Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Τσεχία’

Το μανιφέστο του Κόμματος της Μετριοπαθούς Προόδου εντός των Ορίων του Νόμου

Posted by sarant στο 10 Σεπτεμβρίου, 2017

Υπάρχει τέτοιο κόμμα; θα ρωτήσετε. Δεν ξέρω να υπάρχει τώρα, αλλά υπήρξε στο παρελθόν -όχι στην Ελλάδα όμως. Βέβαια, ιδρύθηκε για πλάκα, για κοροϊδία των εκλογών -για τρολάρισμα, θα λέγαμε σήμερα, αβάν λα λετρ βεβαίως διότι το κόμμα αυτό ιδρύθηκε πριν από εκατό και βάλε χρόνια, το 1911.

Και τι μας ενδιαφέρει; θα πείτε. Δικαίως θα το πείτε, αλλά ψυχή του κόμματος αυτού ήταν ένας από τους πιο λαμπρούς χιουμορίστες όλων των εποχών, ο μέγιστος Γιαροσλάβ Χάσεκ (1883-1923), ο πατέρας του Καλού Στρατιώτη Σβέικ, που περιέργως δεν του έχω αφιερώσει άρθρο του ιστολογίου. Ο Χάσεκ ήταν οικογενειακή μας αγάπη: θυμάμαι τον πατέρα μου και τον παππού μου να απαγγέλλουν από στήθους αποσπάσματά του. Τον Σβέικ τον διάβασα πρώτη φορά έφηβος και φοιτητής διάβασα και άλλα του Χάσεκ, στα ελληνικά ή τα αγγλικά, κι αργότερα αξιώθηκα να επιμεληθώ και μια μετάφραση διηγημάτων του.

Ο Χάσεκ ήταν αναρχικός και μποέμ (δυο φορές μποέμ, καθότι βοημός) και με την παρέα του ίδρυσαν το Κόμμα της Μετριοπαθούς Προόδου για να κοροϊδέψουν τους κοινοβουλευτικούς θεσμούς. Δημοσιογράφος και διηγηματογράφος, πολέμησε στον μεγάλο πόλεμο, πιάστηκε αιχμάλωτος από τους Ρώσους, και όπως πολλοί Τσέχοι αυτομόλησε στους Ρώσους και εντάχθηκε στην Τσεχική Λεγεώνα. Όταν όμως μετά την Οκτωβριανή επανάσταση η Λεγεώνα στράφηκε εναντίον των Μπολσεβίκων, ο Χάσεκ έφυγε (δεύτερη φορά αυτόμολος) και πήγε με τους Μπολσεβίκους. Πολέμησε στον ρωσικό εμφύλιο, κυρίως με την πένα του, και το 1920 επέστρεψε στην Πράγα, όπου πολλοί τον θεωρούσαν προδότη.

Αρχισε να δημοσιεύει σε συνέχειες τον Σβέικ, όμως η υγεία του είχε καταπονηθεί πολύ κι έτσι δεν μπόρεσε να τελειώσει το έργο -πέθανε πριν κλείσει τα σαράντα του χρόνια. Εκτός από το μισοτελειωμένο αριστούργημα, άφησε περίπου 1500 διηγήματα.

Πώς και θυμήθηκα τον Χάσεκ, θα πείτε. Πριν από μερικές μέρες, σε μια συζήτηση στο Φέισμπουκ, κάποιος άγνωστός μου θυμήθηκε το Κόμμα της Μετριοπαθούς Προόδου κτλ. αναφέροντας πως είχε διαβάσει το μανιφέστο του (αυτό που θα δείτε) πριν από πολλά χρόνια σε κάποιο περιοδικό. Έτσι το θυμήθηκα κι εγώ κι έψαξα τα κιτάπια μου και το βρήκα. Το διήγημα το είχα μεταφράσει από τα αγγλικά και είχε δημοσιευτεί στο τεύχος 36-38 του περιοδικού Πολιτιστική, του αείμνηστου Αντώνη Στεμνή, το 1986.

Καναδυό χρόνια αργότερα ασχολήθηκα πιο πολύ με τον Χάσεκ, όταν επιμελήθηκα το βιβλίο «Τα μυστικά της παραμονής μου στη Ρωσία». Κακώς η Βιβλιονέτ λέει ότι είναι δική μου η μετάφραση -εγώ έκανα θεώρηση της μετάφρασης που είχε κάνει ο Λυσίμαχος Παπαδόπουλος, πολιτικός πρόσφυγας στην Τσεχοσλοβακία, και επιμέλεια του κειμένου. Τσέχικα δεν ήξερα βέβαια, αλλά είχα νεανική άγνοια κινδύνου κι έπειτα το πρόβλημα στη μετάφραση ήταν κυρίως τα κάπως σκουριασμένα ελληνικά εξαιτίας της αναγκαστικής υπερορίας του μεταφραστή. Είχα ως βοήθημα την αγγλική μετάφραση σε πολλά από τα διηγήματα, αλλά επειδή σε κάποια σημεία είχα αμφιβολία ζήτησα τη βοήθεια του φίλου μου Γιώργου Κ. που τον είχα γνωρίσει στον στρατό. Αυτός είχε σπουδάσει στην Πράγα και ήξερε τσέχικα. Τελικά το βιβλίο βγήκε πολύ καλό, αν το βρείτε να το πάρετε.

Κατά σατανική σύμπτωση, προχτές επικοινώνησε μαζί μου ύστερα από τόσα χρόνια ο παλιός φίλος ο Γιώργος Κ., που άκουσε τον κουμπάρο του να λέει ότι διαβάζει καθημερινά το ιστολόγιό μας.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Advertisements

Posted in Διηγήματα, Μεταφραστικά, Σατιρικά | Με ετικέτα: , , , , , | 80 Σχόλια »

Μεζεδάκια τ’ Αγιαντριός

Posted by sarant στο 30 Νοέμβριος, 2013

Τα σημερινά μεζεδάκια παίρνουν την ονομασία τους, πολύ λογικά, από τη γιορτή που έχουμε σήμερα, του Αγίου Αντρέα, μέρα που λεγόταν παλιότερα, στη λαϊκή γλώσσα, «τ’ Αγιαντριός», και μάλιστα υπήρχε και η παροιμία «Τ’ Αγιαντριός αντρειεύει το κρύο» (να σημειωθεί ωστόσο ότι όλες οι ημερολογιακές παροιμίες πρέπει να εννοηθούν με το παλιό ημερολόγιο, άρα πρέπει να τους προσθέσουμε γύρω στις 12 μέρες). Απ’ όσο ξέρω, μια ακόμα γιορτή σχηματίζει αυτή την ιδιότροπη γενική, του Αηλιός, δηλαδή του Προφητ’ Hλία στις 20 Ιουλίου, που μου θυμίζει τον στίχο του Κοτζιούλα από το σπαραχτικό Μαστορόπουλο: «Θα’ν’ όλοι εδώ τ’ Άη Λιος, και μόνο αυτός θα λείπει». Αλλά εδώ δεν εορτολογούμε, μεζεδάκια σερβίρουμε, οπότε περνάω στο πρώτο έδεσμα της πιατέλας.

* Ξεκινώντας από τα ορντέβρ, παραξενεύτηκα από τη μεταγραφή «Ζου ντόιτσε Τσάιτουνγκ», που είδα τις προάλλες σε ένα άρθρο στο Βήμα. Όχι ότι είναι εύκολη η μεταγραφή. Η εφημερίδα λέγεται Süddeutsche Zeitung, «νοτιογερμανική εφημερίδα», και βέβαια αν το μεταγράψουμε το όνομά της στα ελληνικά δεν βολεύει ούτε το ü, που, όπως και το γαλλικό u, βρίσκεται ανάμεσα στο ι και στο ου, ούτε μπορούμε να γράψουμε το διπλό ντ. Αν γίνει δεκτή η αρχή ότι το ελληνικό υ αποδίδει το u/ü και μόνο αυτό (όχι δηλαδή το y), τότε θα γράφαμε Ζυντόιτσε, αλλιώς Ζουντόιτσε -όχι όμως δυο λέξεις, κι όχι σκέτο Ζου.

* Φίλος μού επισημαίνει απόσπασμα από άρθρο για τον Κουβανό μουσικό Κομπάι Σεγκούντο: «…στις συνεργασίες του μπορούσε να γίνει μέχρι και φορτωτικός μέχρι να πετύχει ακριβώς τον ήχο που είχε μέσα στο μυαλό του». Έκοβε και δελτίο αποστολής; αναρωτιέται ο φίλος μου. Φορτικός μπορεί να γινόταν ο μακαρίτης, και βέβαια του συγχωρούμε την τελειοθηρία, όχι φορτωτικός!

* Άλλος φίλος, που ξέρει ότι έχω σε άχτι τα περιττά εισαγωγικά, μου στέλνει έναν λίκνο προς άρθρο με τον τίτλο: Συνελήφθησαν στην Αλβανία τέσσερις από τους επτά «επικίνδυνους» δραπέτες. Τα ίδια εισαγωγικά υπάρχουν και μέσα στο άρθρο. Και με ρωτάει: Δηλαδή δεν είναι επικίνδυνοι οι δραπέτες; Τι νόημα έχουν τα εισαγωγικά. Σκέφτομαι ότι θα μπορούσαμε, ίσως, να τα δικαιολογήσουμε, αν θεωρήσουμε ότι εννοεί «δραπέτες που ανακηρύχτηκαν επικίνδυνοι από τις αλβανικές αρχές», δηλαδή μεταφέρει μια αξιολόγηση χωρίς να παίρνει θέση.

* Έχω ξαναγράψει ότι δεν είμαι οπαδός της λογικής ότι ένα ξένο όνομα (και πολύ περισσότερο μια ξένη λέξη) πρέπει ντε και καλά να γράφεται στο λατινικό αλφάβητο -το θέμα δεν είναι βέβαια απλό, ούτε δέχεται συνταγές γενικής εφαρμογής, και δεν θα το συζητήσω τώρα, αυτό όμως που βρίσκω εντελώς κωμικό είναι να γράφει κάποιος στο λατινικό αλφάβητο μια λέξη ή μια έκφραση (που άλλοι τη γράφουν στα ελληνικά)… και να τη γράφει λάθος -είναι αυτό που είχα πει παλιότερα, «αν είναι να το γράφετε στα ξένα, να το γράφετε σωστά». Τελευταίο παράδειγμα, από την Καθημερινή, όπου το Μπιγκ Μπανγκ, η «μεγάλη έκρηξη», γράφεται στον τίτλο άρθρου Bing Bang, λες και είναι κάποια εφαρμογή του Bing, του αποτυχημένου ανταγωνιστή του Google.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Έλληνες της διασποράς, Βουλή, Μαργαριτάρια, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , , | 87 Σχόλια »