Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Φωνηεντιάδα’

Νέο «σοκ με Φίλη» και άλλα παραπλανητικά του Διαδικτύου

Posted by sarant στο 17 Ιουνίου, 2016

Καθώς συνεχίζεται το ευρωπαϊκό πρωτάθλημα ποδοσφαίρου, ένας από τους πονοκέφαλους για τους διοργανωτές είναι η ασφάλεια στα γήπεδα. Παρόλο που οι φίλαθλοι ελέγχονται στην είσοδο, πάνω από μία φορά, με ψηλάφηση, όπως σε μερικά αεροδρόμια, και μάλιστα γι’ αυτό έγιναν και έκτακτες προσλήψεις γυναικών στο προσωπικό ασφαλείας, σε κάποιους αγώνες φίλαθλοι μπόρεσαν να μπάσουν στο γήπεδο (ή, αν προτιμάτε, να εισάξουν) καπνογόνα και άλλα απαγορευμένα αντικείμενα.

pelleΔημοσιεύτηκε μάλιστα στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και η φωτογραφία που βλέπετε αριστερά, από τα επεισόδια που έγιναν στο Βελοντρόμ της Μασσαλίας μετά τον αγώνα Αγγλίας-Ρωσίας. Μέσα στον γενικό χαμό, ένας κυριούλης, που μάλιστα φαίνεται να φοράει σλιπάκι, επιτίθεται κραδαίνοντας ένα φτυάρι!

Πώς μπόρεσε να περάσει κοτζάμ φτυάρι από τον έλεγχο;

Αυτό ακριβώς το ερώτημα έθεσε επιτακτικά στον κυβερνητικό εκπρόσωπο, που τον είχε προσκαλεσμένο στην εκπομπή του, ένας πρωτοκλασάτος δημοσιογράφος της RTL, ο Ολιβιέ Μαζερόλ (Mazerolle). Ο εκπρόσωπος αιφνιδιάστηκε και δήλωσε άγνοια για το περιστατικό, αλλά οι θεατές, ιδίως όσοι ήταν εξοικειωμένοι με τα κοινωνικά μέσα, γέλασαν με την καρδιά τους με το πάθημα του μεγαλοδημοσιογράφου, διότι αναγνώριζαν πολύ καλά τον κυριούλη με το φτυάρι από άλλες φωτογραφίες.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Advertisements

Posted in Λαθροχειρίες, Μύθοι, Ραδιόφωνο, Φωτογραφίες, Χόακες | Με ετικέτα: , , , , , , | 194 Σχόλια »

Χρυσαβγίτικα λερναία

Posted by sarant στο 8 Μαΐου, 2014

Πλησιάζουν οι εκλογές, αυτοδιοικητικές και ευρωπαϊκές, κι αυτό έχει κάπως επηρεάσει και τα άρθρα του ιστολογίου, αλλά σήμερα θα ασχοληθούμε (έμμεσα) με τις εκλογές και ταυτόχρονα με ένα από τα αγαπημένα θέματα του ιστολογίου, τους γλωσσικούς μύθους, και ανάμεσά τους με το Λερναίο κείμενο, για το οποίο τόσες φορές έχουμε γράψει, και στο εδώ ιστολόγιο και στον παλιό μου ιστότοπο.

Οι γλωσσικοί μύθοι γενικά και το Λερναίο ειδικά βρήκαν τη θέση τους στις προεκλογικές διακηρύξεις δύο υποψηφίων, κάτι που δεν συμβαίνει συχνά. Όπως ίσως ήταν αναμενόμενο, οι δύο πλασιέ των μύθων είναι υποψήφιοι της Χρυσής Αυγής, αν και το Λερναίο κατά καιρούς έχει γοητεύσει ή έχει πείσει ή έχει παρασύρει πολιτικούς σχεδόν από όλο το φάσμα -να θυμίσω μόνο τον κ. Στυλιανίδη και όσα είπε για την πρωτογένεια της ελληνικής (και την ετυμολογία του εντέρου) τότε που ήταν (οΘντκ) υπουργός Παιδείας. (Να κάνω μια παρένθεση εδώ: πριν από μερικά χρόνια είχα πάει σε μια διάλεξη του Μανώλη Γλέζου περί γλωσσολογίας -παρένθεση στην παρένθεση: ο Γλέζος έχει γερή γλωσσολογική κατάρτιση και έχει γράψει βιβλία για τη γλώσσα- και, όπως είναι σχεδόν αναπόφευκτο, όταν ήρθε η ώρα των ερωτήσεων κάποιος από το ακροατήριο άρχισε να λέει για τους υπολογιστές προηγμένης γενεάς που δέχονται μόνο τα ελληνικά, και για την πρωτογένεια της ελληνικής και ο Γλέζος απάντησε ότι «αυτά δεν ισχύουν» και προχώρησε στην επόμενη ερώτηση).

Ο πρώτος διακινητής γλωσσικών μύθων είναι ο υποψήφιος ευρωβουλευτής της ΧΑ Δρ. Επαμεινώνδας Στάθης, ο οποίος έγραψε εκτενές άρθρο με τίτλο «Συνιστώσα αφελληνισμού η καταστροφή της γλώσσας«. Ο κ. Στάθης, όπως γράφτηκε, είναι γιατρός στο επάγγελμα και διετέλεσε πρόεδρος της ΕΚΟΦ, της φοιτητικής παράταξης δεξιών τραμπούκων στην οποία ανήκε και ο Μιλτιάδης Έβερτ. Το άρθρο του ξεκινάει με μια ομοβροντία αποφθεγμάτων για τη γλώσσα γενικώς και την ελληνική γλώσσα ειδικώς, μερικά από τα οποία είναι ακριβή, άλλα δίνονται λαθεμένα (π.χ. το «παρέξ» στο απόφθεγμα του Σολωμού, λες κι είναι πυρέξ!) ενώ τουλάχιστον ένα, αυτό του Κικέρωνα είναι, όπως έχουμε ξανασυζητήσει εδώ, ανύπαρκτο: μάλιστα, στη χρυσαβγίτικη βερσιόν είναι και στραπατσαρισμένο, διότι αυτό το «ει θεοί διελέγοντο, τη των ελλήνων γλώττη εχρώντο» δεν μου φαίνεται και πολύ καθωσπρέπει, θέλει ένα «αν» στην απόδοση.

Στη συνέχεια, ο πρώην εκοφίτης μπαίνει στο ψητό σερβίροντας το λερναίο, με μαργαριτάρια όπως:

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γλωσσικοί μύθοι, Λαθροχειρίες, Λερναίο κείμενο, Μύθοι | Με ετικέτα: , , , , | 191 Σχόλια »

Η συζήτηση στο schooltime.gr

Posted by sarant στο 11 Οκτώβριος, 2013

Σήμερα θα ενδώσω στην περιαυτολογία (ή ίσως περιαυτομπλογκία) και ο λόγος είναι ότι έχω μια κοινωνική υποχρέωση και δεν προλαβαίνω να γράψω άρθρο. Οπότε, αντί να σπάσω το σερί των δημοσιεύσεων ή να ανεβάσω μια επανάληψη, σκέφτηκα να δημοσιεύσω εδώ μια πρόσφατη συζήτηση που έκανα με τον φίλο Βασίλη Συμεωνίδη και που πρόσφατα δημοσιεύτηκε στον ιστότοπο schooltime.gr. (Τις συνεντεύξεις-συζητήσεις που δίνω κατά καιρούς, τις έχω συγκεντρώσει όλες στη σελίδα About). Νομίζω πως τα θέματα που θίγονται είναι αρκετά ενδιαφέροντα, αν και βέβαια τα έχουμε συζητήσει κατ’ επανάληψη στο ιστολόγιο.

Με την ευκαιρία, όσοι ενδιαφέρονται για τη γλώσσα και την εκπαίδευση, και για τη γλώσσα στην εκπαίδευση, θα βρουν πιστεύω ενδιαφέρον υλικό για προβληματισμό στο ιστολόγιο Ό-μικρον, όπου συμμετέχει και ο φίλος Βασίλης Συμεωνίδης με τον οποίο έκανα τη συζήτηση που δημοσιεύω σήμερα.

Και επειδή έτσι κι αλλιώς το σημερινό άρθρο είναι περιαυτολογικό, και για να εφαρμόσω την παροιμία «Αν αρτηθείς να είν’ αρνί, κι αν κλέψεις να’ν’ χρυσάφι», να ολοκληρώσω την ασύστολη αυτοδιαφήμιση με την εξής ανακοίνωση: Τις επόμενες μέρες θα γίνουν δύο παρουσιάσεις του βιβλίου μου «Οπωροφόρες λέξεις«.
* Η πρώτη στην Ερμούπολη, στις 26 Οκτωβρίου, στις 20.30, στον Πολυχώρο Πολιτισμού και Δημιουργίας Σύρου. Θα μιλήσει ο Δημοσθένης Κερασίδης, που είχε την επιμέλεια του βιβλίου.
* Η δεύτερη στον Ιανό (Σταδίου 24, Αθήνα) στις 30 Οκτωβρίου, στις 18.00. Σε αυτή τη δεύτερη παρουσίαση θα είμαι κι εγώ. Θα πάρουν μέρος ο Δημοσθένης Κερασίδης και ο συγγραφέας Σωτήρης Δημητρίου.

Λοιπόν, η συζήτηση με τον Βασίλη Συμεωνίδη στο schooltime.gr:

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αναγγελίες, Γραμματική, Γλωσσικό ζήτημα, Διαδίκτυο, Εκπαίδευση, Εκδηλώσεις, Περιαυτομπλογκίες | Με ετικέτα: , , , , , | 85 Σχόλια »

Οι υδατάνθρακες του Καμμένου, ο Μπαμπινιώτης και άλλα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 2 Μαρτίου, 2013

Τα σημερινά μεζεδάκια, τα πρώτα του Μαρτίου, είναι μεζεδάκια υγιεινά: δεν περιέχουν υδρογονάνθρακες. Όπως όλοι ξέρουμε η κατανάλωση πολλών υδρογονανθράκων οδηγεί στην παχυσαρκία και σε διάφορα άλλα προβλήματα υγείας, γι’ αυτό πρέπει να την αποφεύγετε. Θα καταλάβατε βέβαια ότι το ιστολόγιο δεν επιχειρεί να δώσει διαιτητικές συμβουλές (που και να τις έδινε, ελάχιστοι θα τις πίστευαν διότι θα έβλεπαν το… περιτύπωμα του Νικοκύρη), αλλά κάνει λογοπαίγνια πάνω στο κορυφαίο ίσως μαργαριτάρι της  εβδομάδας που μας πέρασε, όταν από το βήμα της Βουλής ο αρχηγός των Ανεξάρτητων Ελλήνων, ο Πάνος Καμμένος, απευθυνόμενος στον πρωθυπουργό, είπε: «…όταν ήρθε ο κ. Ολάντ εδώ, μιλήσατε για ευρωπαϊκή ΑΟΖ, για ευρωπαϊκό ορυκτό πλούτο και για ευρωπαϊκούς υδατάνθρακες. Δεν είναι ευρωπαϊκοί οι υδατάνθρακες, δεν είναι ευρωπαϊκή η ΑΟΖ. Ελληνική είναι η ΑΟΖ και ελληνικοί είναι οι υδατάνθρακες και το φυσικό αέριο!» Ε, αφού υπάρχουν κοιτάσματα… υδατανθράκων, λογικό δεν είναι να κάνουμε δίαιτα χωρίς πολλούς υδρογονάνθρακες;

Φυσικά, ο Π. Καμμένος τα μπέρδεψε, διότι εννοούσε υδρογονάνθρακες. Στα πρακτικά της Βουλής έχει γίνει η διόρθωση (όπως συνηθίζεται σε τέτοιες περιπτώσεις), κι έτσι στο παραπάνω απόσπασμα γίνεται λόγος για «υδρογονάνθρακες», αλλά στην περίεργη εποχή μας μπορεί τα σκρίπτα να βόλαντ καμιά φορά, αλλά τα βίντεα μάνεντ, κι έτσι το σαρδάμ του αρχηγού των Ανεξ. Ελλήνων απαθανατίστηκε στη ζωντανή μετάδοση της συνεδρίασης από το κανάλι της Βουλής και κυκλοφόρησε στο Διαδίκτυο προς τέρψη των απανταχού πικραμένων (αν και νομίζω ότι κακώς πειράχτηκε, τάχα για έμφαση, το βίντεο -αλλά αν είχαν μυαλό και τα «δεξιά εξτρέμ»…):

Για όσους έχουν ξεχάσει τη χημεία του Γυμνασίου και του Λυκείου (έτσι κι αλλιώς οι διδακτικές της ώρες κουτσουρεύτηκαν διότι προέχει να μαθαίνουμε αρχαία), οι υδατάνθρακες είναι οργανικές ενώσεις που αποτελούν μια από τις βασικές πηγές ενέργειας για τον οργανισμό μας. Οι πατάτες, τα μακαρόνια, το ρύζι είναι τροφές πλούσιες σε υδατάνθρακες. Οι υδρογονάνθρακες, από την άλλη, είναι οργανικές επίσης ενώσεις, που αποτελούνται μόνο από άνθρακα και υδρογόνο. Η οργανική χημεία ξεκινάει και σχεδόν τελειώνει με τους υδρογονάνθρακες. Το πετρέλαιο είναι μίγμα διάφορων υδρογονανθράκων (και άλλων οργανικών ενώσεων). Καθώς οι δυο ονομασίες είναι τόσο κοντινές, δεν είναι σπάνιο να τις μπερδέψει κανείς, και πράγματι αν γκουγκλίσετε θα βρείτε άφθονες περιπτώσεις μπερδέματος, όπως «Δίαιτες χαμηλών υδρογονανθράκων«, σε σημείο που ο φίλος Ζάζουλας να γράψει άρθρο στη Λεξιλογία απευθύνοντας την έκκληση: «Σταματήστε να τρώτε υδρογονάνθρακες και να ψάχνετε για κοιτάσματα υδατανθράκων!«. Κοντινές είναι οι ονομασίες και σε άλλες γλώσσες -ας πούμε στα αγγλικά έχουμε hydrocarbon (υδρογονάνθρακας, παναπεί πετρέλαιο, βενζίνη κτλ.) και carbohydrate (υδατάνθρακας, παναπεί μακαρόνια, πατάτες κτλ.)  Δεν θέλει και πολύ να τα μπερδέψεις.

Ο Καμμένος είναι γενικά πλούσια πηγή μαργαριταριών, και γέλασα πολύ με το σαρδάμ του, αλλά το θεωρώ απλή παραδρομή της γλώσσας -δεν νομίζω ότι δείχνει αγραμματοσύνη, αμορφωσιά, βλακεία και τα λοιπά που γράφτηκαν. Το ότι το είπε τρεις φορές δεν έχει σημασία, γιατί και οι τρεις είναι στην ίδια φράση. Δεν αποκλείω να είναι ακαλλιέργητος ο κ. Καμμένος, αλλά αυτό δεν συνάγεται από το ότι μπέρδεψε τους υδατάνθρακες με τους υδρογονάνθρακες. Θα μπορούσε μάλιστα κάποιος να ισχυριστεί (όχι εγώ) ότι το σαρδάμ του Καμμένου είναι αποτέλεσμα όχι αγραμματοσύνης αλλά αντίθετα βαθιάς μελέτης, ότι αποδεικνύει πως ο αρχηγός των ΑνΕλ έχει μελετήσει σε βάθος ένα σύγγραμμα που κάποιοι (όχι εγώ) θεωρούν απαραίτητο για να μιλάει κανείς «σωστά ελληνικά».

hydatanΕννοώ το λεξικό Μπαμπινιώτη, το οποίο, τουλάχιστον στη 2η και στην 3η έκδοσή του, στο λήμμα υδατάνθρακας γράφει αυτά που βλέπετε στην εικόνα αριστερά.

Ο πρώτος ορισμός (με πεδίο τη Βιολογία) αντιστοιχεί στον ορισμό που θα περιμέναμε για τους υδατάνθρακες, όμως υπάρχει και δεύτερος ορισμός (με πεδίο τη Χημεία), που δεν πολυταιριάζει στα μακαρόνια και στις πατάτες, αλλά, ακριβώς, στους υδρογονάνθρακες! Μήπως τάχα η λέξη «υδατάνθρακας» έχει άλλη σημασία στο πεδίο της Χημείας και άλλη, τόσο διαφορετική, στο πεδίο της Βιολογίας; Όχι βέβαια.

Απλώς, το καλό λεξικό τα έχει μπερδέψει -περίπου σαν τον κ. Καμμένο. Και για του λόγου το αληθές, ας δούμε τι γράφει στο λήμμα «υδρογονάνθρακας», δυο σελίδες παρακάτω:

hydroc

Αν προσέξετε, ο ορισμός του λήμματος «υδρογονάνθρακας» είναι ίδιος με τον δεύτερο ορισμό του λήμματος «υδατάνθρακας»!

Οπότε, αν ένα κορυφαίο λεξικό τα μπερδεύει, δεν θα κρεμάσουμε τον Καμμένο που τα μπέρδεψε. (Ομολογώ ότι δεν έχω κοιτάξει την τέταρτη έκδοση να δω αν παραμένει το λάθος).

Κι επειδή το μεζεδάκι (μεζεδάρα το είπε ένας φίλος) έπιασε το μισό της πιατέλας και πάνω, προχωράω χωρίς χρονοτριβή στα επόμενα.

Διάβασα ένα άρθρο στο Βήμα για τις ανατιμήσεις στη Γερμανία λόγω ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και πρόσεξα την εξής πολυτραυματισμένη παράγραφο: «Αυτό σημαίνει πως η αύξηση στα τιμολόγια του ρεύματος για τον Γερμανό φορολογούμενο αυξήθηκε, μέσα σε ένα χρόνο, κατά 50%, με το μέσο νοικοκυριό να πληρώνει 180 ευρώ το χρόνο ως άτυπη «έκτακτη εισφορά» για την ανάπτυξη των ΑΠΕ». Η αύξηση αυξήθηκε κατά 50% και τα εγκεφαλικά των αναγνωστών κατά 100%.

Δυο από τα μεζεδάκια της εβδομάδας έχουν γεωγραφική διάσταση, αφού αλλάζουν άρδην τη γεωγραφία που ξέραμε. Καταρχάς, άρθρο της Ελευθεροτυπίας φέρνει τα πάνω κάτω, αφού μας πληροφορεί ότι το Λούξορ βρίσκεται 510 χιλιόμετρα βόρεια του Καΐρου. Έχει και χάρτη, από τον οποίο προκύπτει ότι το Κάιρο μεταφέρθηκε στο Σουδάν -αλλιώς θα συμπεραίναμε ότι το Λούξορ βρίσκεται κάτω από τα νερά του Λιβυκού πελάγους. Κι έπειτα, η οριζόντια κοσμογονική αλλαγή. Σε άρθρο της Ναυτεμπορικής διαβάζουμε ότι σύμφωνα με έναν βορειοκορεατικό ιστότοπο, «οι ΗΠΑ δεν πρέπει να νομίζουν ότι είναι ασφαλείς μόνο και μόνο επειδή βρίσκονται στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού Ωκεανού«. Βέβαια, και αυτό ισχύει (υπάρχει και μια Ευρασία ανάμεσα), αλλά μάλλον στον Ειρηνικό ωκεανό θα αναφέρθηκαν οι Βορειοκορεάτες.

Στη Μαδρίτη υπάρχουν κρεμαστοί κήποι νέου τύπου. Το όλο θέμα είναι ενδιαφέρον, αλλά θα τους πούμε, τάχα, «κάθετους κήπους» όπως στο άρθρο που διάβασα; Θα προτιμούσα «κατακόρυφος κήπος», εσείς;

Ένας φίλος μού έστειλε ένα άρθρο από τη Lifo και με ρωτάει αν στέκει το «πολιτικά σοφιστικέ χώρα», που αντιστοιχεί στο «politically sophisticated country» του πρωτοτύπου. Δεν το θεωρώ μαργαριτάρι, αλλά το θεωρώ τσαπατσουλιά. Ωστόσο, λίγο πιο κάτω, εκεί που λέει ότι «δεν είναι διαθήκη η ταινία», εδώ έχουμε πιστεύω σαφές λάθος. Το πρωτότυπο λέει «a movie is not a testament», αλλά testament δεν σημαίνει μόνο «διαθήκη» αλλά και «αψευδής μαρτυρία, περίτρανη απόδειξη».

Γουστόζικο ορθογραφικό στο protagon με τις χιλιοταλαιπωρημένες Ειδούς του Μαρτίου (έχουμε ξαναγράψει γι’ αυτή τη λέξη): αι ηδοί του Μαρτίου. Πανέξυπνο σχόλιο του Ν. Λίγγρη στη Λεξιλογία: αυτές έρχονται προφανώς όταν αρχίζει να γλυκαίνει ο καιρός.

Η Λαίδη Άντζελα είχε πει «Ουδείς άσφαλτος», πράγμα που είναι απόλυτα σωστό και γλωσσικά και στην ουσία του. Η Λιάνα Κανέλλη, που περηφανεύεται (δίκαια) για τα καλά ελληνικά της έδωσε τις προάλλες μιαν ακόμα απόδειξη του Θεωρήματος της Άντζελας, όταν, σε συνέντευξή της στην τηλεόραση (μπορείτε να τη δείτε εδώ, το επίμαχο σημείο είναι στο 51′), είπε ότι έχει συναναστραφεί (ή συζητήσει, δεν θυμάμαι) «με φερώνυμους και λιγότερο φερώνυμους ανθρώπους». Όμως φερώνυμος δεν θα πει «αυτός που έχει βαρύ όνομα, ο διάσημος», ο «επώνυμος» που λέμε καμιά φορά. Όχι, φερώνυμος είναι, κατά το λεξικό, αυτός που έχει πάρει το όνομά του από κάποιο πρόσωπο, πράγμα, γεγονός κτλ. (το οποίο αναφέρεται λίγο πριν ή μετά)· (πρβ. ομώνυμος): Tη μέρα της Aναλήψεως πανηγυρίζει ο φερώνυμος ναός, δηλαδή ο ναός της Αναλήψεως.

Φοβάμαι ότι ετοιμάζεται νέος γύρος Φωνηεντιάδας από τους γνωστούς σκοταδιστικούς κύκλους. Ένα παρανοϊκό ιστολόγιο (σιγά μη βάλω λινκ) έχει ήδη ξεκινήσει εκστρατεία εναντίον του βιβλίου Γραμματικής του Γυμνασίου, διότι ανακάλυψε ότι και αυτό «καταργεί» τα φωνήεντα η και ω, και τη σκυτάλη ήδη πήραν η έγκριτη Ελεύθερη Ώρα σε πρωτοσέλιδο (που δεν το κράτησα και δεν το βρίσκω) και ο παλιός μας γνώριμος κ. Θ. Ανδρεάκος με άρθρο του σε πειραϊκό ιστολόγιο. Ελπίζω να μη χρειαστεί να ξαναγράψω, αλλά φοβάμαι ότι θα γίνει κι αυτό.

Ένας ιστότοπος με όλα τα ‘Νεοελληνικά αναγνώσματα’ από το 1884(!) ως το 1977 μπορεί να ενδιαφέρει πολλούς. Δεν τον έχω ελέγξει διεξοδικά και δεν παίρνω όρκο για την πληρότητά του, αλλά με μια πρώτη ματιά έχει πολύ υλικό.

Τέλος, το περασμένο Σάββατο είχα πει ότι θα έδινα συνέντευξη (στη Γκίζα του Σκάι) στις 10.30, που τελικά όμως δόθηκε στις 11.30, με αποτέλεσμα να παραπλανήσω κάποιους φίλους. Μπορείτε να την ακούσετε εδώ, αρχίζει γύρω στο 56.45, αλλά δεν θα χάσετε και τίποτα αν δεν την ακούσετε, δεν έχει και πολύ ενδιαφέρον, είτε επειδή δεν ήμουν σε φόρμα είτε επειδή με δυσκόλεψαν οι ερωτήσεις (τις παλιότερες συνεντεύξεις μου τις συγκεντρώνω στη σελίδα About).

Posted in χημεία, Βουλή, Λεξικογραφικά, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , , | 155 Σχόλια »

Ο πόλεμος των φθόγγων, απολογισμός της Φωνηεντιάδας

Posted by sarant στο 22 Νοέμβριος, 2012

Και σήμερα θα σας παρουσιάσω βιβλίο, όπως και χτες. Δεν το κάνω (μόνο) επειδή πλησιάζει η περίοδος που κάποτε ο κόσμος γιόρταζε και αγόραζε βιβλία, αλλά κυρίως διότι το βιβλίο αυτό έχει ως αντικείμενο ένα θέμα που έχει απασχολήσει κατ’ επανάληψη το ιστολόγιό μας και επειδή αύριο γίνεται εκδήλωση στην οποία το βιβλίο παρουσιάζεται, οπότε είναι πολύ προτιμότερο η παρουσίαση εδώ να έχει προηγηθεί.

Το βιβλίο που θα παρουσιάσω, που το εξώφυλλό του το βλέπετε αριστερά, είναι «Ο πόλεμος των φθόγγων» του Βασίλη Αργυρόπουλου, που κυκλόφόρησε πρόσφατα από τις εκδόσεις CaptainBook, και το οποίο όπως θα καταλάβατε είναι αφιερωμένο στη Φωνηεντιάδα, όπως συνηθίζω να τη λέω εγώ (ο όρος πρέπει να πλάσθηκε από τον Ν. Λίγγρη), δηλαδή τις επιθέσεις εναντίον της νέας Γραμματικής του Δημοτικού, με την ασύστατη κατηγορία ότι «καταργεί» κάποια γράμματα του αλφαβήτου, επιθέσεις που μας απασχόλησαν πολύ και στο εδώ ιστολόγιο τον Ιούλιο και τον Αύγουστο. Ο υπότιτλος άλλωστε του βιβλίου, είναι εύγλωττος: Καταργήθηκαν τα γράμματα η, ω, ξ και ψ στη νέα γραμματική του δημοτικού;

Το βιβλίο του Βασίλη Αργυρόπουλου θα παρουσιαστεί αύριο Παρασκευή 23.11.2012 στις 8 μ.μ. στη γκαλερί «Πυλαρινός» (πλ. Μητροπόλεως 11). Θα μιλήσουν ο Γιώργος Κοτζόγλου, επίκουρος καθηγητής του Πανεπ.  Αιγαίου και ένας από τους συγγραφείς της επίμαχης γραμματικής, ο λεξικογράφος Παναγιώτης Πούτος και ο ίδιος ο συγγραφέας. Θα πήγαινα οπωσδήποτε αν ήμουν στην Αθήνα, αλλά δυστυχώς δεν είμαι. Πιστεύω πως θα γίνει ενδιαφέρουσα συζήτηση, το εγγυάται άλλωστε η κατάρτιση των τριών ομιλητών. Να πάτε!

Ο συγγραφέας του βιβλίου είναι πολύ γνωστός στο ελληνόφωνο Διαδίκτυο, ή έστω στη μικρή διαδικτυακή γειτονιά που ασχολείται με τη νεοελληνική γλώσσα. Έχει το ιστολόγιο Περιγλώσσιο (και μερικά ακόμα ειδικότερου σκοπού), είναι ο δημιουργός ομάδας στο Φέισμπουκ και συμμετέχει από παλιά στις αντιπαραθέσεις επί γλωσσικών θεμάτων, στις οποίες άλλωστε αφιέρωσε και το προηγούμενο βιβλίο του, το «Αρχαιολατρία και γλώσσα» (2009), που το είχα παρουσιάσει παλιότερα από το ιστολόγιο και που αποτελεί βασικό όπλο σε όσους προσπαθούν να ανασκευάσουν τους γλωσσικούς μύθους που διαδίδονται από αρχαιοβαρεμένους, ετυμοτσαρλατάνους και ελλαδέμπορους. Το νέο του βιβλίο είναι βέβαια πολύ πιο συνοπτικό (118 σελίδες) αφού και το θέμα του δεν είναι τόσο πλατύ. Και αξίζει έπαινος στον συγγραφέα (αλλά και στον εκδότη) που παρουσίασαν τόσο γρήγορα το βιβλίο τους, μόλις τρεις ή τρεισήμισι μήνες μετά το ξέσπασμα της Φωνηεντιάδας. Η έκδοση είναι τυπογραφικά άρτια (π.χ. διαφορετικές γραμματοσειρές στις απόψεις και στα σχόλια, ώστε να ξεχωρίζουν), αλλά η τιμή του βιβλίου λιγάκι τσιμπημένη (11,25 ευρώ) για τόσο λίγες σελίδες.

Βρίσκω εξαιρετικά εύστοχη την ιδέα της κυκλοφορίας του χρησιμότατου αυτού βιβλίου. Ο Πόλεμος των φθόγγων θα μπορούσε να πάρει θέση πλάι στη Δίκη των τόνων ως υλικό αναφοράς για μια σημαντική αντιπαράθεση γλωσσικής και όχι μόνο πολιτικής -για να το πω αλλιώς, μακάρι να είχε βρεθεί κάποιος να τεκμηριώσει σε ένα βιβλιαράκι την… μπαμπινιωτιάδα του 1998 δηλαδή τον καβγά για το Λεξικό Μπαμπινιώτη και το λήμμα «Βούλγαροι». Ο Αργυρόπουλος συγκεντρώνει σχεδόν όλα τα αντιρρητικά κείμενα εναντίον της νέας Γραμματικής, που ακολούθησαν την πανταχούσα της Δασκάλας από τη Ραφήνα, και απαντάει με αξιοθαύμαστη μεθοδικότητα, νηφαλιότητα και υπομονή, ανασκευάζοντας σημείο προς σημείο τις αντιεπιστημονικές θέσεις των φωνηεντομάχων. (Εντοπίζω μια σοβαρή έλλειψη στην τεκμηρίωση αλλά θα την πω παρακάτω).

Το στυλ συζήτησης του Αργυρόπουλου είναι εξαιρετικά νηφάλιο. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάνει εκπτώσεις στην κριτική του· ο συγγρ. πειστικά και μεθοδικά ανασκευάζει τις απόψεις που κρίνει λανθασμένες, χωρίς περιστροφές· απλώς, το κάνει με ηρεμία και νηφαλιότητα -για τις πιο εξωφρενικές απόψεις των φωνηεντομάχων, περιορίζεται να γράψει «αυτά είναι φαιδρότητες που δεν αξίζει να σχολιαστούν». Για να δείτε όμως σε ποιες απόψεις απαντά ο Αργυρόπουλος, θα σας παρουσιάσω τα περιεχόμενα του βιβλίου.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γραμματική, Γλωσσικό ζήτημα, Γλωσσικοί μύθοι, Παρουσίαση βιβλίου | Με ετικέτα: , , , , , , , , | 228 Σχόλια »

Το Λερναίο διδάσκεται στα σχολεία!

Posted by sarant στο 19 Νοέμβριος, 2012

Αν είστε τακτικός αναγνώστης του ιστολογίου ή και των ιστοσελίδων μου παλιότερα, σίγουρα θα ξέρετε τι είναι το Λερναίο κείμενο. Αν πάλι κυκλοφορείτε αρκετά στο Διαδίκτυο, πιθανόν να το έχετε συναντήσει κι ας μην ξέρετε πώς λέγεται. Όταν λέω Λερναίο κείμενο, εννοώ ένα μυθούργημα που κυκλοφορεί με μαζικά ηλεμηνύματα τουλάχιστον από το 1998 και υποστηρίζει ότι η Apple διανέμει το πρόγραμμα εκμάθησης ελληνικών Hellenic quest, ότι άγγλοι επιχειρηματίες προτρέπουν τα στελέχη των εταιρειών τους να μάθουν αρχαία ελληνικά, ότι η ελληνική γλώσσα είναι η μόνη “νοηματική” ενώ οι άλλες είναι συμβατικές, και άλλα τέτοια, όλα ανυπόστατα. Η ονομασία “Λερναίο” είναι δική μου έμπνευση, το ονόμασα έτσι επειδή κόβεις ένα κεφάλι και ξεπηδάνε δυο και τρία· αν δεν το έχετε υπόψη σας, μπορείτε να το διαβάσετε εδώ, αλλά θα το δείτε και παρακάτω. Με το Λερναίο ασχολούμαι εδώ και χρόνια, και αν θέλετε μια συνολική απάντηση στα «επιχειρήματα» (πιο σωστά στα μυθεύματα) που παρουσιάζει, σας παραπέμπω σε ένα παλιό μου απαντητικό κείμενο.

Αντιγράφω την τελευταία παράγραφο από το παλιό μου αυτό κείμενο, επειδή αφενός συνοψίζει για ποιο λόγο κάνω τόσο επίμονη κριτική στο Λερναίο αλλά και ποια είναι, ας πούμε, τα κίνητρά μου σε αυτή την προσπάθεια ανασκευής: Με άλλα λόγια, το κείμενο για το Hellenic Quest είναι μια αρμαθιά από χοντρά ψέματα και ανακρίβειες: κανένα πρόγραμμα δεν υπάρχει με το όνομα αυτό, καμιά σχέση δεν έχει η εταιρεία Apple ή το CNN με την εκμάθηση των ελληνικών, κανείς Άγγλος επιχειρηματίας δεν προτρέπει τα στελέχη της εταιρείας του να μάθουν αρχαία, η καταγραμμένη αρχαία ελληνική γλώσσα δεν έχει 90 εκατομμύρια λεκτικούς τύπους αλλά σκάρτο ενάμισι εκατομμύριο, δεν έχει 6 εκατομμύρια λέξεις αλλά κάπου 200 χιλιάδες, η ελληνική γλώσσα δεν έχει πρωτογένεια και δεν είναι νοηματική ούτε μοναδική, ούτε έχει κάτι το ιδιαίτερο που την κάνει κατάλληλη για γλώσσα των υπολογιστών νέας γενεάς, οι Ισπανοί ευρωβουλευτές δεν ζήτησαν να καθιερωθεί η αρχαία ελληνική ως η επίσημη γλώσσα της ΕΕ και κανείς κουτόφραγκος δεν πρόκειται να μας κόψει ισόβια σύνταξη μόνο και μόνο επειδή έτυχε να γεννηθούμε στη χώρα του Σοφοκλή και του Αριστοτέλη. Να μάθουμε αρχαία, ναι· αλλά να μη βαυκαλιζόμαστε ότι θα μας διορίσουν σε επιτελικές θέσεις στο Αμέρικα επειδή ξέρουμε αρχαία! Ωστόσο, η ελληνική γλώσσα είναι πράγματι μια πολύ όμορφη και πολύ ενδιαφέρουσα γλώσσα με μακρότατη ιστορία, και η μεγαλύτερη τιμή που θα μπορούσαμε να της κάνουμε θα ήταν να τη χρησιμοποιούμε με καλαισθησία, ακρίβεια και φαντασία, χωρίς συμπλέγματα κατωτερότητας, νεοαττικισμούς και αμερικανιές, χωρίς εκζήτηση και διάθεση να ξεχωρίσουμε από την πλέμπα. Αυτό άλλωστε προσπαθεί να κάνει και ο υπογράφων μέσα από τα γραφτά του.

Πριν από μερικά χρόνια, είχα εντοπίσει το Λερναίο στα θέματα Έκθεσης που πρότεινε κορυφαίο αθηναϊκό φροντιστήριο σε μεγάλη εφημερίδα και είχα αναρωτηθεί αν θα φτάσουμε στο σημείο να διδάσκεται αυτή η πολυμπαρούφα στα πανεπιστήμια. Για τα πανεπιστήμια δεν ξέρω, αλλά προχτές έμαθα ότι το Λερναίο δόθηκε ως θέμα σε εξετάσεις τριμήνου (στο μάθημα της Νεοελληνικής Γλώσσας) σε γυμνάσιο της Ανατολικής Αττικής! Παραθέτω το κείμενο, όπως ακριβώς δόθηκε στους μαθητές (κάποια σημεία εμφανίζονται με μαύρα στοιχεία ή υπογραμμισμένα επειδή οι μαθητές καλούνται να απαντήσουν σε ερωτήσεις πάνω σε αυτές τις λέξεις).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γλωσσικοί μύθοι, Εκπαίδευση, Λερναίο κείμενο | Με ετικέτα: , , | 318 Σχόλια »

Μεζεδάκια λίγο πριν κλειδώσει το πακέτο

Posted by sarant στο 29 Σεπτεμβρίου, 2012

Σάββατο σήμερα και το μενού γράφει μεζεδάκια, ενώ περιμένουμε από μέρα σε μέρα να οριστικοποιηθεί το πακέτο των 11,8 ή 13,5 ή 15 δισεκατομμυρίων, ή μάλλον να «κλειδώσει» όπως είναι η αγαπημένη έκφραση των δημοσιογράφων (πρέπει κάποτε να γράψω γι’ αυτή τη σημασία του «κλειδώνω»). Φαίνεται όμως ότι το πακέτο δεν κλείνει, τα νούμερα δεν βγαίνουν, κι όλο διαρρέουν ειδήσεις για μέτρα, το ένα πιο ανατριχιαστικό από το άλλο, που θα έλεγες πως το κάνουν επίτηδες για να δοκιμάσουν τις αντοχές μας, και πότε ακούμε για κεφαλικό φόρο, πότε για κατάργηση επιδομάτων σε νεφροπαθείς και ΑμΕΑ, ενώ το τελευταίο που ακούστηκε είναι πως θα καταργηθεί το επιπρόσθετο αφορολόγητο για όσες οικογένειες έχουν παιδιά -ώρες είναι, σκέφτομαι, οι συνήθεις εμβριθείς αναλυτές να αλλάξουν τροπάρι και αντί για τους άχρηστους δημοσίους υπαλλήλους να αρχίσουν να μας λένε πόσο επιβαρύνουν την οικονομία οι οικογένειες με παιδιά.

Αλλά ας περάσουμε στα μεζεδάκια της εβδομάδας. Και ξεκινάω από ένα άρθρο ενός παλιού γνώριμου του ιστολογίου, που όταν είχε καθημερινή στήλη σε εφημερίδα μας έδινε συχνά υλικό για άρθρα -εννοώ τον Χρίστο Μιχαηλίδη, ο οποίος έγραψε στο protagon ένα πολύ καλό και αισιόδοξο, ανεβαστικό θα έλεγε κανείς (αν υπάρχει αυτή η λέξη) άρθρο, στο οποίο διηγείται πώς, παρά την κρίση και την οικονομική στενότητα, αποφάσισε να αρχίσει μαθήματα πιάνου. Στο καλό αυτό άρθρο υπάρχει κι ένα λαθάκι, και ελπίζω να μη θεωρηθει άχαρο που το επισημαίνω -είναι μάλιστα αρκετά συχνό.  Λέει ο Χ.Μ. ότι αποφάσισε να μάθει πιάνο «τώρα που μπήκε στην πέμπτη δεκαετία της ζωής του». Φοβάμαι όμως πως δεν είναι π.χ. 42 χρονών, αλλά λίγο πάνω από πενήντα, άρα μάλλον στην έκτη δεκαετία έχει μπει. Διότι, βέβαια, όταν είμαστε 11 χρονών έχουμε μόλις μπει στη δεύτερη δεκαετία της ζωής μας, στα 21 μας μόλις μπήκαμε στην τρίτη δεκαετία της ζωής μας, στα 31 μας μπαίνουμε στην τέταρτη και ούτω καθεξής. Εκτός βέβαια αν ο αγαπητός Χ.Μ. είναι όντως στην πέμπτη δεκαετία του, οπότε του ζητώ ταπεινά συγνώμη.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Μαργαριτάρια, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , , , | 128 Σχόλια »

Μεζεδάκια χωρίς γλουτένη

Posted by sarant στο 25 Αύγουστος, 2012

Ότι κάθε Σάββατο το κατάστημα σερβίρει μεζεδάκια, είναι πια γνωστό -αλλά γιατί σήμερα είναι χωρίς γλουτένη; Για την απάντηση σ’ αυτό το ερώτημα θα πρέπει να κάνετε υπομονή ίσαμε το τέλος του γεύματος.

Ξεκινάμε όμως με τα ορντέβρ. Στις δηλώσεις του μετά τη συνάντηση Σαμαρά-Γιουνκέρ τις προάλλες, ο Έλληνας πρωθυπουργός είπε ότι μίλησε στον πρόεδρο του Γιούρογκρουπ: «για τις νέες προσπάθειες, σοβαρές προσπάθειες, αποφασισμένες προσπάθειες, να συλλάβουμε τη φοροδιαφυγή». Αποφασισμένες προσπάθειες; Και είναι τάχα αποφασιστικός να πετύχει τους στόχους του; Εννοώ ότι εγώ θα έλεγα «αποφασιστικές προσπάθειες» -ωστόσο, βλέπω ότι και το «αποφασισμένη προσπάθεια» χρησιμοποιείται, οπότε το αφήνω στην κρίση σας αν είναι φάλτσο ή όχι.

Η ελληνικούρα της εβδομάδας, από τον Ηλία Μαγκλίνη στην Καθημερινή. «Διατηρεί ως το τέλος την αξιοπρέπειά του ως ανήρ και την ακεραιότητά του ως βετεράνος πολεμιστής». Μόλις διάβασα το «ως ανήρ» αισθάνθηκα ένα τρισχιλιετές ρίγος -βλέπετε, αν έλεγε «άνδρας» θα του έπεφτε η μύτη. Ωστόσο, ένας ψείρας θα πρόσεχε ότι το «ως» θέλει ομοιόπτωτη σύνταξη, κι επειδή το «του» είναι σε γενική πτώση η φράση θα έπρεπε να είναι: «διατηρεί την αξιοπρέπειά του ως ανδρός και την ακεραιότητά του ως βετεράνου πολεμιστή». Ή όχι;

Μιλώντας για το «ως», ξέρουμε ότι πολλοί ευπρεπιστές αποστρέφονται ενστικτωδώς το «σαν», και παβλοφικά το μετατρέπουν σε «ως». Ακραίο παράδειγμα (που συνδυάζει ευπρεπισμό με αγραμματοσύνη) είναι το «σαν να» που κάποιοι το μεταφράζουν σε «ως να». Τελευταίο παράδειγμα, από ανακοίνωση της Χρυσής Αυγής στη Μεσσηνία, όπου απαιτεί να μετατεθούν από τον Μελιγαλά όσοι αστυνομικοί είναι «φοβισμένα ανθρωπάκια και λειτουργούν ως να ευρίσκονται στο αμπέλι τους». Βέβαια, θα μου πείτε -και με το δίκιο σας- ότι η μεγάλη ανορθογραφία στο κείμενο δεν είναι το «ως να», είναι ότι η ΧΑ συγκροτεί τάγματα εφόδου και δηλώνει την πρόθεσή της να υποκαταστήσει την επίσημη Αστυνομία, πράγμα που ίσως και να είναι σοβαρός λόγος για να κινηθούν οι διαδικασίες προκειμένου να τεθεί εκτός νόμου η συμμορία.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Μαργαριτάρια, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , | 98 Σχόλια »

Η δράκα των επίορκων βουλευτών και άλλα πνευματώδη ψέματα (στη μνήμη του Λευτέρη Βερυβάκη)

Posted by sarant στο 7 Αύγουστος, 2012

Πέθανε χτες, σε ηλικία 77 χρονών, ο πολιτικός Λευτέρης Βερυβάκης, αγωνιστής της Δημοκρατίας και κατ’ επανάληψη βουλευτής και υπουργός κυβερνήσεων του ΠΑΣΟΚ. Ο Βερυβάκης ήταν συναγωνιστής του Αλέξανδρου Παναγούλη, συμμετείχε στην απόπειρα κατά του δικτάτορα Παπαδόπουλου και καταδικάστηκε σε ισόβια για την αντιδικτατορική του δράση. Έμεινε έξι χρόνια στις φυλακές.

Αυτή ήταν η μία μεγάλη προσφορά του Βερυβάκη στη δημοκρατία και την πατρίδα. Όμως έχει κερδίσει την υστεροφημία και για έναν άλλο λόγο: ήταν ο πρώτος υπουργός Παιδείας του ΠΑΣΟΚ το 1981, δηλαδή ήταν ο υπουργός Παιδείας που εισηγήθηκε την καθιέρωση του μονοτονικού συστήματος, το οποίο απάλλαξε την ελληνική εκπαίδευση από τον βραχνά της τελετουργικής εκμάθησης πνευμάτων και τονικών σημαδιών που δεν είχαν καμιά σχέση με την πραγματικότητα της νεοελληνικής γλώσσας.  Βέβαια, ο Βερυβάκης δεν είχε κάποια προηγούμενη δράση υπέρ του μονοτονικού -η τιμή αυτή ανήκει σε άλλους βουλευτές του ΠΑΣΟΚ, όπως τον ποιητή Γιάννη Κουτσοχέρα. Ήταν όμως ο υπουργός της μεταρρύθμισης και το όνομά του θα μείνει στην ιστορία γι’ αυτό, πλάι στον Γιάννο Τσιριμώκο (γλωσσική-εκπαιδευτική μεταρρύθμιση του 1917), τον Λουκή Ακρίτα (μεταρρύθμιση του 1964) και τον Γεώργιο Ράλλη (μεταρρύθμιση του 1976).

Τις μέρες μας, η βαθιά κρίση που περνάμε έχει, πολύ εύλογα, οδηγήσει πολλούς να αμφισβητούν συνολικά τις κατακτήσεις της μεταπολίτευσης, στάση που θυμίζει εκείνον που πέταξε το μωρό μαζί με τα βρωμόνερα της λεκάνης. Μαζί αμφισβητείται και το μονοτονικό, στο οποίο χρεώνονται όλες οι υπαρκτές και φανταστικές παθογένειες της ελληνικής εκπαίδευσης και της ελληνικής γλώσσας, όπως η δήθεν λεξιπενία (που δεν αποδεικνύεται από πουθενά, μάλλον το αντίθετο ισχύει). Δεν είναι τυχαίο ότι η τελευταία σκοταδιστική εκστρατεία, που ξεκίνησε με το υστερικό άρθρο της δασκάλας από τη Ραφήνα, δεν είχε στόχο απλώς το νέο βιβλίο Γραμματικής, αλλά το σύνολο της γλωσσικής και εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης από το 1976 και μετά, την καθιέρωση της δημοτικής επί Ράλλη και του μονοτονικού επί Βερυβάκη.

Επί της ουσίας, πολυτονικό σε μια γλώσσα που δεν γνωρίζει μακρά και βραχέα φωνήεντα (παρά τους κωμικούς ισχυρισμούς του Δ. Σαββόπουλου και καναδυό άλλων) δεν έχει κανένα απολύτως νόημα. Όμως, ένα άλλο επιχείρημα που προβάλλουν οι νοσταλγοί του πολυτονικού και οι σκοταδιστές (αυτές οι δυο κατηγορίες δεν ταυτίζονται) είναι ότι, τάχα, το μονοτονικό επιβλήθηκε περίπου πραξικοπηματικά, χωρίς προηγούμενη συζήτηση στην κοινωνία. Πρόκειται για άθλιο ψέμα που εκμεταλλεύεται το γεγονός ότι έχουν περάσει τριάντα χρόνια από τότε κι έτσι πολλοί δεν θυμούνται ποια ήταν η κατάσταση ή δεν τη γνώρισαν καν. Οπότε σκέφτηκα να ανεβάσω σήμερα, στη μνήμη του Λευτέρη Βερυβάκη, ένα παλιό μου άρθρο που επιχειρεί να ανασκευάσει ακριβώς αυτό το πολυτονιάτικο ψέμα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αναδημοσιεύσεις, Γλωσσικό ζήτημα, Εις μνήμην, Μονοτονικό, Πρόσφατη ιστορία | Με ετικέτα: , , , , | 172 Σχόλια »

Διάλεκτοι και υποκρισία

Posted by sarant στο 2 Αύγουστος, 2012

Δυο πολύ διαφορετικές τοποθετήσεις έγιναν τις τελευταίες μέρες, που είχαν όμως ως κοινό στοιχείο ότι έθιγαν το ζήτημα των διαλέκτων της νεοελληνικής, και χρησιμοποιούσαν τις διαλέκτους ως επιχείρημα εναντίον της νέας Γραμματικής, μια και το σίριαλ της Φωνηεντιάδας, δηλαδή της σκοταδιστικής επίθεσης στο νέο βιβλίο Γραμματικής του δημοτικού, συνεχίζεται, έστω κι αν κάπως έχει κοπάσει. Να μου συγχωρήσετε που γράφω κάπως βιαστικά κι έτσι αφήνω κενά, αλλά ετοιμάζομαι για ταξίδι κι αν άφηνα το θέμα θα το παράσερνε στη λήθη ο πανδαμάτορας Αύγουστος και θα το επισκίαζε η αναγγελία των αναμενόμενων σκληρότατων νέων (μέχρι τα επόμενα) οικονομικών μέτρων.

Πρώτο είναι το άρθρο του ομότιμου καθηγητή της κλασικής φιλολογίας κ. Οδυσσέα Τσαγκαράκη, που δημοσιεύτηκε προχτές στην ηλέκδοση του Βήματος, με τίτλο «Φωνήεντα και φθόγγοι».  Αν και (ευτυχώς) αναγνωρίζει ότι η νέα Γραμματική δεν καταργεί τα φωνήεντα η και ω (και τα ξ, ψ) όπως λένε οι πιο ανόητοι ή κακόπιστοι επικριτές της, ο κ. καθηγητής υποστηρίζει ότι «τα 7 φωνήεντα της αρχαίας (όμοια με της νέας) είχαν ισάριθμους φθόγγους, όπως και τα 17 σύμφωνα (βλ. Stanford, The Sound of Greek, 1967 και Allen, Vox Graeca, 1987)».

Προφανώς όταν λέει για «7 φωνήεντα» εννοεί «7 γράμματα», αλλά είναι δυνατόν ένας κλασικός φιλόλογος να λέει τέτοιο πράγμα, και μάλιστα να επικαλείται τον Άλεν; Κι εγώ που δεν είμαι καθηγητής, ξέρω ότι οι αρχαίοι είχαν τουλάχιστον 12 φωνηεντικούς φθόγγους, γιατί τι άλλο είναι τα κακώς ονομασθέντα δίχρονα παρά δύο φωνήεντα που παριστάνονται με το ίδιο γράμμα; Αλλά ας δούμε τον Άλεν και στη σελίδα 62 του κλασικού Vox Graeca (τρίτη έκδοση), βλέπουμε καθαρά τους 12 φωνηεντικούς φθόγγους της αρχαίας και την αντιστοιχία τους με τα γράμματα του αλφαβήτου μετά τον Ευκλείδη, στην εικόνα που βλέπετε αριστερά. Πού τους βρίσκει τους «ισάριθμους φθόγγους» ο κ. Τσαγκαράκης;

Δυστυχώς η συνέχεια δεν είναι καλύτερη, γιατί ο κ. καθηγητής γράφει: Όλοι (ειδικοί και μη ειδικοί) δεν πρέπει να ξεχνούμε ότι σε αρκετές διαλέκτους (π.χ. Κρητική, Πελοποννησιακή) το η προφέρεται ε , π.χ. νύφε (νύφη), το υ προφέρεται ου ή ιου, π.χ. άχιουρο (άχυρο), και το ω προφέρεται ου, π.χ. χούμα (χώμα). Στα παραδείγματα αυτά και σε άλλα (βλ. τις εξαιρετικές εργασίες του Ν. Παντελίδη για την πελοποννησιακή διάλεκτο και επίσης τη μελέτη του R. M. Dawkins, Modern Greek in Asia Minor, 1916), η προφορά του η, υ, ω είναι λοιπόν διαφορετική και πλησιάζει την αρχαία.

Εγώ που δεν είμαι καθηγητής αυτό το θεωρώ αντιστροφή της πραγματικότητας. Τα γράμματα δεν προφέρονται, αυτή είναι πολύ παρωχημένη διδασκαλία. Τα γράμματα αποτυπώνουν, όχι πάντα με ακρίβεια, φθόγγους. Το να λέμε ότι τα γράμματα προφέρονται είναι σαν να λέμε ότι ο πυρετός μάς αρρωσταίνει.

Και μια και πιάσαμε τον Άλεν, να θυμηθούμε τι λέει στη σελ. 8 του βιβλίου του: In the study of a ‘dead’ language there is inevitably a main emphasis on the written word. But it is well to remember that writing is secondary to speech, and, however much it may deviate from it, has speech as its ultimate basis. The written symbols correspond, in a more or less complete manner, to phonological or grammatical elements of speech (…) It is therefore in a sense misleading to speak of written symbols as being pronounced-rather it is the other way round, the symbols representing spoken elements. But when, as in the case of ancient Greek, our utterances mostly involve reading from a written text, the traditional terminology of’ pronouncing letters’ may reasonably be tolerated, and is in fact maintained in this book. Λέει δηλαδή ο Άλεν ότι είναι από μια άποψη παραπλανητικό να λέμε ότι γραπτά σύμβολα προφέρονται· το αντίστροφο ισχύει: τα σύμβολα αντιπροσωπεύουν ομιλούμενα στοιχεία. Κατ’ εξαίρεση όμως, σε γλώσσες «νεκρές», όπως τα αρχαία ελληνικά, όπου κατά κύριο λόγο όταν τις μιλάμε διαβάζουμε γραπτό κείμενο, μπορεί να γίνει ανεκτή η παραδοσιακή ορολογία ότι «τα γράμματα προφέρονται», όχι όμως σε σημερινές γλώσσες.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αρχαία ελληνικά, Γενικά γλωσσικά, Γλωσσικό ζήτημα, Γλωσσικοί μύθοι, Ντοπιολαλιές | Με ετικέτα: , , , , , | 142 Σχόλια »

Τα δήθεν μακρά φωνήεντα, ο Σαββόπουλος και η έρευνα του κ…

Posted by sarant στο 25 Ιουλίου, 2012

Το ιστολόγιο, όπως θα ξέρουν οι ταχτικοί αναγνώστες, δεν πολυσυμπαθεί τις αθυρόστομες εκφράσεις· ο σημερινός τίτλος, με μιαν αισχρολογία έστω και αποσιωπημένη, ας θεωρηθεί εξαίρεση. Πάντως, δοκίμασα και άλλους τίτλους και τους απέρριψα· σε κάποια παραλλαγή, είχα στον τίτλο τη Χρυσή Αυγή, που ασφαλώς η αναφορά της είναι πολύ χειρότερη προσβολή της κοσμιότητας και της δημοκρατίας. Το πώς συνδέονται ο Σαββόπουλος και η έρευνα του κώλου (και επικουρικά η Χρυσή Αυγή) με τα μακρά φωνήεντα, είναι το σημερινό μας θέμα, που μπορούμε να το δούμε σαν ένα παρακλάδι της Φωνηεντιάδας, δηλαδή της σκοταδιστικής επίθεσης στη νέα Γραμματική και γενικότερα στις γλωσσικές μεταρρυθμίσεις από το 1976 και μετά που δρομολογήθηκε με αφορμή το καθόλου αθώο άρθρο της δασκάλας από τη Ραφήνα.

Η νέα γραμματική κατηγορήθηκε ότι θέλει να καταργήσει τα γράμματα η και ω, που είναι βέβαια άθλιο ψέμα -απλώς η γραμματική επαναλαμβάνει κάτι που όλες οι προηγούμενες γραμματικές εδώ και δεκαετίες έλεγαν, ότι τα φωνήεντα (οι φωνηεντικοί φθόγγοι δηλαδή) της ελληνικής γλώσσας είναι πέντε: α, ε, ι, ο, ου ή, σωστότερα, [a], [e], [i], [o]. [u]. Αλλά αυτά τα έχουμε ξαναπεί.

Στη σημερινή ελληνική γλώσσα, όπως ξέρει κι ένα παιδί της πρώτης δημοτικού, έχουμε πολλούς τρόπους για να αποδώσουμε τον φθόγγο [ι] ή [i] με το διεθνές φωνητικό αλφάβητο: Τα γράμματα (και συνδυασμοί γραμμάτων) ι, η, υ, ει, οι, υι όλα προφέρονται με τον ίδιο τρόπο. Ολοφάνερα, οι αρχαίοι δεν τα πρόφεραν έτσι και δεν μπορεί στα διάφορα ιοίην, ιείην, οι υιοί, ποιοίη, ρυοίη που αφθονούν στα αρχαία ελληνικά η προφορά να ήταν η σημερινή. Όπως γράφει ο Ελισσαίος Γιανίδης, από τον οποίο ξεσήκωσα και τα παραδείγματα, «θα ήταν σωστή ασέβεια στην ανώτερη καλαισθησία των ανθρώπων εκείνων, να υποθέσουμε πως μπορούσαν να συνεννοούνται μεταξύ τους λέγοντας ιίι, ιίι, ιίι, και με την απαίτηση πως αυτό το νιαούρισμα έχει δυο και τρεις διαφορετικές έννοιες».

Πράγματι, οι αρχαίοι Έλληνες είχαν μακρά και βραχέα φωνήεντα, δηλαδή κάποιες συλλαβές τους διαρκούσαν περισσότερο από κάποιες άλλες· πρόκειται για τη λεγόμενη προσωδιακή διάκριση. Αυτό δεν υπάρχει στα νέα ελληνικά ή στα ισπανικά, που έχουν μόνο πέντε φωνηεντικούς φθόγγους, υπάρχει όμως στα αγγλικά, τα γαλλικά ή τα γερμανικά -και είναι και μόνιμος παράγοντας που μας δυσκολεύει όταν μαθαίνουμε ξένες γλώσσες. (Πάντως, το σύστημα των πέντε φωνηέντων δεν είναι σπάνιο: το 30% των γλωσσών του κόσμου που έχουν μελετηθεί έχουν πέντε φωνήεντα μόνο).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αρχαία ελληνικά, Γραμματική, Γλωσσικό ζήτημα, Γλωσσικοί μύθοι | Με ετικέτα: , , , , , | 369 Σχόλια »