Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘ταμπού’

Πιπέρι στο στόμα!

Posted by sarant στο 3 Μαρτίου, 2016

b205077Με αυτόν τον ευρηματικό τίτλο κυκλοφόρησε, στα τέλη του 2015, ένα πολύ ενδιαφέρον βιβλίο, που θα σας παρουσιάσω σήμερα -Τσικνοπέμπτη γαρ, μέρα συνδεδεμένη όχι απλώς με το ντερλίκωμα και τα κοψίδια αλλά και με μια γενικότερη ελευθεριότητα.

Οπότε, προειδοποιώ, το σημερινό άρθρο είναι ακατάλληλο για ανηλίκους, σε αντίθεση με το γενικό πνεύμα του ιστολογίου, που κάπως έχει περιφρονήσει τα «ου φωνητά».

Το βιβλίο αυτό, που το οφείλουμε σε τρεις νέες λαμπρές ερευνήτριες γλωσσολόγους, τη Μαρία Καμηλάκη, τη Γεωργία Κατσούδα και τη Μαρία Βραχιονίδου, διερευνά, όπως λέει και ο υπότιτλός του, τις λέξεις-ταμπού της Νέας Ελληνικής Γλώσσας.

Ωστόσο, δεν είναι σκέτα λαογραφικό βιβλίο, δεν κάνουν μόνο καταγραφή υλικού. Υπάρχει στο βιβλίο πολλή και βαθιά γλωσσολογία, αλλά ευτυχώς είναι καλογραμμένο και έξυπνα οργανωμένο σε μικρά κεφάλαια κι έτσι δεν θα διαμαρτυρηθούν όσοι βαριούνται τα επιστημονικά.

Για παράδειγμα, βρήκα πολύ ενδιαφέρουσα την ανάλυση για τους -φημισμούς, που θα την παρουσιάσω με συντομία.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Advertisements

Posted in Αθυροστομίες, Γενικά γλωσσικά, Παρουσίαση βιβλίου | Με ετικέτα: , , , , , | 306 Σχόλια »

Χωρίς ταμπού;

Posted by sarant στο 15 Οκτώβριος, 2014

Τις προάλλες,  ο Εμανουέλ Μακρόν, ο Γάλλος υπουργός Οικονομικών του τελευταίου ανασχηματισμού, κάτι ανάλογο με τον Στουρνάρα και τον Χαρδούβελη αφού είναι μη εκλεγμένος τεχνοκράτης, προκάλεσε αίσθηση με δηλώσεις του, ότι πρέπει να επανεξετασθεί το θέμα της κοινωνικής ασφάλισης και ειδικά των επιδομάτων ανεργίας, «χωρίς ταμπού«. Η είδηση μάλλον δεν είναι τόσο σημαντική, και απ’ όσο γκουγκλίζω δεν βλέπω να έχει δημοσιευτεί στο ελληνικό Διαδίκτυο, όμως μου δίνει την αφορμή να λεξιλογήσω πάνω σ’ αυτή τη λέξη, κάτι που είχα παλιότερα αναφέρει σαν ενδεχόμενο, στο άρθρο που είχα αφιερώσει στη λέξη φετίχ, άλλη μια λέξη που επίσης παραπέμπει σε πρωτόγονους, ας πούμε, πολιτισμούς, και που συχνά αναφέρεται μαζί με το ταμπού, όπως επίσης και η λέξη τοτέμ για την οποία δεν ξέρω αν έχω αρκετό υλικό που να μπορεί να στηρίξει χωριστό άρθρο.

Το ταμπού, σύμφωνα με το λεξικό, έχει τρεις σημασίες. Καταρχάς, το ιερό ή μιαρό πρόσωπο ή πράγμα που στις πρωτόγονες θρησκείες απαγορεύεται η επαφή μαζί του, ή ακόμα και η αναφορά του, και από εκεί  έχουμε τη δεύτερη σημασία, όπου ταμπού είναι πρόσωπο ή θεσμός εναντίον του οποίου δεν επιτρέπεται να ασκήσουμε κριτική ή να τον προσαρμόσουμε στα δεδομένα της σύγχρονης εποχής. Και, μεταφορικά, στην τρίτη σημασία της λέξης, ταμπού είναι οτιδήποτε δεν επιτρέπεται να γίνεται αντικείμενο συζητήσεων, για ηθικοθρησκευτικούς λόγους, ή θεωρείται απαγορευμένο, π.χ: Θέματα γύρω από τις σχέσεις των δύο φύλων έπαψαν να αποτελούν ταμπού.

Στα ελληνικά η λέξη πρέπει να ήρθε από τα γαλλικά μάλλον (tabou) παρά από τα αγγλικά (taboo), αλλά βέβαια η απώτερη καταγωγή της λέξης βρίσκεται σε γλώσσες του Ειρηνικού ωκεανού, πιθανώς της Τόνγκας. Ο πλοίαρχος Κουκ, που εξερεύνησε αυτές τις περιοχές, έγραψε το 1777 για τους ιθαγενείς της Τόνγκας: Not one of them would sit down, or eat a bit of any thing…. On expressing my surprise at this, they were all taboo, as they said; which word has a very comprehensive meaning; but, in general, signifies that a thing is forbidden. Αυτή είναι η πρώτη εμφάνιση της λέξης στην αγγλική γλώσσα. Στην τοπική γλώσσα, tapu θα πει ιερό. Κι έτσι, καθώς έχει εξωτική προέλευση στα ελληνικά, το ταμπού δεν έχει φυσικά καμιά σχέση με άλλες ελληνικές λέξεις που αρχίζουν από τις ίδιες συλλαβές, σαν το ταμπούρι ή το ταμπούρλο.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ανθρωπολογία, Ιστορίες λέξεων | Με ετικέτα: , , , , , , | 224 Σχόλια »

Το φετίχ και ο κ. Κεδίκογλου

Posted by sarant στο 5 Απρίλιος, 2013

Το ιστολόγιο δεν επιδιώκει να παρακολουθεί την πολιτική ή άλλη επικαιρότητα, με μια εξαίρεση: επειδή εδώ λεξιλογούμε, δεν θέλουμε να αφήνουμε ασχολίαστες τις λέξεις που έρχονται στην επικαιρότητα. Οπότε, το ιστολόγιο δεν θα μπορούσε να αγνοήσει τη συζήτηση που έγινε χτες το πρωί γύρω από τη σημασία της λέξης «φετίχ», μιας λέξης στην οποία έτσι κι αλλιώς λογάριαζα να αφιερώσω άρθρο, μια και είναι παρούσα από καιρό στη γλωσσοπολιτική επικαιρότητα, κάποτε μαζί με δυο άλλες λέξεις που φέρνουν στο νου πρωτόγονους, ας πούμε, πολιτισμούς: το τοτέμ και το ταμπού, που θα τα δούμε ενδεχομένως σε άλλο άρθρο. Τώρα, έχουμε το φετίχ.

Η λέξη «φετίχ», όπως είπα, ακούγεται αρκετά τον τελευταίο καιρό, συχνά σε συνάρτηση με το ευρώ. Την Κυριακή που μας πέρασε, ο εκπρόσωπος τύπου του ΣΥΡΙΖΑ, ο κ. Πάνος Σκουρλέτης, σε συνέντευξή του είπε, μεταξύ άλλων, ότι «Δεν είναι φετίχ το ευρώ, ούτε η δραχμή«. Ο κ. Σίμος Κεδίκογλου, που σχολιάζει οτιδήποτε λεχθεί από στελέχη του ΣΥΡΙΖΑ, απάντησε ότι «Φετίχ είναι η Ελλάδα», άποψη που σχολιάστηκε στην χτεσινή εκπομπή. Στο βιντεάκι που ακολουθεί, περίπου στο 0.30, ο κυβερνητικός εκπρόσωπος δηλώνει: «Φετίχ είναι ένα ιερό αντικείμενο, σε όποιο λεξικό θέλετε κοιτάξτε. Ιερή είναι η Ελλάδα. Φετίχ είναι η Ελλάδα. Το ευρώ είναι άκρως απαραίτητο, απόλυτα αναγκαίο, για να μπορέσει η Ελλάδα να βγει από την κρίση χωρίς άλλες απώλειες«. Στην εκπομπή συμμετείχε και ο βουλευτής του ΣΥΡΙΖΑ Μιχ. Κριτσωτάκης (βουλευτής Ηρακλείου), που πήρε το λόγο (περίπου στο 1.οο) για να κάνει μια γλωσσική διόρθωση: «Το φετίχ δεν είναι ιερό, είναι κάτι κακό«. Αλλά για να μην τα μεταγράφω εγώ και κουράζομαι, σας αφήνω να παρακολουθήσετε τη συζήτηση στο βιντεάκι:

Λοιπόν; Τι είναι το φετίχ; Ας ακολουθήσουμε την προτροπή του κ. Κεδίκογλου και ας συμβουλευτούμε ένα λεξικό, το ΛΚΝ που είναι πολύ έγκυρο και υπάρχει και ονλάιν. Φετίχ λοιπόν, είναι: 1. αντικείμενο θρησκευτικής λατρείας των πρωτόγονων λαών, στο οποίο αποδίδονται υπερφυσικές δυνάμεις και ιδιότητες: Tο φυλαχτό εκπληρώνει μια μαγική λειτουργία παρόμοια με αυτήν του φετίχ των πρωτόγονων πολιτισμών. 2. καθετί στο οποίο αποδίδεται μια υπερβολική σημασία, που ξεπερνάει την πραγματική αξία του, τις πραγματικές του ιδιότητες: Kάνω κτ. φετίχ. Tο φετίχ του είναι το χρήμα. 3. (ψυχ.) αντικείμενο που διεγείρει σεξουαλικά το φετιχιστή: Φετίχ του είναι τα μαύρα εσώρουχα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γλωσσικό ληξιαρχείο, Επικαιρότητα, Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων | Με ετικέτα: , , , , , , , | 93 Σχόλια »