Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Τόλης Καζαντζής’

Παραλειπόμενα της Ιστορίας της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας (Τόλης Καζαντζής)

Posted by sarant στο 5 Ιουνίου, 2016

Θα παρουσιάσω σήμερα ένα διήγημα του Θεσσαλονικιού πεζογράφου Τόλη Καζαντζή (1938-1991), που μου το έστειλε ο φίλος μας ο Δημήτρης Ρ. προτείνοντας μάλιστα κι ένα σχετικό κουίζ. Ο Καζαντζής είναι από τους πεζογράφους που μου αρέσουν πολύ, ιδίως τα πρώτα του έργα στα οποία αφηγείται αναμνήσεις της παιδικής του ηλικίας  (4-5 από αυτά έχω παρουσιάσει στον παλιό μου ιστότοπο). Το σημερινό όμως διήγημα ανήκει στη δεύτερη περίοδό του, τα τελευταία χρόνια πριν από τον πρόωρο θάνατό του, με κομμάτια εμπνευσμένα από την εποχή του -και συχνά με καυστική ειρωνεία, όπως θα δείτε.

Το διήγημα δημοσιεύτηκε αρχικά στη Διαγώνιο (στον κύκλο της οποίας ανήκε ο Καζαντζής) και μετά στη συλλογή Καταστροφές (1987, β’ έκδ. 1994). Εδώ το μετατρέπω σε μονοτονικό και αλλάζω ελάχιστα την ορθογραφία (σε μία μόνο λέξη, αν θυμάμαι καλά).

Ο Καζαντζής, θα δείτε, έχει στο στόχαστρό του κάποιες πασίγνωστες μορφές των γραμμάτων μας -και, ειδικότερα, αναφέρεται με σφαγιαστικήν ειρωνεία σε μια φωτογραφία που έβγαλαν δύο από αυτούς, που την περιγράφει με περισσή λεπτομέρεια.

Το κουίζ μας έχει δυο επίπεδα, εύκολο και δύσκολο. Στο εύκολο η ερώτηση είναι: «Ποιοι είναι οι δυο πολύ γνωστοί λογοτέχνες της φωτογραφίας;» Στο δύσκολο, σας ζητάω να βρείτε την ίδια τη φωτογραφία -υπάρχει στο Διαδίκτυο, το έλεγξα.

Προσθήκη: Η απάντηση βρέθηκε, αν θέλετε μπορείτε να δείτε τη φωτογραφία στο σχόλιο αριθ. 6.

Μπορείτε, βέβαια, απλώς να διαβάσετε το διήγημα. Επωφελούμαι πάντως για να βάλω και μια τρίτη ερώτηση στο κουίζ: απ’ όσο θυμάμαι, άλλαξα την ορθογραφία σε μία μόνο λέξη. Μαντεύετε ποια είναι αυτή;

Προσθήκη: Κι αυτό απαντήθηκε, είναι η λέξη «μετρ» (ήταν «μαιτρ»).

Παραλειπόμενα της Ιστορίας της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας

Αιθέρια αερικά «εποχής», με καλοτυλιγμένα κι ευκίνητα κορμιά σε μουσελίνες, με μπουκετάκι «μιγκέ» στο ντεκολτέ τους, εκεί ακριβώς που αρχινάει η σκιερή χαράδρα των τροφαντών μαστών, περιφέρονται —ίδιες «Ατθίδες αύρες»— μέσα στη νοσταλγικά διατηρημένη «ανατολίτικη» ατμόσφαιρα του σαλονιού πετώντας πού και πού, εμβόλιμα, κάποιο χαριτωμένο, γαργα­λιστικό γαλλικό. Προσφέρουνε, υπό τους ήχους του ταγκό, «μαρασκινό», μέσα σε κείνα τα λιλιπούτεια -επάργυρα— κολονάτα ποτηράκια, στους νέους της συντροφιάς, με το νωχελικό και ατημέλητό τους κάθι­σμα και τα καλοζυγισμένα —αεράτα— τους κοστούμια σε χρώμα σαμπανί από «σαντακρούτα».

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Διηγήματα, Θεσσαλονίκη, Κουίζ, Λογοτεχνία, Φωτογραφίες | Με ετικέτα: , | 132 Σχόλια »

Πέντε λάθη, πάντα λάθη

Posted by sarant στο 12 Αυγούστου, 2013

Ο τίτλος του άρθρου παραλλάζει τη φράση «Όχι λάθη, πάντα λάθη» που τη χρησιμοποιεί ο Αργύρης Μπακιρτζής στον τίτλο ενός δίσκου του, αλλά το άρθρο δεν έχει καμιά σχέση ούτε με τους Χειμερινούς Κολυμβητές ούτε άλλωστε με την επικαιρότητα (τώρα τελευταία το αποφεύγω αυτό) -λογαριάζω απλώς ν΄αναφερθώ σύντομα σε πέντε βιβλία που διάβασα ή ξαναδιάβασα στις διακοπές μου, που τελειώνουν όπου να ‘ναι, και που έχουν διάφορα λάθη (τα βιβλία, όχι οι διακοπές μου), λάθη που ίσως έχουν κάποιο ενδιαφέρον. Δεδομένου μάλιστα ότι τα βιβλία αυτά είναι παλιά, το άρθρο ούτε σαν διαφήμιση ούτε σαν αντιδιαφήμιση μπορεί να λειτουργήσει.

Συμφωνώ βέβαια πως τα λάθη σε βιβλία είναι αναπόφευκτα και δυσεξάλειπτα, κι έχει καεί η γούνα μου κι εμένα, με αποκορύφωμα το τελευταίο μου βιβλίο όπου στον πρόλογο, από κάποια μαγικήν επέμβαση του Δαίμονα (ένας είναι ο δαίμονας!) το δίχως άλλο, η λέξη «ηλεμήνυμα» που την πλασάρω με αρκετήν επιμονή, έγινε «τηλεμήνυμα» αφήνοντάς με να ελπίζω στην ανατύπωση. Όμως εδώ δεν θα εστιαστώ τόσο πολύ σε απλά τυπογραφικά λάθη.

Για παράδειγμα, στο βιβλίο «Επίγραμμα θανάτου» του Τζίμμυ Κορίνη, δεν υπάρχουν παρά ελάχιστα τυπογραφικά λάθη, υπάρχει όμως ένα τεράστιο πραγματολογικό λάθος που δεν μπορούμε να τ’ αγνοήσουμε. Το βιβλίο είναι ένα αστυνομικό μυθιστόρημα, που το είχε μοιράσει πριν από δυο-τρία χρόνια το Βήμα, και κατά την ταπεινή μου γνώμη δεν είναι και πολύ καλό έτσι κι αλλιώς, αν και πρέπει να πω ότι η χορταστική εισαγωγή του Κορίνη, στην οποία περιγράφει πώς μπλέχτηκε με τη Μάσκα και τα άλλα «περιοδικά μυστηρίου» αξίζει για δέκα αστυνομικά μυθιστορήματα. Στο μυθιστόρημα, μια ηλικιωμένη Αγγλίδα βρίσκεται δολοφονημένη στον αρχαιολογικό χώρο του Θησείου και είναι σαφές πως ο θάνατός της έχει κάποια σχέση με μια μαρμάρινη πλάκα στην οποία βρίσκεται χαραγμένο ένα επίγραμμα. Τελικά αποκαλύπτεται ότι… αλλά δεν είναι πολύ σωστό να αποκαλύψω το κλειδί του μυστηρίου, θα πω όμως ότι κάτω από την πλάκα κρυβόταν ένα στρατιωτικό σακκίδιο γεμάτο θησαυρούς, που το είχε κρύψει εκεί κάποιος κατά τη διάρκεια…. των μεγάλων μαχών που έγιναν στο Θησείο τον Νοέμβρη του 1944!! Μάχες στην Αθήνα τον Νοέμβρη του 1944; Ανάμεσα σε ποιους; Μα «φυσικά», ανάμεσα σε Γερμανούς και Άγγλους!! Κι ας είχαν φύγει οι Γερμανοί από την Αθήνα ένα μήνα νωρίτερα, τον Οκτώβριο, κι ας έγιναν πράγματι μάχες ένα μήνα μέσα στην Αθήνα, αλλά τον Δεκέμβριο ανάμεσα στους Εγγλέζους και στο ΕΑΜ.
Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Βιβλία, Λαθολογία | Με ετικέτα: , , , , , | 76 Σχόλια »

Παλιές λιμνιώτικες λέξεις και φράσεις

Posted by sarant στο 30 Μαρτίου, 2012

Τις προάλλες  πήρα ένα ηλεμήνυμα από μια φίλη που διάβασε το βιβλίο μου «Λέξεις που χάνονται» και μου επισήμανε κάποιες λέξεις του βιβλίου που τις λένε και στα μέρη της, τη Λίμνη Ευβοίας, προσθέτοντας ότι έχει μαζέψει κι άλλες τέτοιες παλιές και σπάνιες λέξεις, που δεν τις έχει το βιβλίο. Της ζήτησα να μου στείλει ένα δείγμα, και πράγματι μου έστειλε μερικές λέξεις, που θα τις δούμε τώρα μαζί -ζήτησα βέβαια και την άδειά της.

Ο λόγος που θα δούμε μαζί τις λέξεις αυτές είναι για να διαπιστώσουμε σε ποια άλλα μέρη λέγονται, γιατί είμαι βέβαιος ότι σχεδόν όλες θα λέγονται και αλλού, όπως άλλωστε συμβαίνει με τις περισσότερες από τις λέξεις που θεωρούμε τοπικές. Να πω ξεκινώντας ότι για το ιδίωμα της Λίμνης δεν ξέρω και πολλά πράγματα -θυμάμαι αμυδρά να έχω διαβάσει σε ένα άρθρο του ΝΔΤριανταφυλλόπουλου, του μελετητή του Παπαδιαμάντη, ότι έχει ομοιότητες με το σκιαθίτικο ιδίωμα, αλλά μπορεί και να κάνω λάθος και δεν έχω τρόπο τώρα να το επιβεβαιώσω.

Η φίλη πάντως έκανε καλή δουλειά, αφού για κάθε λέξη δίνει, πέρα από τον ορισμό και μια παραδειγματική φράση. Τα δικά μου σχόλια ακολουθούν από κάτω.

* αναπεταρίκ(ι): ανάρριχτα

«Βρε σα να δρόσισε. Κάτσε να ρίξω τη ζακέτα μου αναπεταρίκ’.»

Τη λέξη δεν τη βρίσκω σε κανένα λεξικό, αλλά υπάρχει σε διήγημα του Μωραϊτίδη (που είναι Σκιαθίτης, μην ξεχνάμε). Αλλά και στη «Δροσούλα» του Τόλη Καζαντζή, όπου περιγράφεται ένα κατοχικό στιγμιότυπο με τον Βασίλη Τσιτσάνη, διαβάζουμε: Όμως, το παράλλο βράδυ, να σου τον τον Τσιτσάνη, με το φίλο του το Μήτσο αλαμπρατσέτα, σενιαρισμένος κι ωραίος, με το σακάκι του ριγμένο στους ώμους αναπεταρίκ-κουτσαβακίστικα και το μπουζούκι του επ’ ώμου σα καμιά γκλίτσα. Τη βρίσκω και στο εξαιρετικό βιβλίο του Δ. Δελιόπουλου για το ρουμλουκιώτικο ιδίωμα (το Ρουμλούκι είναι η περιοχή γύρω από την Αλεξάνδρεια Ημαθίας, πρώην Γιδά), να λέγεται για το πανωφόρι που φοριέται ριχτό, χωρίς να έχουν περαστεί τα μανίκια. Δεν αποκλείω να έχει (σχεδόν) πανελλήνια διάδοση, αφού τη βρίσκω και σε άρθρο για τους κουτσαβάκηδες.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Όχι στα λεξικά, Ντοπιολαλιές | Με ετικέτα: , , , , | 86 Σχόλια »

Τα κεριά τα σπαρματσέτα, λοιπόν

Posted by sarant στο 7 Απριλίου, 2010

Όπως ωραία ξεστρατίζουν οι κουβέντες στα ιστολόγια, έτσι και σε ένα νήμα που είχαμε τις προάλλες για τους Σουλιώτες έφτασε η συζήτηση, ύστερα από 150 περίπου σχόλια, στα σπαρματσέτα. Και μας παρουσίασε ο Γιώργος ο Μπαλόγλου ένα γιουτουμπάκι με τη Ρόζα Εσκενάζη να τραγουδάει «Τα κεριά τα σπαρματσέτα», σε μιαν εκτέλεση που την αγνοούσα:

http://www.youtube.com/watch?v=IpCEmdv7wg0

Στην πραγματικότητα νομίζω πως δεν είναι ένα συγκεκριμένο ρεμπέτικο τραγούδι, με επώνυμο δημιουργό, αλλά συρραφή από μουρμούρικα δίστιχα. Εδώ βρίσκω μια παραλλαγή, εκτέλεση σύγχρονη του Μπάμπη Τσέρτου, όπου αναφέρεται ότι η πρώτη ηχογράφηση έγινε το 1927 στην Αμερική, και έχει και το γνωστό απ’ αλλού δίστιχο «λέου-λέου-λέου λέου, ντενεκές του πετρελαίου»:

http://www.youtube.com/watch?v=9KXJJQBB5cw

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων, Ρεμπέτικα, Τραγούδια, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , , , | 153 Σχόλια »