Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Υπατία’

Τα φρούτα της θάλασσας

Posted by sarant στο 12 Αύγουστος, 2019

Φρούτα της θάλασσας τα λένε οι Γάλλοι, fruits de mer δηλαδή. Εμείς τα λέμε θαλασσινά. Καλοκαίρι είναι, παραθαλάσσιες ταβέρνες ή ουζερί, μεζέδες, ας βάλουμε σήμερα ένα καλοκαιρινό πιάτ.. άρθρο, παρόλο που έχουμε μπει στην κεσατλίδικη βδομάδα κι έτσι δεν θα το δουν πολλοί -αλλά γι’ αυτό είναι οι επαναλήψεις.

Τα θαλασσινά μπορούμε να τα χωρίσουμε σε μερικές μεγάλες κατηγορίες: μαλάκια (οστρακα όπως στρείδια, μύδια και κυδώνια αλλά και κεφαλόποδα όπως χταπόδια και καλαμάρια), καρκινοειδή όπως γαρίδες, καραβίδες, καβούρια και αστακούς ή και εχινόδερμα όπως οι αχινοί.

Όμως εμείς εδώ δεν κάνουμε ζωολογική μελέτη, εμείς ως γνωστόν λεξιλογούμε, οπότε τα θαλασσινά θα τα εξετάσουμε από λεξιλογική, ετυμολογική και φρασεολογική άποψη. Κι επειδή η πιατέλα είναι μεγάλη και φορτωμένη, ξεκινάμε χωρίς άλλες εισαγωγές.

Ξεκιναμε, τυχαία, από τις γαρίδες. Η γαρίδα προέρχεται από το αρχαίο καρίς. Από τη συμπροφορά με το άρθρο στην αιτιατική, την καρίδα > τηνγκαρίδα, η καρίς έγινε γαρίδα.

Επειδή τα μάτια της γαρίδας φαινονται γουρλωμένα, όπως του πρωθυπουργού, λέμε «γαρίδα το μάτι του» για κάποιον που λαχταράει κάτι ή για έναν περίεργο που παρατηρεί αδιάκριτα αλλά και για κάποιον που δεν μπορεί να κοιμηθεί.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Advertisements

Posted in Γλωσσικά συμπόσια, Ετυμολογικά, Κύπρος, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , , , | 148 Σχόλια »

Η περίπτωση της Υπατίας

Posted by sarant στο 12 Σεπτεμβρίου, 2009

mimsΣτο προηγούμενο άρθρο αναφέρθηκα παρεμπιπτόντως στη φιλόσοφο Υπατία. Κατά σύμπτωση, πριν από ένα μήνα περίπου, ο πατέρας μου είχε γράψει ένα άρθρο στην εφημερίδα ΕΜΠΡΟΣ της Μυτιλήνης για την Υπατία, στο οποίο μάλιστα απάντησε τις προάλλες αναγνώστης της εφημερίδας. Εκείνο το άρθρο δεν το είχα δημοσιεύσει τότε, επειδή έλειπα διακοπές, οπότε ταιριάζει να το αναρτήσω τώρα. Πρώτα το άρθρο του πατέρα μου και μετά την απάντηση του κ. Χαχάλη.  Ενημέρωση, 16.9: Ο Δημ. Σαραντάκος ανταπάντησε στην επιστολή του κ. Χαχάλη. Προτίμησα να μην φτιάξω ξεχωριστό σημείωμα για να μη μπλεχτούν τα τυχόν σχόλια, κι έτσι προσθέτω την ανταπάντησή του στο τέλος τούτου του σημειώματος.


Η περίπτωση της Υπατίας (Εμπρός, 4.8.2009)

Η απολύτως αδικαιολόγητη λογοκρισία της σύντομης ταινίας του Κώστα Γαβρά για το νέο Μουσείο της Ακρόπολης, ξεσήκωσε μεγάλο θόρυβο και μας έκανε ρεζίλι διεθνώς. Αυτό άλλωστε ήταν επόμενο. Το κύρος και η φήμη του σκηνοθέτη είναι παγκόσμιας εμβέλειας, το άνοιγμα και η λειτουργία του Νέου Μουσείου επίσης, και όμως κάποιοι αδίστακτοι δεν τα λογάριασαν, ούτε τη ζημιά που θα προκαλούσαν στη χώρα.

Αν όμως τα μυαλά κάποιων ιεραρχών δουλεύουν ακόμα με τους ρυθμούς του Μεσαίωνα, και φαντάζονται πως μπορούν εν έτει 2009 να επιβάλλουν τις θελήσεις τους, πώς δούλεψαν τα μυαλά εκείνων που υπάκουσαν στην παράνομη ενέργειά τους; Του αρμόδιου υπουργού Πολιτισμού (τρομάρα του), του διευθυντή του Μουσείου, καθηγητή κ. Παντερμαλή (και τον είχα σε εκτίμηση), και όλων των εμπλεκόμενων υπηρεσιακών παραγόντων;

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Δημήτρης Σαραντάκος, Φιλοξενίες | Με ετικέτα: , , | 121 Σχόλια »

Εφήμερα μεζεδάκια, δεύτερη δόση

Posted by sarant στο 29 Μαΐου, 2009

Tsipouroprotaseis2Μερικά αξιοπρόσεκτα (ή ίσως όχι) μεζεδάκια από τις εφημερίδες των τελευταίων ημερών:

  • Ο Λαπαλίς αθλητικογράφος.

Διαβάζω στο αθλητικό ρεπορτάζ για το φλέγον θέμα της εξεύρεσης προπονητή στον Αστέρα Τρίπολης: «Βέβαια, σε περίπτωση κατά την οποία δεν τελεσφορήσουν οι προσπάθειες για Έλληνα προπονητή, τότε είναι σίγουρο ότι θα επιλεγεί αλλοδαπός». Ότι είναι σίγουρο, είναι.

  • Προληπτικά μέτρα

Αυτό το κλέβω από τον Τιπούκειτο, ο οποίος το επισήμανε πρώτος στο φόρουμ Λεξιλογία. Σε ρεπορτάζ για την Υπατία, την ταινία που θα έρθει στις αίθουσες τον Δεκέμβρη, αναφέρεται το ειδύλλιό της (love story το λέει) με τον δούλο της Ντάβους. Δεν πρόκειται για τον στρατηγό Ντάβο με θεσσαλική προφορά, αλλά για το όνομα Δάος, χαρακτηριστικό όνομα δούλων, λέει ο Τιπούκειτος. Δεν απαιτώ από τη δημοσιογράφο να το ξέρει, αλλά το γράφω πιο πολύ μήπως και το δει κανείς και αποδοθεί σωστά το όνομα στους υποτίτλους της ταινίας.

Κατά τα άλλα, το άρθρο μοιάζει να έχει κι άλλα πολλά λάθη, αλλά δεν προλαβαίνω ν’ ασχοληθώ. Πάντως, τα «όστρακα» με τα οποία έσφαξαν την Υπατία οι μελανειμονούντες δεν ήταν αυτό που λέμε σήμερα όστρακα, αλλά σπασμένα κομμάτια αγγείων. Τα έχουμε ξαναπεί αυτά, τότε με τον εξοστρακισμό.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Εφήμερα, Εφημεριδογραφικά, Κοτσανολόγιο, Μεταφραστικά | Με ετικέτα: , , , | 76 Σχόλια »