by sarant στο 5 Οκτώβριος, 2016

Εμείς βέβαια από το 1974 τον λέμε ελληνικό,  ονομασία που έπιασε απόλυτα, σε αντίθεση με την άλλη πρόταση για «βυζαντινό» που επιχείρησαν κάποιοι να τον αποκαλέσουν, εντελώς ανιστόρητα αφού, αν δεν πέφτω έξω, ο καφές έφτασε στα μέρη μας μετά την Άλωση. Ο καφές, που είναι από εκείνα τα τουρκικά(*) δάνεια που κανένας λόγιος δεν πρότεινε απ’ όσο ξέρω να εξελληνιστούν, εκτός από τον… λογιότατο της Βαβυλωνίας, ο οποίος τον είχε πει «νηφοκοκκόζωμον» για να παρακούσει ο Ανατολίτης και να νομίζει πως γυρεύει νύφη και κοκόνα. Ίσως στην αποδοχή της τουρκικής ονομασίας από τους καθαρευουσιάνους να έπαιξε ρόλο και η διεθνοποίηση της λέξης, διότι αφού το café, caffé και δεν συμμαζεύεται ακουγόταν σε Παρίσια και Βερολίνα δεν πείραζε να ακούγεται και στην Αθήνα. Κάποιοι μάλιστα κοτσάρισαν κι ένα δεύτερο φ (είχα προλάβει ταμπέλες ΚΑΦΦΕΝΕΙΟΝ), εντελώς ανελλήνιστο κι αυτό αφού στα αρχαία ελληνικά ήταν αδύνατο να υπάρχει διπλό φι.

Αλλά πλατειάζω, διότι το θέμα μου δεν είναι ο καφές ειδικά. Θέλω να παρουσιάσω σήμερα ένα πολύ ωραίο κείμενο που έγραψε η διαδικτυακή φίλη Τέτη Σώλου, γνωστή και καλή σκιτσογράφος και όχι μόνο, στο οποίο αφηγείται ένα περιστατικό σε ένα καφενείο -αλλά το κείμενό της έχει μιαν ιδιαιτερότητα, ότι περιλαμβάνει, ούτε λίγο ούτε πολύ, 111 λέξεις τουρκικής προέλευσης που χρησιμοποιούμε συχνά.

Μου άρεσε πολύ το κείμενο και της ζήτησα την άδεια να το αναδημοσιεύσω αφού το ιστολόγιό μας ασχολείται συχνά με τα γλωσσικά δάνεια. Θυμίζει κάπως την προσπάθεια του Ξεν. Ζολώτα να γράψει στα αγγλικά χρησιμοποιώντας λέξεις μόνο ελληνικής προέλευσης (παλιότερο άρθρο εδώ) Βέβαια, στο κείμενο της Τέτης οι τουρκικής προέλευσης λέξεις είναι μειοψηφία, αλλά από την άλλη το κείμενο διαβάζεται απολαυστικά και είναι γραμμένο σε στρωτά και υπαρκτά ελληνικά, κάτι που δεν μπορούμε να το ισχυριστούμε για την ενδιαφέρουσα και πρωτότυπη κατά τα άλλα προσπάθεια του Ζολώτα, που έδωσε κείμενα μάλλον ακατανόητα τόσο από Έλληνες όσο και από Άγγλους.

Επιπλέον, αξίζουν συγχαρητήρια στην Τ.Σ. διότι το κείμενό της ελάχιστες αστοχίες είχε από ετυμολογικής πλευράς (σε 2-3 περιπτώσεις μόνο δεν ήταν λέξεις τουρκικής προέλευσης). Βέβαια, υπάρχουν πάντοτε αμφισβητούμενες περιπτώσεις, αλλά με βάση τις ετυμολογίες του ΛΚΝ (του Πετρούνια δηλαδή) οι 111 λέξεις έχουν, αν δεν κάνω λάθος, τουρκική προέλευση.

Το κείμενο δημοσιεύτηκε αρχικά στο ιστολόγιο της Τέτης Σώλου, που έχει τον ευρηματικό τίτλο Hellas Special και που σας συνιστώ να το κοιτάξετε. Το αναδημοσιεύω εδώ, με μία αλλαγή που έκανα, ώστε οι λέξεις τουρκικής προέλευσης να είναι πάντοτε 111. Το κειμενο συνοδεύεται από σκίτσα, φυσικά της Τέτης Σώλου. Μπορείτε να βρείτε τις 111 λέξεις; Για τις απαντήσεις, δείτε στο τέλος.

(*) Τουρκικής προέλευσης σημαίνει ότι οι λέξεις μπήκαν στα ελληνικά από τα τουρκικά. Δεν ενδιαφέρει αν τα τουρκικά είχαν πάρει τη λέξη από τα περσικά ή τα αραβικά ή (σε μια-δυο περιπτώσεις) από τα ελληνικά  (οπότε έχουμε αντιδάνειο).

Τούρκικος καϊμακλής και μερακλίδικος

ts1

Το κείμενο έχει 111 λέξεις τούρκικης προέλευσης που χρησιμοποιούμε συχνά. Μπορείτε να τις εντοπίσετε;


Η πρώτη μέρα των διακοπών μας άρχισε περίεργα. Τη Ματίνα την κυνηγούσαν απ’ το γραφείο και πήγε σ’ ένα ίντερνετ καφέ για να της εκτυπώσουν κάτι μέιλ. Εγώ με τον Μήτσο και τον Λεφτέρη μπήκαμε στο καφεζαχαροπλαστείο «Το μελτεμάκι». Πιάσαμε τραπέζι κοντά στο τζαμωτό για να βλέπουμε έξω. Είχε συννεφιάσει και ο ουρανός ήταν μαβής. Σε λίγο άρχισε να ρίχνει με το τουλούμι.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in τούρκικα, Αναδημοσιεύσεις, Γελοιογραφίες, Γλωσσικά δάνεια | Με ετικέτα: , , | 305 Σχόλια »