Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Τρούμαν Καπότε’

Μυρτοφοβία ξανά

Posted by sarant στο 5 Αυγούστου, 2020

Πριν από δεκαπέντε περίπου μέρες είχα δημοσιεύσει ένα άρθρο για μια σπάνια λέξη στο αγγλικό κείμενο του μυθιστορήματος «Εν ψυχρώ» (In cold blood) του Τρούμαν Καπότε. Στο σημερινό άρθρο παρουσιάζω νέα δεδομένα που ήρθαν στο φως σχετικά με το μικροφιλολογικό μυστήριο που έθετε το προηγούμενο άρθρο.

Πρόκειται λοιπόν για άρθρο επακολούθησης (φόλοου απ ελληνιστί), που αναγκαστικά ενδιαφέρει σχετικά λίγους. Έκρινα όμως ότι δεν θα ήταν σωστό να προσθέσω απλώς ένα σχόλιο στο προηγούμενο άρθρο κι έτσι γράφω το σημερινό.

Θα μου πείτε, εδώ ο κόσμος (κυριολεκτικά, τουλάχιστον στη Βηρυττό) καίγεται, η πανδημία θερίζει, η οικονομία παραπαίει κι εσύ ασχολείσαι με τις παρωνυχίδες της μύγας; Τι να πω, αφού ξεκίνησα το προηγούμενο άρθρο και αφού υπήρξαν εξελίξεις, ένιωσα ότι έπρεπε να το γράψω. Για τη Βηρυττό βλέπουμε και στα δελτία ειδήσεων.

Λοιπόν, για να θυμίσω τι είχαμε πει, στο μυθιστόρημα ο συγγραφέας σε κάποιο σημείο παραθέτει έναν κατάλογο με διάφορες σπάνιες λέξεις, που οι περισσότερες είναι ελληνογενείς:

“Thanatoid = deathlike; Omnilingual = versed in languages; Amerce = punishment, amount fixed by court; Nescient = ignorance; Facinorous = atrociously wicked; Hagiophobia = a morbid fear of holy places & things; Lapidicolous = living under stones, as certain blind beetles; Dyspathy = lack of sympathy, fellow feeling; Psilopher = a fellow who fain would pass as a philosopher; Omo­phagia = eating raw flesh, the rite of some savage tribes; Depredate = to pillage, rob, and prey upon; Aphrodisiac = a drug or the like which excites sexual desire; Megalodactylous = having abnormally large fingers; Myrtophobia = fear of night and darkness.”

Όλες αυτές οι σπάνιες λέξεις υπάρχουν στα λεξικά, εκτός από την Myrtophobia, που ούτε σε λεξικά υπάρχει ούτε στα σώματα κειμένων. Οι ανευρέσεις της στο Γκουγκλ είναι ελάχιστες και όλες μεταγενέστερες από το βιβλίο. Επιπλέον, ο ορισμός που δίνεται, fear of night and darkness, φόβος για τη νύχτα και το σκοτάδι, δεν αντιστοιχεί καθόλου στο «μυρτοφοβία» -εμείς που ξέρουμε ελληνικά θα περιμέναμε, αν υπήρχε τέτοια λέξη, να δηλώνει κάποιο άλλο είδος φοβίας, ενώ θα περιμέναμε επίσης ο φόβος για τη νύχτα και το σκοτάδι να εκφράζεται ελληνιστί ως «νυκτοφοβία» και αγγλιστί nyctophobia, μια λέξη που υπάρχει άλλωστε.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αγγλικά, Ανακεφαλαιώσεις, Βιβλία, Ετυμολογικά, Τυπογραφικά λάθη | Με ετικέτα: , , , , | 143 Σχόλια »

Τι είναι η μυρτοφοβία;

Posted by sarant στο 20 Ιουλίου, 2020

Αν επιχειρήσετε να γκουγκλίσετε την περίεργη λέξη του τίτλου, δεν θα πάρετε κανένα αποτέλεσμα -ή θα πάρετε μόνο τούτο εδώ το άρθρο.

Είναι λοιπόν μια λέξη ανύπαρκτη; Θα το δούμε αυτό στο σημερινό μας σύντομο αρθράκι που αφορά ένα (κατά τη γνώμη μου, βέβαια) πολύ ενδιαφέρον μικροφιλολογικό θέμα, που θα εκπλαγώ πολύ αν δεν το έχει θίξει κανείς εδώ και τόσα χρόνια.

Αρχικά, είχα σκοπό να το εντάξω στα μεζεδάκια του Σαββάτου, όμως η σαββατιάτικη πιατέλα ήταν ήδη παραφορτωμένη, οπότε αποφάσισα να το αναβαθμίσω σε αυτοτελές άρθρο.

Μια φίλη του ιστολογίου, που λέγεται Μυρτώ, διάβαζε στα αγγλικά το Εν ψυχρώ (In cold blood) του Τρούμαν Καπότε.

Δεν το έχω διαβάσει, ξέρω όμως ότι πρόκειται για την αφήγηση ενός πραγματικού εγκλήματος, της δολοφονίας των μελών μιας οικογένειας στο Κάνσας. Το έγκλημα έγινε το 1959, ο Καπότε ασχολήθηκε χρόνια με την υπόθεση συλλέγοντας πρωτογενές υλικό, και το πεζογράφημα εκδόθηκε το 1966.

Σε κάποιο σημείο, ο συγγραφέας παραθέτει έναν κατάλογο με διάφορες σπάνιες λέξεις, που οι περισσότερες είναι ελληνογενείς, από αυτές που προβληματίζουν τους αγγλοσάξονες και μπαίνουν συχνά σε παιχνίδια τύπου τρίβιαλ, αλλά εμείς βέβαια δεν δυσκολευόμαστε και πολύ να καταλάβουμε τι σημαίνουν -συνήθως.

Αντιγράφω το απόσπασμα:

And there were half a hundred other items he had decided he must take with him, among them his treasure maps, Otto’s sketch­book, and two thick notebooks, the thicker of which con­stituted his personal dictionary, a non-alphabetically listed miscellany of words he believed “beautiful” or “useful,” or at least “worth memorizing.” (Sample page: “Thanatoid = deathlike; Omnilingual = versed in languages; Amerce = punishment, amount fixed by court; Nescient = ignorance; Facinorous = atrociously wicked; Hagiophobia = a morbid fear of holy places & things; Lapidicolous = living under stones, as certain blind beetles; Dyspathy = lack of sympathy, fellow feeling; Psilopher = a fellow who fain would pass as a philosopher; Omo­phagia = eating raw flesh, the rite of some savage tribes; Depredate = to pillage, rob, and prey upon; Aphrodisiac = a drug or the like which excites sexual desire; Megalodactylous = having abnormally large fingers; Myrtophobia = fear of night and darkness.”

14 λέξεις, που ο κάτοχος του σημειωματαρίου τις έβρισκε «όμορφες», «χρήσιμες» ή έστω ότι άξιζε να τις απομνημονεύσει κανείς. Από αυτές οι οχτώ ελληνογενείς. Αλλά, όχι παράλογα, η προσοχή της φίλης μας, που θυμίζω ότι λέγεται Μυρτώ, στράφηκε στην τελευταία λέξη του καταλόγου, στον όρο όρο myrtophobia -μυρτοφοβία;

Η φίλη γκούγκλισε τη λέξη και διαπίστωσε ότι στο απέραντο αγγλόφωνο Διαδίκτυο η λέξη myrtophobia έχει ελάχιστες ανευρέσεις, που μάλιστα όλες συνδέονται με το μυθιστόρημα του Καπότε, συνολικά κάπου 200, πολύ λιγότερες από τις άλλες σπάνιες λέξεις του καταλόγου.

Προσέξτε επιπλέον κάτι περίεργο, ότι η εξήγηση fear of night and darkness, φόβος για τη νύχτα και το σκοτάδι, δεν αντιστοιχεί καθόλου στο «μυρτοφοβία» -εμείς που ξέρουμε ελληνικά θα περιμέναμε, αν υπήρχε τέτοια λέξη, να δηλώνει κάποιο άλλο είδος φοβίας, ενώ θα περιμέναμε επίσης ο φόβος για τη νύχτα και το σκοτάδι να εκφράζεται ελληνιστί ως «νυκτοφοβία» και αγγλιστί nyctophobia, μια λέξη που υπάρχει άλλωστε.

Όλες οι άλλες λέξεις του καταλόγου είναι υπαρκτές και καταγράφονται και σε λεξικά, η myrtophobia όχι. Σε όλες τις άλλες λέξεις, η ερμηνεία που δίνεται από τον καταγραφέα είναι σωστή, στη myrtophobia δεν ταιριάζει καθόλου.

Κι εδώ πέφτει η δεκαρούλα -το υποψιάστηκε η φίλη του ιστολογίου και το βρίσκω όχι απλώς πιθανό αλλά σχεδόν βέβαιο.

Ο Καπότε έγραψε, χειρόγραφα ή δακτυλόγραφα, nyctophobia. Στο τυπογραφείο όμως, η σπάνια και αδιαφανής (για αγγλόφωνους) αυτή λέξη στραβοδιαβάστηκε ως myrtophobia!

Δύο μόνο γράμματα διαφέρουν και, ειδικά σε χειρόγραφο, είναι εύκολο να μπερδέψεις το m με το n και το r με το c.

Aπό την άλλη, είναι ποτέ δυνατόν στο μυθιστόρημα αυτό, που έγινε μπεστ σέλερ και διαβάστηκε πολύ και χάρισε την υστεροφημία στον συγγραφέα του, που έγινε αντικείμενο μελέτης απο πανεπιστήμια, να υπάρχει τέτοιο λάθος και κανείς από τα εκατομμύρια αναγνώστες του να μην έχει εντοπίσει την ανακολουθία; Πάνε 54 χρόνια που έχει εκδοθεί το βιβλίο του Καπότε, το έχουν διαβάσει τόσοι και τόσοι, δεν το πρόσεξε κανείς; Ή το πρόσεξε και το επισήμανε αλλά η επισήμανση έγινε τον παλιό καιρό και δεν γκουγκλίζεται σε σημερινές πηγές;

Δεν ξέρω. Μου φαίνεται απίθανο να μην το πρόσεξε κανείς τόσα χρόνια τώρα. Μάλλον θα το έχει προσέξει. Θα άξιζε να είχαμε κάποια σχολιασμένη έκδοση του In Cold Blood, να δούμε αν επισημαίνεται η ανακολουθία, όπως επίσης θα άξιζε να έβρισκε κανείς την ελληνική μετάφραση να δούμε πώς απέδωσε τη myrtophobia ο Έλληνας μεταφραστής, Δυστυχώς βλέπω ότι η έκδοση του Καστανιώτη (2010), μεταφρασμένη απο τον μάστορα Μιχάλη Μακρόπουλο, είναι εξαντλημένη.

Από την άλλη, επειδή ακριβώς πρόκειται για λέξη ελληνογενή, αδιαφανή στο 99,9% των αγγλοσαξόνων (υπάρχουν και μερικοί κλασικοί φιλόλογοι) δεν αποκλείω να πέρασε ως τώρα απαρατήρητη, να την προσπερνούσαν όλοι, αφού έτσι κι αλλιώς δεν προσδοκούσαν να κατανοήσουν τη λέξη.

To ιστολόγιο έχει πετύχει κάμποσες πρωτιές στα τόσα χρόνια που υπάρχει -αν, όσο κι αν είναι απίθανο, έχουμε δίκιο και είναι βάσιμη η διόρθωσή μας, πολύ θα χαρώ. Όποιος λοιπόν έχει επαφή με ειδικούς καποτολόγους, ας τους ενημερώσει για την ανύπαρκτη μυρτοφοβία!

 

Posted in Αγγλικά, Ετυμολογικά, Πεζογραφία, Τυπογραφικά λάθη | Με ετικέτα: , , , | 236 Σχόλια »