Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Φρέντι Γερμανός’

Κουβέντες για το αλάτι

Posted by sarant στο 23 Ιουλίου, 2012

 

Καλοκαίρι είναι, από σαββατοκύριακο ερχόμαστε, ταιριάζει να μιλήσουμε για το αλάτι. Πρέπει όμως να σας προειδοποιήσω ότι το άρθρο που ακολουθεί, βασισμένο σ’ ένα παλιότερο δικό μου κείμενο, γραμμένο για ένα έντυπο περιοδικό όπου υπήρχε περιορισμός έκτασης, ούτε κατά διάνοια δεν εξαντλεί το τεράστιο και εξαιρετικά γοητευτικό θέμα του αλατιού και του ρόλου που έπαιξε στη ζωή και την κουλτούρα μας. Βιβλίο θα μπορούσε να γραφτεί (και πιθανότατα έχει γραφτεί) για το αλάτι. Τέλος πάντων, κάθε συμπλήρωση είναι καλοδεχούμενη.

Όταν λέμε αλάτι εννοούμε το χλωριούχο νάτριο, την ουσία που δίνει στο θαλασσινό νερό την ιδιαίτερη γεύση του· άλας στα αρχαία, αλλά δεν είναι αυτός ο πιο παλιός τύπος. Υπήρχε στα παλιότερα αρχαία ο αλς, που σήμαινε το αλάτι, και η αλς, που ήταν η θάλασσα, και ειδικότερα η θάλασσα που είναι κοντά στη στεριά, ενώ για την ανοιχτή θάλασσα είχαν τις λέξεις πέλαγος και πόντος. Η αλς επιβιώνει στη στερεότυπη φράση παρά θίν’ αλός. Είναι λέξεις της μεγάλης οικογένειας που μας έδωσε επίσης τον αλιέα, τον αλμυρό, τον Άλιμο. Από το αρσενικό ο αλς, και συγκεκριμένα από την αιτιατική τους άλας, πλάστηκε, κατ’ επίδραση άλλων φαγώσιμων που είναι ουδετέρου γένους, το άλας, και αυτό χρησιμοποιείται από τον Αριστοτέλη και μετά. Στη νεότερη γλώσσα, βέβαια, όταν λέμε άλας εννοούμε συνήθως όχι το χλωριούχο νάτριο (το αλάτι) όσο κάποια άλλη χημική ένωση, ή τα αναθεματισμένα τα άλατα που μας ταλαιπωρούν όταν συσσωρεύονται είτε στις αρθρώσεις μας είτε στους σωλήνες του νερού.

Σήμερα έχουμε ψυγεία, έχουμε και κονσέρβες, έχουμε κι άλλους τρόπους να συντηρούμε τα τρόφιμα για πολύ καιρό, αλλά όλ’ αυτά είναι εφευρέσεις σχετικά πρόσφατες· όλες τις προηγούμενες χιλιετίες, το βασικό συντηρητικό των τροφίμων ήταν το αλάτι, γι’ αυτό και ήταν πολύτιμο. Τόσο πολύτιμο που μέχρι και σήμερα εκατομμύρια άνθρωποι στον πλανήτη πληρώνονται σε αλάτι, αν και όχι πραγματικά αλλά ετυμολογικά! Εξηγούμαι: το αλάτι στα λατινικά ήταν sal (ίδια ινδοευρωπαϊκή ρίζα με το δικό μας αλς, απ’ όπου το γαλλικό sel, ενώ από την αντίστοιχη παλαιογερμανική ρίζα βγήκε το αγγλικό salt). Οι Ρωμαίοι λεγεωνάριοι εισπράττανε από το κράτος ένα χρηματικό επίδομα για να αγοράζουν το αλάτι τους, και αυτό το επίδομα λεγόταν salarium, αλατικό ας πούμε. Και από αυτό το salarium έχει βγει το σημερινό salaire των γάλλων ή το salary το αγγλικό που έφτασε, χάρη στην παγκοσμιοποίηση ίσαμε την Ιαπωνία, όπου ο μισθωτός εργαζόμενος λέγεται sarariman, από το αγγλικό salary-man (οι Γιαπωνέζοι δεν τα πάνε καλά με τον φθόγγο λ).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων, Λαογραφία, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , | 197 Σχόλια »