Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Υπερβατό’

Φιλολογικά μακροβούτια και άλλα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 16 Μαΐου, 2015

Καθώς ξεκινούσα να γράφω, φοβόμουν πως η σημερινή μας πιατέλα θα ήταν κάπως πιο λιτή από τις συνηθισμένες σαββατιάτικες, αφενός επειδή μέσα στη βδομάδα είχα ταξίδι και αφετέρου επειδή χτες είχα την παρουσίαση των βιβλίων μου στην Καλλιθέα κι έτσι το άρθρο γράφτηκε αρκετά νωρίτερα απ’ ό,τι συνήθως.

Ωστόσο, τελικά στείλατε ή βρέθηκε αρκετό υλικό, κι έτσι δεν κινδυνεύουμε να μας κατηγορήσει για «ελλιπή μερίδα» ο αστυνόμος του Καρυωτάκη. Και ενώ το πιάτο έχει αρκετά νόστιμα μεζεδάκια, ένα από αυτά το έκρινα άξιο να δώσει τον τίτλο στο άρθρο.

* Αλλά πρώτα, ένα ορντέβρ.

Ξεκινάμε λοιπόν με μιαν ακυρολεξία ολκής, που μάλιστα προέρχεται από μια από τις βαριές, υποτίθεται, πένες της ελληνικής δημοσιογραφίας -την Ιωάννα Μάνδρου, δικαστική συντάκτρια της Καθημερινής και του Σκάι. Σε ρεπορτάζ για τους γονείς της Άννυς γράφει:

Η δικογραφία που θεμελιώνει και αποδεικνύει με αδιάσειστα στοιχεία και μαρτυρίες το πρωτοφανές έγκλημά του, καταδεικνύει, πέραν πάσης αμφιβολίας, ότι ο ίδιος ομολόγησε υπό το βάρος των αποκαλύψεων και ενώ δεν μπορούσε πλέον να προβάλλει παραμυθίες για την τύχη του άτυχου παιδιού. Οτι δηλαδή εξαφανίστηκε και άλλα σχετικά.

Η φίλη που το ψάρεψε σχολιάζει στη Λεξιλογία:

Προφανώς γι’ αυτήν η λέξη «παραμυθία» σημαίνει το παραμύθι, αλλά στο πιο σικ, όπως αρμόζει σ’ ένα σοβαρό ρεπορτάζ.

Παραμυθία, βέβαια, είναι η παρηγοριά. Αλλά όταν για κάποιους δημοσιογραφία σημαίνει παραμύθιασμα, λογικό είναι να αποκτά κι η παραμυθία τη σημασία του παραμυθιού.

* Και πάμε στο φιλολογικό μας μακροβούτι, που το ψάρεψα στη διαμαρτυρία της Πανελλήνιας Ένωσης Φιλολόγων κατά της απόφασης του Υπουργείου για περικοπή μίας ώρας από τη Λογοτεχνία της Γ’ Λυκείου προκειμένου να διδάσκεται η Ιστορία των Κοινωνικών Επιστημών.

Να πω, πάντως, ότι θεωρώ άστοχη την απόφαση του κ. Κουράκη, αν μη τι άλλο για πρακτικούς λόγους. Αν δεν σφάλλω (και διορθώστε με, σας παρακαλώ), με την αφαίρεση της μίας ώρας από τη Λογοτεχνία το ένα δίωρο μάθημα μετατρέπεται σε δύο μονόωρα. Όπως μού λένε πολλοί μάχιμοι εκπαιδευτικοί, μονόωρο ίσον μηδέν, ειδικά αν πέσει σε μέρα που χάνονται μέρες ή ώρες για γιορτές κτλ.

Αλλά και έτσι να μην είναι, με ενοχλεί πολύ που η αριστερή κυβέρνηση, σε ένα θέμα που, επιτέλους, ούτε τον προϋπολογισμό επιβαρύνει, ούτε είναι απαίτηση των πιστωτών μισθωτών μας, ακολουθεί πολιτική και πρόχειρου εντυπωσιασμού και συντηρητική -διότι, επιτέλους, αν έπρεπε να αφαιρεθεί από κάποιο μάθημα μία ώρα την εβδομάδα, αυτό μόνο τα Θρησκευτικά μπορούσαν να είναι.

* Ας προχωρήσουμε όμως στη διαμαρτυρία της ΠΕΦ, η οποία ουσιαστικά δίνει δίκιο στην αφαίρεση της μιας ώρας (ει δυνατόν και περισσότερων), μια και ξεκινάει με το εξής θηριώδες μακροβούτι:

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ακλισιά, Κοτσανολόγιο, Μαργαριτάρια, Μεζεδάκια, Νομανσλάνδη | Με ετικέτα: , , , , , , | 153 Σχόλια »

Μεζεδάκια της Παπαντής

Posted by sarant στο 2 Φεβρουαρίου, 2014

Κανονικά τα μεζεδάκια θα τα σερβίραμε χτες, που είναι Σάββατο, χτες όμως ήταν πρωτομηνιά, οπότε είχαμε το καθιερωμένο μηνολόγιο, κι έτσι το μηνολόγιο εκτόπισε τα μεζεδάκια και τα μεζεδάκια μπαίνουν σήμερα και εκτοπίζουν το φιλολογικό-λογοτεχνικό άρθρο που έχουμε συνήθως τις Κυριακές. Κι επειδή το 2014 δεν είναι δίσεκτο, κάτι ανάλογο θα έχουμε και τον Μάρτη, αφού η πρωτομηνιά πέφτει πάλι Σάββατο. Οπότε τα μεζεδάκια δημοσιεύονται κατ΄εξαίρεση σήμερα, 2 του μηνός, που είναι της Υπαπαντής του Κυρίου, ή αλλιώς, στα λαϊκά, της Παπαντής ή και Παναγιάς της Παπαντής.

* Το πρώτο μεζεδάκι μας είναι λίγο παλιότερο, αλλά την προηγούμενη βδομάδα, που έπρεπε να το σερβίρω, το ξέχασα στο ψυγείο. Σε άρθρο της στο bookpress.gr, η Σώτη Τριανταφύλλου απολογείται που άργησε να ανακαλύψει τον Στ. Ράμφο και εξηγεί ότι γι’ αυτό έφταιγαν οι προκαταλήψεις της, μεταξύ των οποίων ήταν και η αντιπάθειά της για «εκείνη την επιτηδευμένη του βαρεία στο ρο». Ο Ράμφος βέβαια τυπώνει τα έργα του σε πολυτονικό, αλλά βαρεία πάνω στο ρο δεν νομίζω να βάζει: η βαρεία, σε γενικές γραμμές, μπαίνει σε φωνήεντα, και μάλιστα μόνο όταν βρίσκονται στη λήγουσα της λέξης. Η αγαπητή Σώτη εννοεί τη δασεία, η οποία στα αρχαία κείμενα και στο χάρντκορ πολυτονικό μπαίνει στο αρκτικό ρο (), δηλαδή όταν το ρο βρίσκεται στην αρχή των λέξεων, επειδή στα πολύ παλιά χρόνια το ρο στην αρχή της λέξης προφερόταν, φαίνεται, με μια δασύτητα, και γι’ αυτό σε μερικές ξένες γλώσσες βλέπουμε τα ελληνικά δάνεια που αρχίζουν από ρο να γράφονται με rh (rhythm, ας πούμε).

antirrΌταν το ρο βρισκόταν στη μέση της λέξης δεν έπαιρνε δασεία, εκτός αν τύχαινε διπλό ρο, οπότε το πρώτο από τα δύο έπαιρνε ψιλή και το άλλο δασεία, όπως στην εικόνα (παρμένη από ένα βιβλίο του 1850), αλλά σήμερα αυτό το στολίδι μόνο οι εντελώς χάρντκορ πολυτονιστές το χρησιμοποιούν (απορώ πάντως πώς θα το περιέγραφε αυτό η Σώτη!)

* Ένα μικρό από τα Νέα, στο ρεπορτάζ για την κλήρωση των προκριματικών του ευρωπαϊκού πρωταθλήματος ποδοσφαίρου: Πρωτοεμφανιζόμενη στη διοργάνωση θα είναι η εθνική ομάδα του Γιβραλτάρ για την οποία υπάρχει περιορισμός να κληρωθεί με την Ισπανία. Το ίδιο ισχύει για το Αζερμπαϊτζάν με την Αρμενία. Υπάρχει περιορισμός να κληρωθεί σημαίνει ότι πρέπει, καλά και σώνει, να κληρωθεί μαζί της, κάτι που ασφαλώς δεν ισχύει αν δούμε ότι «το ίδιο ισχύει» για Αρμενία και Αζερμπαϊτζάν. Ασφαλώς, αυτό που εννοούν είναι ότι υπάρχει ο περιορισμός να μην κληρωθούν στον ίδιο όμιλο οι δυο ομάδες. Παναπεί, το πραγματικό νόημα αντιστρέφεται -αλλά θα μου πείτε, αυτό το κάνουν τα Νέα και στην ειδησεογραφία τους.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Εφημεριδογραφικά, Κοτσανολόγιο, Μύθοι, Μαργαριτάρια, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , | 131 Σχόλια »

Η μετέωρη βεβαιότητα του ποτοποιού

Posted by sarant στο 19 Νοεμβρίου, 2009

Το σημερινό μαργαριτάρι του Χρ. Μιχαηλίδη στην Ελευθεροτυπία μου φάνηκε τόσο ωραίο και πολυσύνθετο που δεν θέλησα να το στριμώξω μαζί με άλλα ‘μεζεδάκια’, πιστεύω πως αξίζει αυτοτελή δημοσίευση. Μιλάει για την παρουσίαση του έργου μιας ποιήτριας, που έγινε στις Σέρρες:

Ο ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ, ποτοποιός και μέλος μιας κίνησης πολιτών στις Σέρρες, που διεκδικούν το δικαίωμα να κυκλοφορούν και με ποδήλατα στην πόλη τους, ο κ. Κώστας Πασχάλης, που παρουσίασε το έργο της ποιήτριας, είπε ότι είναι βέβαιος πως η επιλογή, από μέρους της, αυτού του συγκεκριμένου κειμένου, που από μόνο του μπορεί να σταθεί αυτοτελώς ως ποίημα, επειδή είδε σ’ αυτό μια ευκαιρία, αλλά και έναν καθ’ όλα ιδιαίτερο τρόπο να πει πράγματα που η ίδια αισθάνεται, βιώνει, παρατηρεί και θέλει να εκφράσει.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Εφημεριδογραφικά, Κοτσανολόγιο, Uncategorized | Με ετικέτα: , , , | 27 Σχόλια »

Χρυσό μετάλλιο στο μακροβούτι!

Posted by sarant στο 26 Οκτωβρίου, 2009

Είχα πει τις προάλλες, μιλώντας για μια «γλαφυρή» μετάφραση που είχε άφθονα τερατώδη υπερβατά σχήματα (όπως, π.χ. να χρησιμοποιήσει την πριν από μερικούς μήνες από εκτοπισμένους Εβραίους κατασχεμένη και εξασφαλισμένη ιδιοκτησία για ανταλλαγή με τρόφιμα με ντόπιους εμπόρους), ότι τέτοια παραδείγματα είναι «σχεδόν ανυπέρβλητα» για την εποχή μας. Ευτυχώς που έβαλα το σχεδόν. Διότι μου στέλνει ο Φίλος μου που διαβάζει πρόσφατο παράδειγμα, και μάλιστα όχι από μετάφραση, που μπροστά του ωχριούν όλα εκείνα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Εφημεριδογραφικά, Κοτσανολόγιο | Με ετικέτα: , , | 24 Σχόλια »

Ο Γκετς Άλι σε… ανυπέρβλητη μετάφραση

Posted by sarant στο 15 Σεπτεμβρίου, 2009

Το σημερινό σημείωμα το οφείλω στον φίλο μου τον Γιάννη, που πήρε να διαβάσει το βιβλίο του Γκετς Άλι (Götz Aly) «Το λαϊκό κράτος του Χίτλερ», που κι εγώ ήθελα να το διαβάσω γιατί φαίνεται ενδιαφέρον το θέμα του. Μόνο που κατά πάσα πιθανότητα εγώ θα το διαβάσω στα αγγλικά ή στα γερμανικά.

Βλέπετε, ο φίλος μου έφριξε με την ελληνική μετάφραση του βιβλίου και μού έστειλε με ηλεμήνυμα μερικά δείγματα. Τα είδα κι εγώ και μου σηκώθηκε η τρίχα· κι επειδή δυσκολεύτηκα να πιστέψω πως ένας σοβαρός εκδοτικός οίκος, σαν τον Κέδρο είχε αφήσει να κυκλοφορήσουν τόσο άσχημα ελληνικά σε μετάφραση, αγγάρεψα τον φίλο μου τον Γιάννη να μου σκανάρει τις σχετικές σελίδες και να μου τις στείλει. Μόνο αν το δω θα το πιστέψω, του είπα. Το είδα και το πίστεψα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Κοτσανολόγιο, Μεταφραστικά | Με ετικέτα: , , , | 68 Σχόλια »