Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Τιτίκα Δημητρούλια’

Καρμηλιτικά μεζεδάκια

Posted by sarant στο 18 Δεκεμβρίου, 2021

Θ’ αναρωτιέστε για ποιο λόγο βάφτισα έτσι το σημερινό μας πολυσυλλεκτικό άρθρο. Δεν του φαίνεται, αλλά έχει κάποια σχέση με την επικαιρότητα: όχι την πανδημική όμως, ούτε την πολιτική επικαιρότητα, ούτε καν τη διεθνή -αλλά με τη μετεωρολογική επικαιρότητα.

Από σήμερα, λέει, θα ενσκήψει στη χώρα καταιγίδα, και σύμφωνα με την καινούργια συνήθεια να βαφτίζονται οι καταιγίδες, και την ακόμα πιο καινούργια συμφωνία με την Κύπρο και το Ισραήλ για από κοινού ονοματοδοσία, η καταιγίδα που θα μας χτυπήσει θα λέγεται Carmel (Κάρμελ).

Έστι δε Κάρμελ λοφοσειρά ή βουνό στο βόρειο Ισραήλ, κοντά στα παράλια, και από το βουνό αυτό, το όρος Κάρμηλος (ή του Προφήτη Ηλία) πήρε το όνομά του και ένα γυναικείο μοναχικό τάγμα, οι Καρμηλίτισσες, όπως λέγονται στα ελληνικά. Μάλιστα, κατά σύμπτωση αυτές τις μέρες εκδόθηκε στην Ελλάδα πρώτη φορά το κύκνειο άσμα του Ζορζ Μπερνανός, με τον τίτλο, ακριβώς, Διάλογοι Καρμηλιτισσών -δεν το έχω διαβάσει, τον τίτλο ξέρω μόνο, κουσούρι των μεταφραστών είναι να ξέρουν πώς λέγονται τα πράγματα και όχι απαραιτήτως πώς είναι και τι κάνουν. Αλλά πλατειάζω.

Οπότε, τα τελευταία μας μεζεδάκια πριν απο τα Χριστούγεννα έμελλε να είναι τα καρμηλιτικά. Τα επόμενα, να το πω από τώρα, ίσως δημοσιευτούν ανήμερα Χριστούγεννα, που φέτος πέφτουν Σάββατο, ίσως όμως την επόμενη μέρα, θα δείξει.

* Η τέχνη συχνά αντιγράφει τη ζωή, αλλά το εντυπωσιακό είναι όταν η ζωή αντιγράφει την τέχνη. Κάτι τέτοιο ισχύει και στο χώρο της… μαργαριταλιείας, με ένα εύρημα που μου έστειλε φίλος.

Λοιπόν, πριν από 60 χρόνια, το καλοκαίρι του 1961, ενώ είχε συμβεί ένα σπάνιο δυστύχημα με τελεφερίκ στις Άλπεις, ενώ στην Ελλάδα βρισκόμασταν σε προεκλογική περίοδο, ο Μποστ δημοσίευσε ένα σκίτσο, που το έχουμε παρουσιάσει και στο ιστολόγιο, με τον τίτλο «Η προσεχής τραγωδία των Κάλπεων», και έπλασε τον τύπο «των Κάλπεων», λογοπαίζοντας με τις Άλπεις και τις κάλπες.

Και τις προάλλες, γράφοντας για τις εσωκομματικές εκλογές του ΠΑΣΟΚ, το Πρώτο Θέμα ανάστησε τον μποστικό τύπο και έγραψε για το «κλείσιμο των κάλπεων». Όπως είπαμε: η ζωή αντέγραψε την λογοπαικτική τέχνη!

Πέρα όμως από το αστείο του πράγματος, σκέφτομαι ότι ίσως η συντάκτρια έγραψε «κάλπεων» επειδή υποσυνείδητα της φαινόταν αφύσικος ο κανονικός τύπος, «των καλπών» -η γενική πληθυντικού πολλών θηλυκών ως γνωστόν είναι δύσχρηστη (των κοτών, των πορτών κτλ.).

Βέβαια, αν σου φαίνεται κάπως δύσχρηστο το «πριν το κλείσιμο των καλπών» η λύση δεν είναι «των κάλπεων». Υπάρχει προτιμότερη λύση, απόλυτα στρωτή: «πριν κλείσουν οι κάλπες».

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Νόμος του Μέφρι, Το είπε/δεν το είπε | Με ετικέτα: , , , , , , , | 423 Σχόλια »

Παροιμίες, παροιμιακές εκφράσεις και μετάφραση στο συνέδριο της ΕΛΕΤΟ

Posted by sarant στο 13 Νοεμβρίου, 2017

Την περασμένη βδομάδα έγινε στην Αθήνα το 11ο συνέδριο «Ελληνική Γλώσσα και Ορολογία» που το διοργάνωσε η ΕΛΕΤΟ, η Ελληνική Εταιρεία Ορολογίας, με συνδιοργανωτές το ΕΚΠΑ, το ΑΠΘ, το ΤΕΕ και άλλους φορείς σχετικούς με τη γλώσσα και την ορολογία.

Είχα την τιμή και τη χαρά να πάρω μέρος στην ανοιχτή συζήτηση με την οποία έκλεισε το συνέδριο, το απόγευμα του Σαββάτου. Παρουσίασα μιαν εισήγηση την οποία θα δημοσιεύσω πιο κάτω. Στη συζήτηση πήραν επίσης μέρος με εισηγήσεις η φίλη μεταφράστρια και καθηγήτρια του ΑΠΘ Τιτίκα Δημητρούλια, ο ποιητής Κώστας Κουτσουρέλης, ο συγγραφέας και μαθηματικός Τεύκρος Μιχαηλίδης, η καθηγήτρια του ΕΚΠΑ και μεταφράστρια Μαρία Παπαδήμα, ο φιλόλογος Γιώργος Τράπαλης και η φίλη και παλιά συνάδελφος Κατερίνα Τοράκη. Συντονιστής ήταν ο ομότιμος καθηγητής του ΕΜΠ Θ.Π.Τάσιος.

Όλες οι συζητήσεις ήταν πολύ ενδιαφέρουσες για καποιον που ασχολείται με τη γλώσσα και τη μετάφραση και δεν αποκλείεται στο μέλλον να παρουσιάσω από το ιστολόγιο και κάποιαν άλλη από αυτές. Αλλά και οι καθαυτό ανακοινώσεις του Συνεδρίου ήταν ενδιαφέρουσες αν και αναγνωρίζω πως απευθύνονταν σε μάλλον ειδικό κοινό. Μπορείτε να διαβάσετε εδώ τις περιλήψεις -εμένα μου κίνησαν το ενδιαφέρον ιδίως η ανακοίνωση του γλωσσολόγου Ασημάκη Φλιάτουρα για τη λαϊκή και διαλεκτική ορολογία, καθώς και η ανακοίνωση του Παναγιώτη Κριμπά για τα ελληνογενή εκκλησιαστικά δάνεια στις ανατολικές σλαβικές γλώσσες.

Όμως και οι άλλες ανακοινώσεις είχαν κάτι ενδιαφέρον διότι, ακόμα κι αν κάποιος αισθάνεται απέχθεια για έναν τομέα, π.χ. για τον τραπεζικό τομέα, όταν είναι μεταφραστής είναι αναγκασμένος να έχει μια στοιχειώδη εξοικείωση με τη σχετική ορολογία διότι, απλούστατα, μπορεί αύριο να βρεθεί αντιμέτωπος με την ορολογία αυτή σε ένα κείμενο που θα κληθεί να το μεταφράσει.

Η ΕΛΕΤΟ εδώ και χρόνια υπηρετεί την ελληνική γλώσσα και ορολογία. Δεν συμφωνώ πάντοτε με τις προτάσεις της (και το έχω εκφράσει και δημόσια, πάνω από μία φορά, τόσο στο ιστολόγιο όσο και σε άλλα γλωσσικά φόρουμ) ωστόσο δεν είναι σωστό να περιμένεις να συμφωνείς απόλυτα με κάποιον για να συνεργαστείς μαζί του, αλλιώς το μόνο που θα κάνεις θα είναι να ειρωνεύεσαι από το Φέισμπουκ όσους προσπαθούν να προσφέρουν κάτι. Συνεργάζονται άλλωστε στενά με την ΕΛΕΤΟ αρκετοί επιφανείς Έλληνες γλωσσολόγοι, πολλοί από τους οποίους είχαν ανακοινώσεις στο πρόσφατο Συνέδριο. Η ΕΛΕΤΟ πρωταγωνιστεί επίσης στο Ελληνικό Δίκτυο Ορολογίας, στο οποίο συμμετέχω κι εγώ υπηρεσιακά, ένα δίκτυο που φιλοδοξεί να βοηθήσει στην καθιέρωση και χρήση κοινώς αποδεκτής ελληνικής ορολογίας.

Θα παρουσιάσω εδώ την εισήγησή μου, με βάση το γραπτό κείμενο που είχα ετοιμάσει. Οι τακτικοί αναγνώστες του ιστολογίου θα διαπιστώσουν πως αρκετά από αυτά που είπα είναι παρμένα από δύο άρθρα, ένα πρόσφατο και ένα παλαιότερο.

Στη συζήτηση που ακολούθησε, με βάση και τις εισηγήσεις άλλων συνεισηγητών, διατύπωσα την ευχή να γίνουν εργασίες αποδελτίωσης Ελλήνων λογοτεχνών με απώτερο σκοπό να συνταχθεί κάποτε ένα λεξικό που θα περιέχει όλες αυτές τις αποθησαυρισμένες λέξεις, που δεν τις έχουν (και καλώς δεν τις έχουν) τα γενικά λεξικά -κάτι τέτοιο είχε οραματιστεί, θαρρώ, ο Λίνος Πολίτης.

Παροιμίες, παροιμιακές εκφράσεις και μετάφραση

Οι παροιμίες και οι παροιμιακές εκφράσεις θέτουν ιδιαίτερες προκλήσεις στον μεταφραστή –και ιδίως τον μεταφραστή λογοτεχνίας, αφού αυτά τα σχήματα ευδοκιμούν κυρίως στην πεζογραφία και σε άλλα είδη έντεχνου πεζού λόγου (απομνημονεύματα, χρονογραφήματα κτλ.) Βέβαια, δεν είναι ομοιογενής η παρουσία τους –κάποιοι συγγραφείς αποφεύγουν παροιμίες και εκφράσεις ενώ άλλα έργα βρίθουν από παροιμιακό λόγο, όπως π.χ. το Τρίτο στεφάνι του Κώστα Ταχτσή, από το οποίο και θα αντλήσω κάποια παραδείγματα στη συνέχεια.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Εκδηλώσεις, Μεταφραστικά, Ορολογία, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , , , , , , , , , | 107 Σχόλια »