Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Τιπούκειτος’

Με τις σαγιονάρες

Posted by sarant στο 10 Αύγουστος, 2017

Το καλοκαίρι φοράμε σαγιονάρες, ιδίως στην παραλία. Κανονικά, οι σαγιονάρες είναι τα πατούμενα όπως στην εικόνα, δηλαδή, όπως λέει το ΛΚΝ, «είδος πλαστικής παντόφλας που συγκρατείται από δύο λουριά σε σχήμα V, που η γωνία τους περνά από το μεγάλο δάχτυλο».

Ωστόσο, νομίζω πως οι περισσότεροι θα χαρακτηρίσουν σαγιονάρες και τα άλλα είδη «πλαστικής παντόφλας», ιδίως εκείνες τις παλιές, τις καφετιές, με τις δύο πλατιές πλαστικές λωρίδες που σχημάτιζαν Χ. Τέτοιες κατασκεύαζε έναν καιρό ο στρατός και τις έδιναν στους φαντάρους, αν και νομίζω ότι τώρα πια δεν τις φτιάχνουν οι ίδιοι.

Τις σαγιονάρες τις χρησιμοποιώ καμιά φορά στην έκφραση «φράκο με σαγιονάρες», όταν θέλω να ψέξω κάποιον που ανακατεύει λέξεις πολύ λόγιες και πολύ λαϊκές π.χ. κάποιος που έγραψε «ιδιότητες που απάδουν από χέρι τέτοιων κατηγοριών», όπου το σαφώς λόγιο ρήμα «απάδω» δεν συνδυάζεται καλά με το χαρτοπαικτικό «από χέρι» -η συγκεκριμένη πρόταση, παλιό μαργαριτάρι του γελοιογράφου Στάθη, έχει και το κουσούρι της γενικομανιας, βέβαια, διότι το απάδω δεν συντάσσεται με γενική. Τέλος πάντων, η φράση μού φαίνεται τόσο αταίριαστη όπως κάποιος που φοράει επίσημο ένδυμα, φράκο, με σαγιονάρες. Πολλοί βέβαια θεωρούν γενικά τις σαγιονάρες σαν επιτομή του κιτς, όχι όμως εγώ.

Όμως εδώ δεν ενδυματολογούμε, αλλά λεξιλογούμε. Η σαγιονάρα λοιπόν είναι μια από τις λέξεις που μπήκαν στη γλώσσα μας εξαιτίας του κινηματογράφου. Είναι κάμποσες τέτοιες λέξεις π.χ. το ζιβάγκο -ο φίλος Τιπούκειτος είχε παλιά γράψει ένα σχετικό άρθρο, αν και η σαγιονάρα αναφέρεται μόνο στα σχόλια.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Advertisements

Posted in Ετυμολογικά, Ενδύματα και υποδήματα, Ιστορίες λέξεων, Κινηματογράφος | Με ετικέτα: , , , , , | 189 Σχόλια »

Πόσο μάλλον ή πόσω μάλλον;

Posted by sarant στο 18 Μαρτίου, 2015

Τις προάλλες, ρώτησε ένας φίλος από το Φέισμπουκ:

Αυτό το ωμέγα στο «πόσω μάλλον», που βλέπω κάθε τόσο εδώ κι εκεί, είναι ικανό να με διαλύσει. Πόθεν;

Το συζητήσαμε εκεί, αλλά επειδή το θέμα έχει ίσως ευρύτερο ενδιαφέρον καλό είναι να το κουβεντιάσουμε κι εδώ. Μάλιστα, παραδέχομαι ότι κακώς δεν είχα ως τώρα γράψει άρθρο, όμως έχω μια καλή δικαιολογία: υπήρχαν στο Διαδίκτυο δύο πολύ καλά άρθρα του φίλου Τιπούκειτου, οπότε η ανάγκη να γράψω κι εγώ δεν ήταν και τόσο επείγουσα. Επειδή τα παλιά εκείνα άρθρα (από το 2007, παναπεί πολύ παλιό με τα ιντερνετικά μέτρα) είχαν καλύψει πολύ καλά το θέμα δεν σκοπεύω να πω τίποτα καινούργιο, πιο πολύ να ανακεφαλαιώσω τα επιχειρήματα. Έχω αντλήσει φυσικά υλικό από τα δύο παλιά άρθρα (το πρώτο και το δεύτερο, εδώ).

Η έκφραση «πόσο μάλλον» σημαίνει «πολύ περισσότερο, ακόμα περισσότερο»: Ανέκαθεν ήταν οικονόμος, πόσο μάλλον τώρα που έχει και οικογενειακές υποχρεώσεις. Είναι έκφραση που χρησιμοποιείται πολύ, αφού έχει ενταχθεί αρμονικά στην καθομιλουμένη. Η γραφή «πόσω μάλλον» για την οποία διαμαρτυρήθηκε ο φίλος μου και που έχει εμφανιστεί τα τελευταία χρόνια, είναι μπαμπινιωτισμός. Πριν κυκλοφορήσει το λεξικό Μπαμπινιώτη στα τέλη του προηγούμενου αιώνα ελάχιστοι έγραφαν «πόσω μάλλον». Στα μεταπολεμικά τουλάχιστον χρόνια, είχε επικρατήσει σχεδόν ολοκληρωτικά η γραφή «πόσο μάλλον».

Επειδή για τους ημιμαθείς των μέσων ενημέρωσης το λεξικό Μπαμπινιώτη προσέλαβε, μέσα στην Ηλίθια Δεκαπενταετία, το κύρος γλωσσικού ευαγγελίου, και επειδή το ωμέγα έχει, πώς να το κάνουμε, μια βυζαντινοπρεπή αρχοντιά (είναι, στο κάτω κάτω, μέγα!), πολλοί υιοθέτησαν τον ανυπόφορο αυτό γλωσσικό ακκισμό (ο χαρακτηρισμός είναι του φίλου Τιπούκειτου), είτε επειδή πίστευαν ότι έτσι γίνονται «προσεκτικοί» χρήστες της ελληνικής είτε για να ξεχωρίσουν από την πλέμπα. Πάντως, ο ακκισμός παραμένει, ευτυχώς, μειοψηφικός, όπως δείχνει το γκουγκλ, ενώ από τα μεγάλα λεξικά μας, μόνο ο Μπαμπινιώτης προτιμά τον τύπο «πόσω μάλλον» ενώ το ΛΚΝ και το Χρηστικό Λεξικό της Ακαδημίας καταγράφουν μόνο τον τ. «πόσο μάλλον».

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Λεξικογραφικά, Ορθογραφικά | Με ετικέτα: , , , | 75 Σχόλια »

Τα αλαμπουρνέζικα ρητά του (υφυπουργού πλέον) Κ. Κουκοδήμου

Posted by sarant στο 10 Ιουνίου, 2014

Άλλο θέμα είχα διαλέξει για το σημερινό άρθρο και είχα ξεκινήσει να το γράφω, όταν μαθεύτηκαν  τα νέα για τον ανασχηματισμό της κυβέρνησης. Βέβαια, ο ανασχηματισμός ήταν αναμενόμενος, κανείς όμως δεν μπορούσε να φανταστεί ότι ύστερα από κυοφορία τόσων ημέρων το τελικό αποτέλεσμα θα ήταν τόσο κωμικοτραγικό. Αισθάνθηκα λοιπόν μεγάλο πειρασμό να αλλάξω θέμα και να σχολιάσω τον ανασχηματισμό, και τελικά ακολούθησα τη σοφή συμβουλή του Όσκαρ Ουάιλντ, που έλεγε ότι ο καλύτερος τρόπος για να απαλλαγείς από έναν πειρασμό είναι να ενδώσεις σε αυτόν.

Οπότε, το σημερινό άρθρο αφιερώνεται στον χτεσινό ανασχηματισμό, που βέβαια τον σχολιάσαμε και από χτες το βράδυ. Παρόλο που ο ανασχηματισμός έγινε ανήμερα του Αγίου Πνεύματος, το αποτέλεσμά του μπορεί άνετα να χαρακτηριστεί «Το μεγάλο μας τσίρκο», αφού το νέο κυβερνητικό σχήμα είναι πολύ χειρότερο από το προηγούμενο, με αρκετά φαιδρά πρόσωπα στους υπουργικούς θώκους και με έναν από τους ελάχιστους αθόρυβους και σοβαρούς υπουργούς του προηγούμενου σχήματος (εννοώ τον υπουργό Αγροτικής Ανάπτυξης) να αποχωρεί, θύμα των ποσοστώσεων ανάμεσα στους δυο εταίρους.

Όπως έλεγε κι ένας φίλος, φαίνεται πως είναι μνημονιακή υποχρέωση της χώρας το υπουργείο Υγείας να το παίρνει ακροδεξιός (στον επόμενο ανασχηματισμό να περιμένουμε Θ. Πλεύρη, εκτός αν ο Κασιδιάρης έχει ως τότε κάνει την υπέρβαση), καθώς και να αναλαμβάνει υπουργός Οικονομικών κάποιος φίλος του Κ. Σημίτη. Παρατηρούμε επίσης πως όσοι υπερεκτίθενται και γίνονται βασιλικότεροι του βασιλέως συχνά παίρνουν για αμοιβή του ζήλου τους τα παπούτσια στο χέρι, όπως ο Άδωνης ή ο Σίμος Κεδίκογλου. Ας το έχουν αυτό υπόψη τους όσοι ορκιστούν σήμερα.

Η αποπομπή του Άδωνη Γεωργιάδη από την κυβέρνηση λέγεται πως προκάλεσε τις έντονες διαμαρτυρίες του Συλλόγου Επιθεωρησιογράφων και Ευθυμογράφων, οπότε για αντιστάθμισμα ο πρωθυπουργός έσπευσε να υπεραναπληρώσει τον δημοφιλή πολιτικό, τοποθετώντας στην κυβέρνηση τον κ. Ντινόπουλο και τον κ. Γιακουμάτο. Όχι τυχαία, στα κοινωνικά μέσα ήταν πάρα πολλά τα σχόλια του τύπου «Πείτε μου ότι κάνετε πλάκα» ή «Εντάξει, καλό, πες μας τώρα την πραγματική σύνθεση της κυβέρνησης», ενώ η τοποθέτηση του κ. Λοβέρδου στο υπουργείο Παιδείας προκάλεσε το ερώτημα αν θα διαπομπεύονται οι μαθητές που πιάνονται να αντιγράφουν.

Ακόμα και σε σαμαρικούς ιστότοπους όπως το antinews τα περισσότερα σχόλια ήταν ή οργισμένα ή ειρωνικά, ενώ «Άφωνος» δήλωσε στο τουίτερ ο Ευάγγελος Αντώναρος. Η πιο μελαγχολική ίσως διαπίστωση είναι ότι πολλά από τα φαιδρά πρόσωπα που υπουργοποιήθηκαν είναι τακτικοί θαμώνες των τηλεοπτικών καναλιών και παραθύρων -μ’ άλλα λόγια, η τηλεοπτική προβολή, εκτός του ότι εξασφαλίζει, όπως είναι γνωστό, θέση στα βουλευτικά (και ευρωβουλευτικά) έδρανα, φαίνεται ότι έχει μετατραπεί σε διαβατήριο για υπουργικούς θώκους.

Μεγάλη τηλεοπτική προβολή πάντως δεν νομίζω να έχει ο νέος υφυπουργός Παιδείας, ο βουλευτής Κ. Κουκοδήμος, παλιός πρωταθλητής του άλματος σε μήκος. Για τον κ. Κουκοδήμο είχα γράψει παλιότερα, πριν ακόμα ανοίξω το ιστολόγιο. Τότε, ο βουλευτής Πιερίας είχε εμπλακεί στη λεγόμενη υπόθεση Κλαδά, η οποία πάντως τέθηκε στο αρχείο. (Είχε καταγγελθεί από τον Μάκη Τριανταφυλλόπουλο ότι του μετέφερε πρόταση συναλλαγής). Με την ευκαιρία εκείνη, ο Κ. Κουκοδήμος είχε κάνει επίδειξη της… αρχαιομάθειάς του, καθώς, βγαίνοντας από τον ανακριτή, είχε απαντήσει στις ερωτήσεις των δημοσιογράφων με ένα ανύπαρκτο αρχαιοελληνικό ρητό.  Μερικοί φίλοι θυμήθηκαν εκείνο το παλιό άρθρο και κάποιοι ζήτησαν να το αναδημοσιεύσω, αφενός επειδή δεν έχει δημοσιευτεί στο ιστολόγιο ποτέ (παρά μόνο στον παλιό μου ιστότοπο) και αφετέρου επειδή δεν αποκλείεται ο διορισμός του Κ. Κουκοδήμου στο Υπ. Παιδείας να οφείλεται ακριβώς στις επιδόσεις του στα αρχαία ελληνικά.

Αναδημοσιεύω λοιπόν το παλιό άρθρο, αφαιρώντας μερικές παλιές ιστορίες. Πάντως, εκτός από την υπόθεση Κουκοδήμου καθαυτή, το άρθρο κάνει και μερικές σκέψεις σχετικά με τη μαγική, θα λέγαμε, χρήση αρχαίων ελληνικών φράσεων και αποφθεγμάτων στη δημόσια ζωή μας.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αρχαία ελληνικά, Επικαιρότητα, Κοτσανολόγιο | Με ετικέτα: , , , , , , | 189 Σχόλια »

Οι ασκοί του εώλου

Posted by sarant στο 16 Δεκέμβριος, 2011

Έχω πολλές φορές υποσχεθεί να γράψω για τη λέξη «έωλος» και την (μάλλον ανύπαρκτη) λέξη «αίολος» που λανσάρισε το λεξικό Μπαμπινιώτη, επιμένοντας μάλιστα ότι είναι λάθος να λέμε «έωλος = αστήρικτος, αβάσιμος», αλλά όλο το ανέβαλλα. Τις προάλλες, ένας φίλος μού έστειλε ηλεμήνυμα στο οποίο μου ζητούσε τη γνώμη μου και του έστειλα το σχετικό κεφάλαιο από το βιβλίο μου «Γλώσσα μετ’ εμποδίων». Στο μεταξύ, χτες ο Γιάννης Χάρης παρουσίασε στο ιστολόγιό του ένα πρόσφατο άρθρο του Ν. Δ. Τριανταφυλλόπουλου από τη Νέα Εστία, για το ίδιο ακριβώς θέμα και, σε μεγάλο βαθμό, με παρεμφερή επιχειρήματα. Ο Γ. Χάρης κάνει λόγο και για όσα έχω γράψει στο βιβλίο, και επειδή το βιβλίο έχει εξαντληθεί και το συγκεκριμένο κεφάλαιο δεν υπάρχει ονλάιν, σκέφτηκα να αναδημοσιεύσω εδώ το παλιό μου άρθρο, ώστε να υπάρχει κι αυτό, ιδίως επειδή το άρθρο του Τριανταφυλλόπουλου είναι σε σκαναρισμένες εικόνες και δεν γκουγκλίζεται. Να πούμε επίσης ότι για το ίδιο θέμα έχουν γράψει ο Γιάννης Χάρης καθώς και ο Τιπούκειτος.

Στο τέλος του κεφαλαίου από το βιβλίο μου έχω κολλήσει ένα μεταγενέστερο άρθρο μου για το ίδιο θέμα, έστω και αν αυτό υπάρχει και αυτοτελώς ονλάιν. Επιγραμματικά, υποστηρίζω ότι α) η λέξη «έωλος» δεν σημαίνει *μόνο* μπαγιάτικος, όπως διατείνεται το λεξικό Μπαμπινιώτη και οι μπαμπινιωτιστές, αλλά ότι εδώ και καμιά εικοσαριά αιώνες έχει πάρει επίσης τη σημασία «αστήρικτος, αβάσιμος» και ότι με αυτή τη σημασία τη βρίσκουμε σε κείμενα δοκιμότατων συγγραφέων. β) η λέξη «αίολος», την οποία θεωρεί σωστή το λεξικό Μπαμπινιώτη δεν είναι αρχαία (η αρχαία λέξη είναι «αιόλος») και είναι αμφίβολο αν υπάρχει σε κείμενο παλαιότερο του λεξικού Μπαμπινιώτη.

Το παλιό μου άρθρο:

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Λαθολογία, Λεξικογραφικά | Με ετικέτα: , , , , , | 115 Σχόλια »