Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Φ. Κουκουλές’

Γιατί λέμε κύμινο;

Posted by sarant στο 29 Ιουλίου, 2013

Μπορεί να κάνω λάθος, αλλά τα τελευταία χρόνια, χρόνια της κρίσης, ο μόνος κλάδος που φαίνεται να διαφημίζεται στην τηλεόραση με ζήλο συγκρίσιμο με πριν είναι ο κλάδος της κινητής τηλεφωνίας. Αυτό που λέω βέβαια δεν στηρίζεται σε κάποιαν ενδελεχή -ή όχι- μελέτη του κλάδου, στατιστικά στοιχεία δεν έχω στη διάθεσή μου, απλή εμπειρική παρατήρηση κάνω, ίσως επηρεασμένος από μερικές πολύ πετυχημένες διαφημίσεις που θυμάμαι, σαν τον Ομορφάντρα ή τον Αγαπούλα, που όλες τους διαφήμιζαν εταιρείες κινητής τηλεφωνίας, οι οποίες πώς να μην ευδοκιμούν τη στιγμή που, σε αγαστή σύμπνοια (είδες ο ανταγωνισμός; ) αλλάζουν κατά το δοκούν τους όρους χρήσης και επιβάλλουν ελάχιστη χρέωση κλήσης τα 60 δευτερόλεπτα (ή και τα 180), αλλά ας μην παρασυρθώ, δεν είναι αυτό το θέμα του άρθρου μου. Έλεγα ότι έχουν φτιαχτεί μερικές πολύ πετυχημένες διαφημίσεις για εταιρείες κινητής τηλεφωνίας. Τις τελευταίες διαφημίσεις της Κοσμοτέ δεν θα τις χαρακτήριζα ιδιαίτερα επιτυχείς, αλλά μία από αυτές, με τους νεαρούς στο αυτοκίνητο, μου έδωσε την πάσα για το σημερινό μου άρθρο.

Η διαφήμιση αυτή εκμεταλλεύεται το παλιό ανέκδοτο που λέει ότι το μικρότερο μετρήσιμο χρονικό διάστημα είναι το διάστημα που μεσολαβεί από τη στιγμή που θα ανάψει πράσινο έως τη στιγμή που θα κορνάρει το από πίσω σου αυτοκίνητο. Στη διαφημιστική παραλλαγή, αν υπάρχει, λέει, κάτι γρηγορότερο από το δίκτυο 4G της Κοσμοτέ, αυτό ίσως είναι η ελληνίδα κόρνα, διότι βλέπετε ο διαφημιστής, που μάλλον δεν έχει οδηγήσει στο εξωτερικό, ακόμα και τόσο χαμηλά που έχουμε φτάσει, πρέπει σε κάτι να βρίσκει αιτίες εθνικής υπερηφάνειας -ας είμαστε σε κάτι πρώτοι, έστω και στην ανυπομονησία, στην αγένεια, στη γαϊδουριά βρε αδερφέ, κι ας έχουμε πρωθυπουργό Σαμαρά και αντιπρόεδρο Βενιζέλο. Αλλά εδώ δεν πολιτικολογούμε, λεξιλογούμε, και με την αφορμή της διαφήμισης θα δούμε μερικές από τις πολλές φράσεις που διαθέτει η γλώσσα μας για να εκφράσει το ακαριαίο μιας ενέργειας.

Η έμφαση εδώ δεν είναι τόσο στην ταχύτητα της κίνησης, όσο στο μικρό χρονικό διάστημα. Βέβαια αυτά πάνε μαζί, και όσο πιο γρήγορη η κίνηση τόσο μικρότερος ο χρόνος ώσπου να διανυθεί η ίδια απόσταση, αλλά εδώ θα κοιτάξουμε το νόμισμα από τη μία όψη, θα δούμε τις φράσεις που δηλώνουν μικρό χρονικό διάστημα.

Λοιπόν, όταν κάτι γίνεται πολύ γρήγορα, αστραπιαία, μπορούμε να πούμε ότι γίνεται όσο να πεις κύμινο ή ώσπου να πεις κύμινο. Για παράδειγμα, στον Συνταγματάρχη Λιάπκιν του Καραγάτση, ο Λιάπκιν φωνάζει σε κάτι αλήτες: — Αλάργα, κανάγηδες! Χαθήτε, παλιόμουτρα! Ώσπου να πω κύμινο, νά’ χει αδειάσει ο δρόμος. Το κύμινο δεν είναι η μοναδική λέξη που χρησιμοποιείται για τον σκοπό αυτό. Παλιότερα έλεγαν όσο/ώσπου να πεις κρεμμύδι. Ας πούμε, στους Χαλασοχώρηδες του Παπαδιαμάντη, ένα μέλος της εφορευτικής επιτροπής προφασίζεται ότι έχει δουλειά και θέλει να πάει σπίτι του και υπόσχεται να γυρίσει ωσότου να πεις κρεμμύδι. Μάλλον έχει ξεχαστεί η παλιότερη έκφραση «όσο να πεις λουκάνικο«, για την οποία θα παραθέσω έναν ωραίο στίχο του Σουρή, του 1890: Με σκέψιν ερευνήσαντες τα οικονομικά μας, που ήλθαν σουλφ και βερεσέ ώσπου να πεις λουκάνικο… Ήρθαν σουλφ και βερεσέ θα πει «κατασπαταλήθηκαν». Λέμε επίσης «ώσπου να πεις τρία» και «ώσπου να πεις αμήν«, ενώ στον Τσίρκα βρίσκω «ώσπου να πεις κινίνο» και δεν ξέρω αν λεγόταν ή αν είναι προσωπική του παραλλαγή από το κύμινο.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γιατί (δεν) το λέμε έτσι, Διαφημίσεις, Λογοτεχνία, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , , , | 84 Σχόλια »

Τρεις σύγχρονες αρχαίες φράσεις

Posted by sarant στο 11 Μαΐου, 2012

Επειδή αυτή την εβδομάδα έχουμε, όχι άδικα βέβαια, πολλά πολιτικά άρθρα, λέω σήμερα να βάλω κάτι εντελώς ανεπίκαιρο. Ανασταίνω λοιπόν, ξαναχτενισμένο, ένα παλιό μου άρθρο, που βρισκόταν στον παλιό μου ιστότοπο αλλά που (εκτός τραγικού λάθους) δεν το έχω παρουσιάσει στο ιστολόγιο.

Πολλές παροιμιακές και ιδιωματικές φράσεις που χρησιμοποιούμε στον σημερινό προφορικό και γραπτό μας λόγο προέρχονται από τα αρχαία ή έστω τα παλαιότερα ελληνικά ή χρησιμοποιούν εικόνες παρόμοιες με εκφράσεις αρχαίες. Θα αναφέρουμε εδώ τρεις φράσεις που μοιάζουν εξαιρετικά σύγχρονες, κι όμως έχουν την απαρχή τους ή το αντίστοιχό τους στην αρχαία γραμματεία. Την πρώτη από αυτές την είχε παρουσιάσει ο Ι.Θ.Κακριδής σε κάποιο φρασεολογικό περιοδικό και τη σημείωσα καθώς έψαχνα κάτι άλλο σε μια βιβλιοθήκη. Τις άλλες δύο τις βρήκα εγώ ενώ διάβαζα αρχαίους, κι απ’ όσο ξέρω δεν τις έχει ανακοινώσει άλλος. Να πω παρεμπιπτόντως ότι δύο είναι, απ’ όσο ξέρω, οι βασικές εργασίες για όμοιες εκφράσεις της νέας και της αρχαίας ελληνικής, το «Νεοελληνικών λέξεων και φράσεων παλαιοτέρα μνεία» του Φ. Κουκουλέ (εδώ το δεύτερο μέρος) και το «Αντίστοιχα εκφραστικά μέσα της αρχαίας και της νέας ελληνικής» του Ν. Ανδριώτη. Αν ξέρει κανείς κι άλλη ανάλογη δημοσίευση, ας την αναφέρει. Αλλά ας δούμε τις φράσεις που λέγαμε.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αρχαία ελληνικά, Παροιμίες, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , , , , | 59 Σχόλια »