Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘τζογαδόρος’

Ο τζόγος της Τζοκόντας

Posted by sarant στο 13 Ιουνίου, 2014

Πριν προχωρήσω στο σημερινό άρθρο, να θυμίσω ότι απόψε το βράδυ στις 7 συμμετέχω στην παρουσίαση του βιβλίου «Ο βασιλιάς του τρακ» της Μαρίας Πετρίτση (Theorema Art Gallery, Rue Berchmans 39, B-1060).

Ξεκίνησε σήμερα το Μουντιάλ με την τελετή έναρξης και με το πρώτο ματς, Βραζιλία-Κροατία. Γράφω πριν αρχίσει το παιχνίδι, και δεν σκοπεύω ούτε να πολιτικολογήσω (προχτεσινό άρθρο) ούτε να αθλητικολογήσω (χτεσινό άρθρο), αλλά να λεξιλογήσω.

Άκουγα στο γαλλικό ραδιόφωνο μιαν ανταπόκριση από τη Βραζιλία, όπου ίσως ο ρεπόρτερ να ήθελε (ή να του είπαν) να δώσει την εντύπωση ότι παρά τις διαφωνίες και τις διαδηλώσεις τώρα όλοι στο Ρίο και στη Βραζιλία, με κομμένη την ανάσα, περιμένουν να αρχίσει το Μουντιάλ. Όπως και να είναι, είχε στο μικρόφωνο μια ντόπια κυρία που αναφώνησε «Ζόγου, ζόγου, ζόγου!».

Το μετάγραψα όπως το ακούμε: η λέξη που επαναλαμβάνεται τρεις φορές γράφεται jogo. Όσοι παρακολουθούν αθλητικά (και κυρίως ποδόσφαιρο) θα την ξέρουν κι ας μην ξέρουν πορτογαλικά, αφού μια από τις δυο μεγάλες πορτογαλικές αθλητικές εφημερίδες είναι η Ο jogo. Θα θυμάστε ίσως προς το τέλος του πρώτου μας αγώνα το 2004, τον εκφωνητή Γ. Χελάκη να βρίσκεται σε ντελίριο θριάμβου και να λέει ότι οι Πορτογάλοι δεν έχουν καταλάβει τι τους έχει συμβεί, «θα το διαβάσουν στην Ο Ζόγο αύριο το πρωί».

Jogo λοιπόν στα πορτογαλικά είναι το παιχνίδι, αλλά η λέξη έχει κι άλλες σημασίες, π.χ. παρτίδα, ματς, αγώνας, αλλά και διασκέδαση νομίζω. Να μείνουμε στη σημασία ‘παιχνίδι’ όμως, που είναι και η βασική.

Η πορτογαλική λέξη έχει την προέλευσή της στα λατινικά, όπου iocus ήταν το αστείο, το παιχνίδι των λέξεων, σε διάκριση με το παιχνίδι με πράξεις, που ήταν ludus. Ωστόσο, στα υστερολατινικά και στις ρωμανικές γλώσσες, το iocus επεκτάθηκε σημασιακά και εκτόπισε το ludus, το οποίο δεν έδωσε λαϊκούς απογόνους στις ρωμανικές γλώσσες και επιβιώνει μόνο σε λόγιες λέξεις (ludique στα γαλλικά, ludicrous κτλ.) Αντίθετα, το iocus αποδείχτηκε παραγωγικότατο σε όλες τις νεότερες γλώσσες, και έδωσε λέξεις που εκφράζουν τόσο το αστείο όσο και το παιχνίδι, κάθε λογής παιχνίδι (τυχερά παιχνίδια, αθλητικά παιχνίδια, επιτραπέζια κτλ.)

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in ποδόσφαιρο, Επικαιρότητα, Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων, Συγκριτικά γλωσσικά, Σκάκι, Χαρτοπαίγνιο | Με ετικέτα: , , , , | 79 Σχόλια »