Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Φραγκέλιο’

Ο Βέλμος που έβγαζε το Φραγκέλιο

Posted by sarant στο 18 Δεκέμβριος, 2016

b214023Πριν από τέσσερα χρόνια είχα παρουσιάσει από το ιστολόγιο το περιοδικό Φραγκέλιο (με κ, εσκεμμένα) που το εξέδιδε το 1927-29 ο Νίκος Βέλμος (1890-1930).

Πρόσφατα, από τον εκδοτικό οίκο Φαρφουλάς κυκλοφόρησαν δύο εκδόσεις σχετικές με τον Βέλμο. Αφενός, σε αναστατική επανέκδοση κυκλοφόρησε ο πρώτος τόμος του «Φραγκελίου». Και παρόλο που το περιοδικό είναι σχετικά εύκολο να το βρείτε σε ηλεκτρονική μορφή, θα σας πρότεινα να δείτε και την έντυπη επανέκδοση, το χαρτί έχει άλλη χάρη ιδίως για εκδόσεις που ξεχωρίζουν από την αισθητική τους.

Αφετέρου, εκδόθηκε η μελέτη του Νίκου Λογοθέτη «Νίκος Βέλμος (1890-1930). Ο γυιος (sic) της απωλείας», που είναι μια λεπτομερέστατη βιογραφία και εργογραφία της σημαντικής αυτής μορφής του μεσοπολέμου.

Αυτή την έκδοση θα παρουσιάσω σήμερα.

Κρητικής καταγωγής αλλά γέννημα θρέμμα Πλακιώτης, ο Βέλμος γεννήθηκε το 1890 στην οδό Ναυάρχου Νικοδήμου 21. Μικρό παιδί γνωρίστηκε με τον ηλικιωμένο Εμμανουήλ Ροΐδη ενώ δωδεκάχρονος παράτησε το σχολείο, άρχισε να αλητεύει και να συναναστρέφεται ανθρώπους του υποκόσμου. Δοκίμασε το χασίς, συνελήφθη για κλοπή και φυλακίστηκε. Στα 14 εγκατέλειψε την αλήτικη ζωή και έναν χρόνο αργότερα έκανε τα πρώτα του βήματα στη σκηνή του θεάτρου. Το 1906 έγινε μαθητής του μεγάλου ηθοποιού Θωμά Οικονόμου, και με τη δική του καθοδήγηση αυτομορφώθηκε. Το 1908 παρουσίασε τα πρωτα του λογοτεχνικά έργα στο περιοδικό Ελλάς, ενώ στα επόμενα χρόνια άρχισε να συχνάζει σε λογοτεχνικές παρέες ακολουθώντας παράλληλα την καριέρα του ηθοποιού.

Στο νοεμβριανό πογκρόμ του 1916 φυλακίστηκε από τους βασιλόφρονες, ενώ από το 1919 στρέφεται προς τον αναρχισμό και τον κομμουνισμό. Συμμετέχει στον κύκλο του «Μπάγκειου», εκδίδει βιβλία, συνδέεται φιλικά με τον Στρατή Δούκα και το 1927 εκδίδει το περιοδικό Φραγκέλιο, όπου υμνούσε τους ταπεινούς και τους καταφρονεμένους και έκανε αμείλικτη επίθεση στους πλούσιους και στο κράτος τους, στους πολιτικούς και τους δεσποτάδες, στους κρατικοδίαιτους διανοούμενους, ενώ εγκωμίαζε τους «ασπούδαχτους» καλλιτέχνες και τους λογοτέχνες που πέθαναν φτωχοί ή παραγνωρισμένοι. Τακτικοί συνεργάτες του περιοδικού ήταν ο αλητογράφος Κύπριος ποιητής Τεύκρος Ανθίας, ο Αναστ. Δρίβας, ο Στρατής Δούκας.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Advertisements

Posted in Μεσοπόλεμος, Παρουσίαση βιβλίου, Φιλολογία | Με ετικέτα: , , , , , , , | 111 Σχόλια »

Αναιμικό καρότο, τσουχτερό μαστίγιο

Posted by sarant στο 5 Ιουνίου, 2012

Το άρθρο αυτό δημοσιεύτηκε προχτές στην Αυγή της Κυριακής, στην τακτική μηνιάτικη στήλη «Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία». Η εικόνα είναι από την εφημερίδα.

Διάβασα τις προάλλες στην Αυγή ότι επιχειρείται να σταλεί στην Ελλάδα ένα μήνυμα «καρότου και μαστιγίου», ενώ αλλού θα είδατε τίτλους για «Μαστίγιο και καρότο στη σύνοδο κορυφής» ή «Καρότο και μαστίγιο από τους εταίρους», μια έκφραση που ακούγεται συχνά τον τελευταίο καιρό σαν χαρακτηρισμός της τακτικής που ακολουθούν οι εταίροι της Ε.Ε. απέναντι στην Ελλάδα και που μ’ αυτήν θα ασχοληθούμε στο σημερινό μας σημείωμα.

Την έκφραση με το μαστίγιο και το καρότο πρέπει να την έχουμε δανειστεί τις τελευταίες δεκαετίες· λέμε επίσης για «καρότο και ραβδί», μια κάπως λιγότερο συχνή παραλλαγή, που δεν πρέπει να είναι η αρχική στα ελληνικά, παρόλο που αυτή ακριβώς αντιστοιχεί στην αγγλική stick and carrot, που φαίνεται να είναι και η αρχαιότερη γενικώς, αφού έχει καταγραφεί από το 1880, αν και μόνο μεταπολεμικά έγινε ευρέως γνωστή. Βέβαια, είτε με ραβδί είτε με μαστίγιο, η σημασία της έκφρασης δεν αλλάζει. Λέγεται για μια τακτική πειθάρχησης ή διαπαιδαγώγησης που συνίσταται στην εναλλάξ χρησιμοποίηση επιβραβεύσεων ή δελεαστικών μέσων (το καρότο) και τιμωρίας ή απειλών (το μαστίγιο ή το ραβδί). Η έκφραση με το ραβδί βέβαια αναφέρεται και σε μια συναφή μέθοδο παρακίνησης υποζυγίων: δένουν με σπάγγο ένα καρότο στην άκρη ενός ραβδιού και το κρεμάνε μπροστά στη μουσούδα του γαϊδάρου, ο οποίος υποτίθεται ότι θα τρέχει όλο και πιο γρήγορα (και μάταια) για να το πιάσει, αν και βέβαια τα πραγματικά υποζύγια δεν είναι τόσο ανόητα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αντιδάνεια, Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , | 215 Σχόλια »

Το Φραγκέλιο, που το έβγαζε ο Βέλμος

Posted by sarant στο 3 Ιουνίου, 2012

Πριν από λίγο καιρό πήρα ηλεμήνυμα από έναν φίλο του ιστολογίου, που μας διαβάζει αλλά σχολιάζει σπάνια. Μου έγραψε ότι είχε έναν τόμο με όλα τα τεύχη του περιοδικού Φραγκέλιο (έτσι, με κ), που το έβγαζε το 1927-29 ο Βέλμος, και θα μπορούσε να μου το δανείσει να το φωτογραφήσω, αν το θέλω για το αρχείο μου. Τελικά, κουβέντα στην κουβέντα, μού το χάρισε, και τον ευχαριστώ πολύ. Ο τόμος είχε φτάσει στα χέρια του από την αδελφή του Βέλμου, την Αριάδνη, που το είχε χαρίσει το 1969 σε έναν φίλο του ποιητή, μακαρίτη τώρα, ο οποίος του κληροδότησε τη βιβλιοθήκη του -η αφιέρωση της Αριάδνης Β. υπάρχει στο δεύτερο φύλλο του τόμου. Φαντάζομαι ότι κι εγώ με τη σειρά μου θα το χαρίσω κάποτε σε κάποιον που θα το εκτιμάει εξίσου. Βέβαια, να πω ότι εγώ με το χαρτί φετίχ δεν έχω -σχεδόν εξίσου είμαι αναγκασμένος να εκτιμώ και τα σκαναρισμένα ή τις επανεκδόσεις. Μ’ αρέσουν οι πρώτες εκδόσεις που έχω κρατήσει από τον παππού μου, αλλά δεν είμαι συλλέκτης. Πέρα λοιπόν από λιγοστά αγαπημένα κειμήλια, για τα υπόλοιπα βολεύομαι μια χαρά και με ηλεβιβλία ή με σύγχρονες επανεκδόσεις.

Το Φραγκέλιο το είχα σκαναρισμένο από την Ανέμη, και μπορείτε να το βρείτε κι εσείς εκεί, όμως όχι ολόκληρο, μόνο τα τεύχη της πρώτης χρονιάς υπάρχουν ονλάιν, ενώ ο τόμος που μου χάρισε ο φίλος έχει όλα του τα τεύχη. Τι ήταν όμως το Φραγκέλιο;

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Πρόσφατη ιστορία, Περιοδικά, Φιλολογία | Με ετικέτα: , , , | 19 Σχόλια »