Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Το Βήμα’

Οι ελληνικοί χαιρετισμοί και ο δύσμοιρος Ουμπέρτο Έκο

Posted by sarant στο 15 Φεβρουαρίου, 2018

Το σημερινό άρθρο είναι αφιερωμένο σε ένα θηριώδες μεταφραστικό μαργαριτάρι που εντόπισε φίλος του ιστολογίου σε βιβλίο -και προφανώς από τα μεταφρασμένα βιβλία έχουμε περισσότερες απαιτήσεις ποιότητας παρά από τις μεταφράσεις άρθρων σε ιστότοπους ή υποτίτλων.

Στην αρχή σκεφτόμουν να το αφήσω για τα μεζεδάκια του Σαββάτου, είδα όμως ότι δεν είναι μεμονωμένο κρούσμα, οπότε έγραψα το σημερινό άρθρο. Κι έτσι το ιστολόγιο θυμάται τις ρίζες του, διότι στον παλιό μου τον ιστότοπο η επισήμανση μεταφραστικών ατοπημάτων και γενικά η κριτική των μεταφράσεων καταλάμβανε συγκριτικά αρκετά μεγαλύτερο χώρο απ’ ό,τι στο ιστολόγιο -είχα μάλιστα και ειδική ενότητα με «μεταφραστικές γκρίνιες«.

Λοιπόν, πριν από μερικές μέρες, ο φίλος μας ο Skol έγραψε το εξής σχόλιο:

Την Κυριακή πήρα το Βήμα για να ρίξω μια ματιά στην Ιστορία της Φιλοσοφίας, ένα οχτάτομο έργο σε επιμέλεια Ουμπέρτο Έκο και Ρικάρντο Φεντρίγκα που μοιράζει το κυριακάτικο Βήμα. Έχει ενδιαφέροντα κείμενα, μερικά από τα οποία τα έχει γράψει ο ίδιος ο Έκο, αλλά η μετάφραση βγάζει μάτι ότι έγινε με το google translate. Παρακάτω ένα απόσπασμα από το κεφάλαιο “Το ηχοτοπίο του αρχαίου κόσμου”.

Ακόμα και ο Πορφύριος, Έλληνας φιλόσοφος και θεολόγος του 3ου αιώνα, μας πληροφορεί ότι οι ελληνικοί χαιρετισμοί σημείωσαν την ερμηνεία πολλών αντιληπτών διαφορών ανάμεσα στις φωνές των κοράκων και της κουρούνας, αλλά από ένα συγκεκριμένο σημείο και μετά, σταματούν ακόμα και οι ίδιοι και το αφήνουν να περάσει επειδή είναι ελάχιστα αντιληπτή από το ανθρώπινο αυτί!

Έτσι ακριβώς, δεν κάνω πλάκα!

Πρόκειται για τον 2ο τόμο («Από τους ελληνιστικούς χρόνους στον Άγιο Αυγουστίνο») από ένα οχτάτομο έργο που μοιράζει το Βήμα -ήδη έχουν διανεμηθεί οι τρεις πρώτοι τόμοι- και που το χαρακτηρίζει, κάπως μεγαλόστομα, «το κορυφαίο εκδοτικό γεγονός της χρονιάς«.

Ωστόσο, το απόσπασμα που παρέθεσε ο φίλος μας ο Skol περιέχει ένα χοντρό μεταφραστικό λάθος, ίσως «το λάθος της χρονιάς». Κι επειδή όλη η πρόταση δείχνει να έχει τα χάλια της, ζήτησα από τον φίλο μας και μου έστειλε σε φωτογραφία πέντε σελίδες του βιβλίου στις οποίες ο ίδιος είχε εντοπίσει μεταφραστικά προβλήματα και σε αυτο το μικρό δείγμα θα στηριχτω για το σημερινό άρθρο. Εξ όνυχος τον λέοντα.

Να ξαναδιαβάσουμε το επίμαχο απόσπασμα (στην εικόνα αριστερά δίνω περισσότερα συμφραζόμενα), που βρίσκεται στη σελίδα 253 του βιβλίου:

Ακόμα και ο Πορφύριος, Έλληνας φιλόσοφος και θεολόγος του 3ου αιώνα, μας πληροφορεί ότι οι ελληνικοί χαιρετισμοί σημείωσαν την ερμηνεία πολλών αντιληπτών διαφορών ανάμεσα στις φωνές των κοράκων και της κουρούνας, αλλά από ένα συγκεκριμένο σημείο και μετά, σταματούν ακόμα και οι ίδιοι και το αφήνουν να περάσει επειδή είναι ελάχιστα αντιληπτή από το ανθρώπινο αυτί!

Βγάζετε νόημα; Πολύ δύσκολα. Επιπλέον, επικρατεί συντακτική τρικυμία αφού «το αφήνουν» αλλά είναι «ελάχιστα αντιληπτή», οπότε δεν αδικώ τον φίλο μας τον skol που γνωμάτευσε πως η μετάφραση «έγινε με google translate». Έτσι δείχνει αν και κατά πάσα πιθανότητα έγινε από άνθρωπο. Φυσικά ο τόμος έχει όνομα μεταφραστή (μεταφράστριας για την ακρίβεια) και επιμελητή, αλλά το ζητούμενο δεν είναι να τους διασύρω -αν κάποιος αξίζει χλεύη είναι ο εκδότης, αυτός κυκλοφορεί το βιβλίο και το χαρακτηρίζει γεγονός της χρονιάς.

Μπόρεσα να βρω το ιταλικό πρωτότυπο, το οποίο έχει ως εξής:

Anche Porfirio, filosofo e teologo greco del III secolo, ci informa che gli auguri greci hanno annotato l’interpretazione di numerose differenze percepibili all’intemo delle voci di corvi e cornacchie; ma al di là di una certa soglia si arrestano perfino loro, e lasciano perdere, perche si tratta di sottigliezze scarsamente percepibili all’orecchio umano!

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Advertisements

Posted in Κριτική μεταφράσεων, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Νομανσλάνδη | Με ετικέτα: , , , , , , , | 162 Σχόλια »

Εικοσαπριλιάτικα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 20 Απρίλιος, 2013

Σάββατο σήμερα, 20 Απριλίου, κι επειδή δεν έβρισκα άλλον τίτλο για τα καθιερωμένα σαββατιάτικα μεζεδάκια μας, επιστράτευσα (το έχω ξανακάνει) την ημερομηνία -κι έτσι βαφτίστηκαν «εικοσαπριλιάτικα» τα μεζεδάκια, λέξη που μέχρι τώρα ήταν αγκούγκλιστη. Θα μπορούσα βέβαια να τα πω και «μεταμποστικά», αφού γίνονται μετά την ημερίδα της περασμένης Κυριακής που ήταν αφιερωμένη στον Μποστ, αλλά θα μου πείτε ότι το παρακάνω και θα έχετε δίκιο. Πάντως, να σημειώσω ότι αν οι πληροφορίες μου είναι σωστές, τα σημερινά Νέα τα Νέα του επόμενου Σαββάτου θα μοιράζουν ένα βιβλιαράκι που θα έχει ένα μεγάλο μέρος από το υλικό της έκθεσης Μποστ.

Μια και μιλήσαμε για τα Νέα, να πω ότι η ηλεκτρονική έκδοση της εφημερίδας δεν είναι πια πλήρως ανοιχτή στο κοινό, όπως ήταν ως τώρα. Από πολλά άρθρα, κυρίως τις μόνιμες στήλες, εμφανίζεται μόνο η αρχή τους, οι δυο πρώτες αράδες κειμένου, και μετά υπάρχει ένα κλειδάκι που σημαίνει πως μόνο οι συνδρομητές έχουν πρόσβαση στο υπόλοιπο κείμενο. Το ίδιο ισχύει και με την έντυπη έκδοση της εφημερίδας σε pdf. Όπως βλέπω, μπορεί κανείς να αγοράσει ένα φύλλο (0,89 ευρώ) ή συνδρομή ενός μηνός (9,99) ή ενός χρόνου (95,99). Όλα αυτά δεν τα αναφέρω για να διαφημίσω την (ηλ)εφημερίδα, αλλά επειδή έχω απορία να δω αν θα ευοδωθεί η προσπάθεια.

Πάντως, τόσο στα Νέα όσο και σε άλλους ιστοτόπους, το όνομα του 19χρονου Τσετσένου που είναι ύποπτος για τις βόμβες στον μαραθώνιο της Βοστώνης, γράφεται, λάθος, Τζοκάρ (π.χ. εδώ). Το σωστό είναι Τζοχάρ. Η μεταγραφή στο λατινικό είναι μεν Dzokhar, αλλά αυτό το «ρωσικό» kh αντιστοιχεί ακριβώς στο δικό μας χ -με x γράφεται και στα ρώσικα, Джохар. Πάντως, ο ΔΟΛ δεν έχει ενιαία γραμμή για το θέμα, αφού το in.gr μεταγράφει σωστά, Τζοχάρ. (Στο Βήμα είδα μια τρίτη παραλλαγή, Ντζοκάρ, με το περίεργο αρχικό Ντζ- που είχα να δω από την εποχή των βιβλίων Μαθηματικών του Ντζιώρα). Σε νεότερες ειδήσεις βλέπω ότι, τώρα που τον πιάσανε, τον γράφουν σωστά: Τζοχάρ.

Ο Νίκος Λίγγρης στη Λεξιλογία επισήμανε ένα ακόμα αποθετικό ρήμα που κάποιοι το χρησιμοποιούν σαν παθητικό, στο πνεύμα των επεξεργάζομαι, διαπραγματεύομαι, κτλ., το «λυμαίνομαι», και μάλιστα σε ανακοίνωση του υπουργού Οικονομικών, ο οποίος, στην απάντηση που έδωσε στη Βουλή στον Αλέξη Τσίπρα, κάνει, μεταξύ άλλων, την εξής ρητορική ερώτηση: Και σας ερωτώ κ. Τσίπρα, προτιμάτε η τεράστια δημόσια περιουσία να συνεχίσει να λυμαίνεται και να λεηλατείται; Όμως, το «λυμαίνομαι» ως τώρα είχε ενεργητική σημασία, ας πούμε «Οι επιτήδειοι λυμαίνονται το δημόσιο χρήμα», όχι «Το δημόσιο χρήμα *λυμαίνεται από τους επιτήδειους».

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Εφημεριδογραφικά, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , , , | 101 Σχόλια »