Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Τέτος Δημητριάδης’

Ένα φεγγάρι του Λαπαθιώτη για τη χτεσινή πανσέληνο

Posted by sarant στο 30 Αυγούστου, 2015

Χτες, καθώς γυρνούσαμε από τη Θεσσαλονίκη, αντικρίσαμε ξαφνικά ένα τεράστιο φεγγάρι να κάθεται πάνω στο Καλλίδρομο, και συνειδητοποιήσαμε πως ήταν πανσέληνος -δυο φεγγάρια τον Αύγουστο που έλεγε κι εκείνη η ταινία. Για το φεγγάρι έχουν γραφτεί αμέτρητα ποιήματα και τραγούδια, που σε πιάνει δέος ακόμα και να σκεφτείς πως θα τα ανθολογήσεις, οπότε θα περιορίσω το πεδίο μου στον αγαπημένο μου Ναπολέοντα Λαπαθιώτη.

Ο Λαπαθιώτης έχει γράψει πολλά ποιήματα για το φεγγάρι, σήμερα όμως θα διαλέξω να παρουσιάσω ένα πεζό του με αυτόν ακριβώς τον τιτλο – Φεγγάρι. Ένα πεζό σχεδόν σαν ποίημα, με τη γνωστή ρυθμική πρόζα του Λαπαθιώτη, που το είχα παρουσιάσει και στον παλιό μου ιστότοπο κι ύστερα το συμπεριέλαβα στον πρώτο τόμο των διηγημάτων του Λαπαθιώτη (Τα μαραμένα μάτια και άλλες ιστορίες). Πρώτη του δημοσίευση, τον Αύγουστο του 1922 στο περιοδικό «Μούσα».

Να πούμε εδώ ότι ενώ το φεγγάρι είναι συχνότατο μοτίβο στα λαπαθιωτικά ποιήματα, όχι σπάνια είναι λυπημένο και χλωμό ή άλλες φορές μάλλον εχθρικό, αλλόκοτο, προκαλεί φόβο: Έν’ αλλόκοτο φεγγάρι, σαν ένα κομμάτι πάγου, / πεθαμένο και στημένο μες στη μέση του πελάγου (Τοπίο χειμωνιάτικο) ή το παράξενο φεγγάρι περπατούσε μυστικά (Μια νύχτα πόθου μαγική) ή ακόμα και τερατώδες: Απόψε πρόβαλε γυμνή, σαν τέρας, η Σελήνη (Εκάτης πάθη). Ωστόσο, στο πεζό που θα παρουσιάσουμε σήμερα, το φεγγάρι μπορεί να είναι πελώριο και παράξενο, αλλά κάνει τη νύχτα απαλότατη και τους ανθρώπους να φαίνονται σχεδόν καλοί καλούς.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Διηγήματα, Λαπαθιώτης, Ρεμπέτικα | Με ετικέτα: , , , , | 83 Σχόλια »

Ποιος θέλει να δει τον Πάπα;

Posted by sarant στο 12 Φεβρουαρίου, 2013

Η είδηση της παραίτησης του Πάπα Βενέδικτου ΙΣΤ’, ο οποίος εκτίμησε ότι δεν έχει πια τις δυνάμεις να ασκεί τα καθήκοντά του, πλησιάζει άλλωστε τα 86, προκάλεσε μεγάλη έκπληξη, μια και είναι γεγονός σχεδόν πρωτοφανές. Κατά τη γνώμη μου, αυτή η θαρραλέα παραδοχή της ανθρώπινης αδυναμίας αξίζει έπαινο και σεβασμό, αλλά κάποιοι πιστοί Χριστιανοί που πιστευουν ότι ο Πάπας ανέβηκε στον θρόνο με τη θέληση του Θεού θα περίμεναν ίσως να τον εγκαταλείψει μόνο όταν τον πάρει ο Θεός κοντά του. (Το ίδιο άλλωστε πιστεύουν και κάποιοι φανατικοί μοναρχικοί, οι οποίοι δεν καλοβλέπουν τις παραιτήσεις εστεμμένων, όπως του Μεγάλου Δούκα Ιωάννη του Λουξεμβούργου ή της Βεατρίκης της Ολλανδίας). Εμείς όμως εδώ δεν θεολογούμε αλλά λεξιλογούμε κι έτσι θα αφιερώσω το σημερινό άρθρο σε μερικά γλωσσικά και ιστορικά που μπορεί κανείς να τα θεωρήσει σχετικά με την είδηση της παραίτησης.

Είπα πιο πάνω ότι η παραίτηση του Βενέδικτου είναι κάτι *σχεδόν* πρωτοφανές, επειδή έχει ξανασυμβεί, αλλά στο μακρινό παρελθόν. Ο προηγούμενος πάπας που παραιτήθηκε από το θρόνο ήταν ο Γρηγόριος ΙΒ’ το 1415, πριν από 598 χρόνια. Μάλιστα, ο Γρηγόριος δεν παραιτήθηκε με τη θέλησή του. Προκειμένου να γεφυρωθεί το σχίσμα του καθολικισμού, τόσο ο Γρηγόριος ΙΒ΄ της Ρώμης όσο και ο αντίπαπας Βενέδικτος ΙΓ΄της Αβινιόν παραιτήθηκαν ή εξαναγκάστηκαν σε παραίτηση. Ο προηγούμενος πάπας που εγκατέλειψε με δική του πρωτοβουλία τον θρόνο, χωρίς έξωθεν πιέσεις, ήταν ο Σελεστίνος Ε’, το 1294, πριν από 719 χρόνια. Ο Σελεστίνος είχε ανακηρυχθεί Πάπας περίπου παρά τη θέλησή του, και παραιτήθηκε ύστερα από 5 μόνο μήνες στο αξίωμα. Ο διάδοχός του, ο Βονιφάτιος, δεν τον άφησε σε ησυχία, αλλά τον έκλεισε σε ένα ανήλιαγο μπουντρούμι όπου πέθανε μερικούς μηνες αργότερα, ίσως δολοφονημένος. Αργότερα ο Σελεστίνος αγιοποιήθηκε, αλλά ο Δάντης, που θεώρησε φυγομαχία την παραίτηση, τον έστειλε στα περίχωρα της Κόλασης, αφού τον εμφανίζει (χωρίς να τον κατονομάζει) στο έργο του. Αλλά και μετά τον Σελεστίνο Ε’ κανείς άλλος πάπας δεν πήρε αυτό το όνομα, που μάλλον είναι ένδειξη αποδοκιμασίας. Φαντάζομαι όμως ο Βενέδικτος τα ήξερε αυτά πριν πάρει την απόφασή του -και άλλωστε στην εποχή μας δεν υπάρχουν μεγάλοι ποιητές.

Επέμεινα κάπως στην ιστορία του Σελεστίνου και στον Δάντη, επειδή έχει μεγάλο φιλολογικό ενδιαφέρον ειδικά για μας τους Έλληνες. Ο Δάντης στο Γ’ της Κόλασης περιγράφει έναν προθάλαμο της Κόλασης, πριν μπει στους εννιά της κύκλους, όπου βρίσκονται και βασανίζονται εκείνοι που «δίχως ατιμιά και δόξα εζήσαν» (στη μετάφραση του Καζαντζάκη), όσοι θα λέγαμε παρέμειναν αναποφάσιστοι ανάμεσα στο κακό και στο καλό. Ο ποιητής μιλάει με απόλυτη περιφρόνηση για τις θλιβερές αυτές ψυχές και τους επιφυλάσσει μαρτύρια («ολόγυμνοι γυρνούν και τους δαγκάνουν αλύπητα χοντρόμυγες και σφήκες»). Και, στο σημείο που μας ενδιαφέρει, γράφει:

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γιουτουμπάκια, Επικαιρότητα, Εφημεριδογραφικά, Ιστορίες λέξεων, Καβαφικά, Ποίηση, Τραγούδια | Με ετικέτα: , , , , , , | 191 Σχόλια »