Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Τζο Μπάιντεν’

Συνανθρώπινα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 28 Αυγούστου, 2021

Για ποιον άραγε λόγο έδωσα τέτοιον τίτλο στο σαββατιάτικο πολυσυλλεκτικό μας άρθρο; Οι τακτικοί αναγνώστες θα το έχουν μαντέψει: επειδή ένα από τα μεγάλα μεζεδάκια της πιατέλας έχει να κάνει με τη λέξη «συνάνθρωπος».

Πράγματι, πριν από μερικές μέρες η σεβαστή κ. Αρβελέρ, σε συνέντευξη που έδωσε στο ραδιόφωνο, θέλοντας να τονίσει την ανάγκη για εμβολιασμούς, και επικρίνοντας, χωρίς να τον κατονομάζει, τον Στέφανο Τσιτσιπά για τις γνωστές δηλώσεις του, είπε, ανάμεσα σε πολλά σωστά και το εξής:

«Αν δεν ενδιαφέρεσαι για μία λέξη που είναι μόνο ελληνική, τη λέξη συνάνθρωπος… Όταν δεν μπολιάζεσαι σήμερα δεν κινδυνεύεις εσύ, η γιαγιά σου, ο παππούς σου ή ο πατέρας σου κινδυνεύει και ο διπλανός σου. Ο διπλανός σου είναι ακριβώς το μέτρο της ανθρωπιάς. Πόσο ενδιαφέρεσαι για τον συνάνθρωπο».

Προσυπογράφω, εκτός από το ετυμολογικό της αρχής, που είναι λάθος. Είναι λάθος ότι «ο συνάνθρωπος είναι λέξη μόνο ελληνική», δηλαδή ότι μόνο στα ελληνικά υπάρχει, κάτι σαν ένα δεύτερο φιλότιμο (που ούτε γι’ αυτό ισχύει η μοναδικότητα της ελληνικής, έχουμε γράψει άρθρο). H κ. Αρβελέρ πρέπει να το έχει ξαναπεί αυτό, αλλά ως τώρα δεν είχα από πρώτο χέρι την άποψή της.

Όμως, όχι μόνο λέξη ανάλογη υπάρχει και σε άλλες γλώσσες αλλά και, σύμφωνα με το ΛΚΝ, η ελληνική λέξη είναι μεταφραστικό δάνειο από το γερμανικό Mitmensch. Λέξεις ανάλογες με το Mitmensch υπάρχουν και σε άλλες γλώσσες συγγενικές με τα γερμανικά π.χ. στα ολλανδικά.

Η ύπαρξη του Mitmensch καταρρίπτει τον ισχυρισμό ότι «μόνο στα ελληνικά υπάρχει λέξη ‘συνάνθρωπος'», αλλά και το ΛΚΝ, που προτείνει ετυμολογία από μεταφραστικό δάνειο, σφάλλει. Οπως επισημαίνει το ετυμολογικό του Μπαμπινιώτη, η λέξη υπάρχει στα μεσαιωνικά χρόνια, π.χ. στη Διήγηση Αλεξάνδρου «οι ηγαπημένοι του και οι άρχοντές του και οι συνάνθρωποί του αφήνουν τον η συντροφία του και φεύγουν», ενώ στα ελληνιστικά χρόνια βρίσκουμε ρήμα συνανθρωπώ και συνανθρωπίζω. Δεν πρόκειται επομενως για μεταφραστικό δάνειο.

Κατά πάσα πιθανότητα η γερμανική λέξη είναι ανεξάρτητος σχηματισμός, αλλά αυτά θα τα βρουν οι ετυμολόγοι. Πάντως, ο συνάνθρωπος δεν είναι ελληνική αποκλειστικότητα.

* Kαι συνεχίζω με έναν τίτλο που μου στέλνει φίλος, από σουπεράκι σε δελτίο ειδήσεων:

Απολογείται ο Ρουμάνος βοσκός για το στυγερό έγκλημα του κτηνοτρόφου.

Αλλά γιατί να απολογηθεί ο βοσκός για το έγκλημα, στυγερό μάλιστα, που διέπραξε κάποιος άλλος, ο κτηνοτρόφος δηλαδή;

Βέβαια, αν έχετε παρακολουθήσει την επικαιρότητα θα ξέρετε ότι ο βοσκός είναι ο δράστης ανθρωποκτονίας με θύμα τον κτηνοτρόφο. Και δεν θα υπήρχε ασάφεια αν ο τίτλος ήταν: Απολογείται ο Ρουμάνος βοσκός για τον φόνο του κτηνοτρόφου. Αλλά «το έγκλημα του κτηνοτρόφου» σημαίνει μόνο «το έγκλημα που διέπραξε ο κτηνοτρόφος» και όχι «το έγκλημα που είχε θύμα τον κτηνοτρόφο».

* Η ακλισιά της εβδομάδας σε άρθρο για τα μελλοντικά σχέδια της Άνγκελας Μέρκελ, η οποία αποχωρεί από την ενεργό πολιτική μετά τις εκλογές του Σεπτεμβρίου:

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in σαρδάμ, Εκπαίδευση, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , , | 205 Σχόλια »

Μεζεδάκια για να μη σπάσει το σερί

Posted by sarant στο 27 Μαρτίου, 2021

Ή αλλιώς μεζεδάκια από το κρεβάτι του πόνου.

Ελαφρά βεβαίως, ελαφρότατα. Για τους αρρώστους, μια σουπίτσα αρκεί.

Γιορτάσαμε λοιπόν τη Μεγάλη Επέτειο -και στο ιστολόγιο.

Σχολιάστηκε αρκετά η αναφορά του πρωθυπουργού στη «200ή επέτειο της ανεξαρτησίας της Ελλάδας» -και παραξένεψε πολλούς.

Η έναρξη της Επανάστασης λογαριάζεται από την 25η Μαρτίου 1821. Από πότε λογαριάζεται η ανεξαρτησία της Ελλάδας; Περιμένω τις γνώμες σας.

Εγώ σκέφτηκα την εξής πιθανή εξήγηση:

Στα αγγλικά η 25η Μαρτίου λέγεται Greek Independence day. Οπότε κάποιος θα μπορούσε ίσως να σκεφτεί ότι οι Έλληνες γιορτάζουν τα 200 χρόνια από την επανάσταση, αλλά ο πρωθυπουργός μας, ίσως αλλεργικός στη λέξη ίσως αμερικανοτραφής, προτίμησε τα αμφίβολα 200 χρόνια από την ανεξαρτησία.

Αλλά περιμένω να ακούσω τη γνώμη σας.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in 1821, Μεταφραστικά | Με ετικέτα: , , | 208 Σχόλια »

Μπαϊντενικά μεζεδάκια

Posted by sarant στο 23 Ιανουαρίου, 2021

Που βέβαια λέγονται έτσι για να σημαδέψουν την ανάληψη καθηκόντων Προέδρου των ΗΠΑ από τον Τζο Μπάιντεν, ένα γεγονός που έγινε δεκτό με φρενιτιώδη ενθουσιασμό από τη ντόπια διανόηση, όπως δείχνει και το στιχούργημα που δημοσίευσε ο συγγραφέας Χρήστος Χωμενίδης, ο οποίος κατάφερε να βρει και ρίμα για τον 46ο Αμερικανό πρόεδρο.

Bέβαια, το «γλιτώσαμε απ’ τα βόλια» ίσως είναι κάπως βεβιασμένο να ειπωθεί, τουλάχιστον σε πλανητική κλίμακα.

Από την άλλη, επειδή ο Τραμπ εξακολουθούσε να μην έχει Τουίτερ στις 20 του μήνα δεν μάθαμε πώς λέγεται στα αγγλικά η φράση «Το κλειδί είναι κάτω από το χαλάκι» -διότι βέβαια ο απερχόμενος Πρόεδρος, αντιγράφοντας τον Αντώνη Σαμαρά το 2015, απουσίασε από την τελετή εγκατάστασης του διαδόχου του.

Πιο αστείοι μάλλον ήταν οι διάλογοι ορισμένων ακραίων τραμπικών, τόσο εγχώριων όσο και υπερατλαντικών, που δεν μπορούσαν οι καημένοι να πιστέψουν πώς όλα κυλησαν κατ’ ευχήν και ανέλαβε καθήκοντα ο αφορεσμένος, χωρίς να συμβούν όλα τα σημεία και τέρατα που οι σαμάνοι τους τούς διαβεβαίωναν ότι θα συνέβαιναν.

* Και πάμε σε ένα μεταφραστικό μαργαριτάρι σε μια είδηση με αθλητικό αλλά και ιστορικό ενδιαφέρον. Η Πέλιστερ, η ομάδα της Μπίτολα, της βορειομακεδονικής πόλης, του Μοναστηριού που το λέγανε παλιά, άρχισε να κατασκευάζει καινούργιο στάδιο σύμφωνο με τις προδιαγραφές της Ουέφα.

Στο σχετικό ρεπορτάζ, λοιπόν, διαβάζουμε ότι κάτω από μια κερκίδα του παλιού σταδίου «βρέθηκαν 12.600 χειροβομβίδες από τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο» -και το ρεπορτάζ αναφέρει ότι από φοβερή τύχη δεν είχαμε πολύνεκρο δυστύχημα όλα αυτά τα χρόνια.

Πράγματι, το Μοναστήρι ήταν στην πρώτη γραμμή του Μακεδονικού Μετώπου κατά τον Α’ Παγκ. Πόλεμο, ήταν το πρώτο κομμάτι σερβικού εδάφους που κατάφεραν να απελευθερώσουν τα σερβικά στρατεύματα. Δεν είναι έκπληξη αν είναι φορτωμένο ακόμα με πυρομαχικά από την εποχή εκείνη. Αλλά ήταν χειροβομβίδες αυτές που βρέθηκαν;

Διαβάζουμε ότι «οι χειροβομβίδες που εντοπίστηκαν ζυγίζουν 7 κιλά η κάθε μία». Αλλά χειροβομβίδες εφτά κιλών μόνο ο Ηρακλής θα μπορούσε να πετάξει σε απόσταση που να πλήξει τον εχθρό και όχι τον ίδιο. Οι χειροβομβίδες, απ’ όσο ξέρω, ζυγίζουν κάτω από κιλό.

Το πρωτότυπο που βρηκα κάπου γράφει unexploded grenades, και πράγματι οι χειροβομβιδες είναι hand grenades και πολύ συχνά σκέτο grenades, αλλά ο όρος grenades μπορεί να χρησιμοποιηθεί και για άλλα βλήματα.

Aπό τη φωτογραφία φαίνεται να πρόκειται για οβιδες πυροβολικού, αλλά επειδή εγώ από στρατιωτικά είμαι σκράπας παρακαλούνται οι ειδημονέστεροι να μας διαφωτίσουν.

* Kαι συνεχίζουμε με μια προσθήκη στις δέλτους της Νομανσλάνδης. Γράφει φίλος:

Παρακολουθώ την σειρά Outlander στο Netflix.

Ο πρωταγωνιστής περιγράφει στη γυναίκα του πώς ένας ζητιάνος αιχμαλωτίστηκε και μεταφέρθηκε στο Αλγέρι, όπου του έκοψαν τη γλώσσα. Το ενδιαφέρον βρίσκεται σε αυτούς που τον αιχμαλώτισαν.

Όπως μπορείτε να δείτε και στα στιγμιότυπα που στέλνω, εδώ οι Τούρκοι μεταφράζονται Tερκς (!), λαός άγνωστος σε μένα μέχρι τώρα…

Πράγματι, το πρωτότυπο έλεγε He was captured by the Turks at sea.

Κι όσο κι αν το Turk δεν αναφέρεται απαραίτητα σε εθνοτικά Τούρκο, οπωσδήποτε δεν θα το μεταφράσουμε Τερκς -που θυμίζει τα νησιά Τερκς και Κέικος στην Καραϊβική.

Περίεργο πάντως να γίνονται τέτοια στοιχειώδη λάθη στο Νέτφλιξ, το οποίο πριν από μερικά χρόνια είχε καλούς υποτιτλιστές.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Α' παγκόσμιος πόλεμος, ΗΠΑ, Λεξικογραφικά, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Νομανσλάνδη, Υπότιτλοι, μέσα κοινωνικής δικτύωσης | Με ετικέτα: , , , , , , , , , | 335 Σχόλια »