Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Τύρναβος’

Λέξεις του Τυρνάβου από το Μαράν Αθά του Θωμά Ψύρρα

Posted by sarant στο 7 Σεπτεμβρίου, 2018

Στο ιστολόγιο δημοσιεύουμε ταχτικά συνεργασίες φίλων με λεξιλογικό υλικό από κάποια περιοχή του ελληνόφωνου χώρου, συνήθως από κάποιο νησί.

Πριν από μερικά χρονια είχαμε δημοσιεύσει δυο άρθρα για τις αμοργιανές λέξεις (εδώ το δεύτερο). Πέρυσι, ο φίλος μας ο Δημήτρης Μαρτίνος έστειλε ένα άρθρο για τα Θερμιά, δηλαδή την Κύθνο. Ακολούθησε η σιφνέικη ντοπιολαλιά, από το Κουτρούφι. Τη σκυτάλη στη συνέχεια πήρε ο Αλέξης με λέξεις από το Ξηρόμερο. Στεριανη αυτή η συνεργασία, όμως αμέσως μετά σαλπάραμε πάλι, πρώτα για το Πλωμάρι, όπου μας οδήγησε ο Γιάννης Μαλλιαρός, και μετά στη Νικαριά με ξεναγό τον Ροβυθέ. Μετά κατηφορίσαμε στη Ρόδο με μια συνεργασία του Αλέξ. Κατσαρά. Τέλος, πήρα κι εγώ την πρωτοβουλία για ένα άρθρο για το κυθηραϊκό ιδίωμα, έχοντας ως βοήθημα το βιβλίο της Γεωργίας Κατσούδα. Ύστερα από μια ανάπαυλα, φέτος τον Μάη ο φίλος μας ο Raf μάς ταξίδεψε στην Πάτμο με 21 πατηνιώτικες λέξεις.

Το καλοκαίρι δεν είχαμε άλλη συνεργασία από φίλο, αλλά σήμερα παίρνω την πρωτοβουλία να δημοσιεύσω λέξεις από τον Τύρναβο, όπως περιέχονται στο γλωσσάρι που προσαρτάται στο τέλος του μυθιστορήματος «Μαράν Αθά» του Θωμά Ψύρρα.

Ίσως αδικώ το Μαράν Αθά, με την έννοια ότι άξιζε να παρουσιαστεί καθαυτό και όχι μέσα από το γλωσσάρι του. Πρόκειται για ένα εντυπωσιακό μυθιστόρημα, στο οποίο ο μοναχός Νικόλαος, στο τέλος της ζωής του, αναθυμιέται τα όσα έζησε όταν νεαρός στάλθηκε από τον δεσπότη του με αποστολή να εξιχνιάσει τα περίεργα που συνέβαιναν σ’ ένα δυσπρόσιτο θεσσαλικό χωριό, το οποίο φαίνονταν να το κυβερνούν όχι οι άντρες, που οι περισσότεροι άλλωστε έλειπαν ολοχρονίς από το χωριό, μαστόροι στα ξένα, αλλά οι γυναίκες, και ιδίως εννιά γυναίκες προικισμένες με μαγικές ικανότητες, οι ταρσές.

Ο Νικόλαος καταγράφει τις εντυπώσεις του σε ένα πολύ προσωπικό ιδίωμα, παρεμβάλλοντας και αρκετές ιδιωματικές λέξεις της περιοχής του Τυρνάβου. Ο συγγραφέας πολύ σωστά παραθέτει στο τέλος του βιβλίου γλωσσάρι, από το οποίο αντέγραψα τις περισσότερες λέξεις και τις παραθέτω εδώ.

Επειδή δεν προλαβαίνω, δεν σημειώνω ετυμολογικές και άλλες παρατηρήσεις. Ίσως σε σχόλια.

A

αγκίδα, η: πάρα πολύ μικρό και λεπτό κομμάτι ξύλου μυτερό σαν καρφίτσα, σκλήθρα [από το αρχαίο ακίς, γεν. της ακίδος — βελόνα] π.χ. Μπήκε μια αγκίδα στο νύχι μου. Χρησιμοποιεί­ται όμως σε εκφράσεις για να δείξει την ελάχιστη ποσότητα: βάλε μου μια αγκίδα τσίπουρο στο ποτήρι = βάλε πολύ λίγο.

αγκούσα, η: η στεναχώρια, το άγχος, ο πνιγμός.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Advertisements

Posted in Όχι στα λεξικά, Μυθιστόρημα, Ντοπιολαλιές, Παρουσίαση βιβλίου | Με ετικέτα: , , , | 117 Σχόλια »

Απελευθερωμένα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 18 Αύγουστος, 2018

Απελευθερωμένα αφού πριν από λίγες μέρες, παραμονή Δεκαπενταύγουστου, απελευθερώθηκαν αναπάντεχα οι δύο στρατιωτικοί που κρατούνταν στην Αδριανούπολη, μια ευχάριστη εξέλιξη που μπορεί να εξηγηθεί με ποικίλους τρόπους -κάποιοι είπαν πως οφείλεται στις πιέσεις του Τραμπ, αλλά αυτό προσκρούει στο ότι ο πάστορας Μπράνσον δεν έχει (ακόμη) αφεθεί να επιστρέψει στην πατρίδα του, όπως απαιτεί επίμονα ο Πρόεδρος των ΗΠΑ. Ίσως όμως ο Ερντογάν, ακριβώς επειδή έχει τη σύγκρουση με τις ΗΠΑ, να θέλησε να κλείσει τα ευρωπαϊκά μέτωπα.

Η πιο εύκολη εξήγηση ήταν ότι -μέρα που ήταν- η Παναγία έκανε το θαύμα της και, παραμονές της γιορτής της, ελευθέρωσε τους δυο στρατιωτικούς.

Σύμφωνα με αξιοπιστες πηγές, η Παναγία εμφανίστηκε στη γυναίκα του Ερντογάν. Κάποιοι άλλοι πάλι θυμήθηκαν πως υπάρχει και Παναγία Ελευθερώτρια, αν και δική της αρμοδιότητα είναι κυρίως οι τοκετοί και δευτερευόντως οι άλλες ελευθερώσεις.

Την ίδια πάντως ημέρα που υποτίθεται πως απελευθέρωσε τους δυο στρατιωτικούς, η Παναγία απάλλαξε επίσης οριστικά τον (θεολόγο, να θυμίσω) Τάσο Θεοφίλου από τη δικαστική περιπέτεια, ενώ το βράδυ μεσολάβησε επίσης για να δει κόκκινη κάρτα ο Βραζιλιάνος σέντερ φορ της Σπαρτάκ Μόσχας και για να αποκλείσει η ΑΕΚ τη Σέλτικ (εδώ βοήθησε επίσης ο αγιασμός με τον οποίο ράντισε ο Βασίλης Δημητριάδης τα δοκάρια του ΟΑΚΑ). Με τόσα θαύματα μέσα σε μια μέρα, αναμενόμενο είναι που την επομένη έπεσε και κοιμήθηκε.

* Και ξεκινάμε με μεζεδάκι σχετικό με τις αμερικανοτουρκικές σχέσεις. Σε πρόσφατο άρθρο διαβάζουμε: στην υπόθεση Μπράνσον, που έχει κλυδωνίσει σε μεγάλο βαθμό την ένταση μεταξύ των δύο χωρών…

Τα μπέρδεψε ο συντάκτης. Η υπόθεση μπορεί να έχει κλυδωνίσει τις σχέσεις μεταξύ των δύο χωρών ή να έχει προκαλέσει ένταση μεταξύ τους, αλλά και τα δυο μαζί δεν πάνε.

* Φίλος που δεν ενοχλείται από την περιήγηση στα δύσοσμα περβόλια του Πρώτου Θέματος, έδρεψε μαργαρίτες σε άρθρο για τον καθηγητή Γκόλνταμερ.

Λέει ο φίλος:

Ήξερα πως η φιλοσοφία μπλέκεται συχνά με την πολιτική, αλλά ότι η κυβέρνηση καταγγέλλει (ή κατηγορεί, κατά την μάλλον αδόκιμη επιλογή του πρωτοθεματικού συντάκτη) «οργανωμένο σχέδιο εμπειριστών» για την πυρκαγιά στο Μάτι δεν το περίμενα!

Αν συνεχίσετε την ανάγνωση θα δείτε ότι ο επιστήμονας είναι «εγνωσμένου φήμης» και επικεντρώνει την έρευνά του «στη δυσμενή επιρροή των ανθρώπινων παρεμβάσεων στο οικοσύστημα και στην επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στις πυρκαγιές»

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in ποδόσφαιρο, Επιγραφές, Θηλυκό γένος, Κοτσανολόγιο, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μονοτονικό, Τουρκία | Με ετικέτα: , , , | 146 Σχόλια »