Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Χαρ. Νούτσος’

Μεζεδάκια του έτους 2048

Posted by sarant στο 9 Μαρτίου, 2013

Σάββατο σήμερα και το μενού γράφει «μεζεδάκια», οπότε μεζεδάκια πρόκειται να σερβίρω. Ίσως απορήσατε με τον τίτλο, πώς γίνεται δηλαδή να βρεθούμε 35 χρόνια μπροστά από την εποχή μας, αλλά με τη σημερινή τεχνολογία τίποτα δεν είναι δύσκολο. Κι έτσι αμέσως ξεκινάω με το πρώτο μεζεδάκι της πιατέλας, που το ψάρεψε ένας φίλος στα πάντοτε μαργαριτοβριθή νερά του Σκάι. Στο τέλος του κεντρικού δελτίου ειδήσεων, το μετεωρολογικό δελτίο ξεκινάει με φωτογραφίες από διάφορα μέρη της Ελλάδας, που τις στέλνουν θεατές του σταθμού, κι έτσι προχτές παρουσιάστηκε μια φωτογραφία από τη Ρόδο, τη στιγμή που το κανόνι ρίχνει τους εορταστικούς κανονιοβολισμούς για να γιορτάσει την επέτειο της ενσωμάτωσης της Δωδεκανήσου στην Ελλάδα. Το σχετικό στιγμιότυπο είναι στο 1.11.25 του δελτίου που μπορείτε να βρείτε εδώ, και η μετεωρολόγος μάς πληροφορεί ότι φέτος είναι τα «100 χρόνια από την ενσωμάτωση της Δωδεκανήσου» -«Υπέροχα!» επιδοκιμάζει η Σία Κοσιώνη.

Δεδομένου ότι ο Σκάι είναι έγκυρος σταθμός και δεν κάνει λάθη, και εφόσον η ενσωμάτωση της Δωδεκανήσου έγινε το 1948, αβίαστα προκύπτει ότι έχουμε αισίως φτάσει στο έτος 2048 και δεν το πήραμε χαμπάρι. Κρίμα μόνο που δεν μας είπε η παρουσιάστρια ποιο μνημόνιο εφαρμόζεται 35 χρόνια μετά.

Ένα μικρό κουίζ που θα απαντηθεί στο τέλος του άρθρου. Διαβάζω στην Εφημερίδα των Συντακτών ένα άρθρο για το ενδιαφέρον θέμα της αξιολόγησης των σχολείων: Η τολμηρή πρόταση του Θαλή, σύμφωνα με τον πανεπιστημιακό Μπάμπη Νούτσο, δεν μπορεί να χρησιμεύσει για την κοινωνική μέτρηση της σχολικής πυραμίδας, όσο οι σκιές της σχολικής στατιστικής δε φωτίζονται και με τη θεμελιώδη μεταβλητή της κοινωνικο-επαγγελματικής προέλευσης των μαθητών. Ποια είναι η πρόταση του Θαλή, γιατί είναι τολμηρή, και τι σχέση έχει ο Μπάμπης Νούτσος με το θέμα;

Μια ακόμα ερώτηση, αυτή τη φορά πολιτική : Υπάρχουν αριστεριστές που επιδιώκουν μεταρρυθμίσεις ή είναι σχήμα οξύμωρο; Ρωτάω, επειδή διάβασα στην Καθημερινή πως όχι μόνο υπάρχουν αλλά είναι και το νέο στην πολιτική σκηνή: Ο Γκρίλο είναι τυπικό δείγμα πολιτικού που αναδεικνύεται από τις φλόγες της οικονομικής κρίσης που καίνε την Ευρώπη και από τη δυσαρέσκεια στο πρόσωπο των πολιτικών. Οπως και ο Αλέξης Τσίπρας, ο νέος Ελληνας πολιτικός που αξιοποίησε το κύμα λαϊκής δυσαρέσκειας κατά της λιτότητας και ήρθε δεύτερος στις εκλογές, ή ο Γιάιρ Λαπίντ, ο οποίος ωφελήθηκε από τη λαϊκή δυσαρέσκεια για την κοινωνική ανισότητα στο Ισραήλ, αυτοί οι πολιτικοί δεν είναι εξτρεμιστές αλλά αριστεριστές που επιδιώκουν μεταρρυθμίσεις. Βέβαια, στο αγγλικό απ’ όπου έγινε η (κακή) μετάφραση, γράφει reformist leftists, και leftist δεν σημαίνει «αριστεριστής» αλλά αριστερός. Μεταρρυθμιστές αριστεροί, θα το μετέφραζα, και όχι «ρεφορμιστές» στα συγκεκριμένα συμφραζόμενα.

Το Πορτοκάλι της Εβδομάδας (θεσμός που μόλις θέσπισα, για διάφορες ελληνοκεντρικές μπαρούφες -αλλά ελπίζω να μην απονέμεται κάθε βδομάδα!) στον παλαίμαχο δημοσιογράφο Χρήστο Πασαλάρη, ο οποίος έγραψε στο enikos.gr ένα εντελώς περιττό και άσχετο κινδυνολογικό άρθρο με τίτλο «Όλοι μαζί να σώσουμε τη γλώσσα μας«, όπου μεταξύ άλλων ισχυρίζεται ότι «Χρειάστηκε ένας Μπαμπινιώτης και μερικοί άλλοι γλωσσολόγοι να αποδείξουν με τα λεξικά τους ότι η πολιτισμένη Δύση ΜΙΛΑΕΙ ΕΛΛΗΝΙΚΑ, αφού ακόμη και το «κομπιούτερ» είναι αρχαία ελληνική λέξη». Φυσικά το κομπιούτερ δεν είναι ελληνικής αρχής λέξη, όπως έχουμε γράψει παλιότερα (προς το τέλος του άρθρου). Εννοείται επίσης ότι ο Μπαμπινιώτης δεν έχει γράψει ποτέ τέτοιες μπαρούφες που του χρεώνει ο κ. Πασαλάρης.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γλωσσικοί μύθοι, Μαργαριτάρια, Μεταμπλόγκειν, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , , , | 148 Σχόλια »

Για τα «Μαρασλειακά» της Μ. Ρεπούση

Posted by sarant στο 18 Φεβρουαρίου, 2013

marasl b178962Το όνομα της Μαρίας Ρεπούση έχει συνδεθεί με το διάσημο βιβλίο Ιστορίας της 6ης Δημοτικού, που δέχτηκε ολομέτωπη την επίθεση της εθνικιστικής δεξιάς (και μερικών αριστερών, που ελπίζω να το έχουν μετανιώσει πικρά) και που τελικά αποσύρθηκε, πράγμα το οποίο θεωρώ ότι αποτέλεσε μια από τις σημαντικότερες ιδεολογικές νίκες της ακροδεξιάς τις τελευταίες δεκαετίες. Τότε που μαινόταν η ακροδεξιά επίθεση ήταν δύσκολο να κρίνει κανείς το βιβλίο νηφάλια, από φόβο μήπως ταυτιστεί με τους καρατζαφέρηδες και τους καραμπελιάδες.

Σήμερα, αρκετά χρόνια μετά, κυκλοφορεί το νέο βιβλίο της Μαρίας Ρεπούση, τα «Μαρασλειακά». Επειδή στο μεταξύ η Μαρία Ρεπούση είναι βουλευτίνα της ΔΗΜΑΡ, υπάρχει παρόμοιος φόβος: μήπως η κριτική στο βιβλίο της θεωρηθεί έμμεση κριτική προς το κόμμα της και την επιλογή του να συμμετάσχει στην τρικομματική συγκυβέρνηση. Βέβαια, μέχρι τώρα, οι κριτικές που έχω διαβάσει ήταν σχεδόν όλες ανεπιφύλακτα επαινετικές. Εγώ, παρόλο που δεν είμαι ιστορικός, έχω αρκετά ασχοληθεί με τον μεσοπόλεμο κυρίως από τη σκοπιά της ιστορίας της λογοτεχνίας· και επειδή στο αρχείο μου έχω αρκετές πρωτογενείς πηγές, δεν ήταν πολύ δύσκολο να ελέγξω κάποια από τα γραφόμενα στο βιβλίο της Μ. Ρεπούση. Ομολογώ ότι δεν έχω μείνει ικανοποιημένος και σας διαβεβαιώνω ότι η αρνητική μου κριτική δεν υπαγορεύεται από την πολιτική τοποθέτηση της συγγραφέα. Πάντως, σας προειδοποιώ ότι το κείμενό μου είναι πολύ εκτενές. Επίσης, κατά το δυνατόν θα παρακαλούσα τα σχόλιά σας να μην εστιαστούν μόνο στο βιβλίο Ιστορίας της 6ης Δημοτικού.

Επειδή πιθανόν οι περισσότεροι να μην έχουν φρέσκα τα γεγονότα, θα κάνω μια τηλεγραφική ανασκόπηση. Η εκπαιδευτική μεταρρύθμιση του 1917-20 που έβαλε τη δημοτική στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση (Το αλφαβητάρι με τον ήλιο, Τα ψηλά βουνά) σταμάτησε απότομα μετά την ήττα του Βενιζέλου στις εκλογές της 1ης Νοεμβρίου 1920, οπότε επανήλθε δριμύτερη η καθαρεύουσα και τα νέα διδακτικά βιβλία οδηγήθηκαν στην πυρά. Μετά τη μικρασιατική καταστροφή και την εκδίωξη του βασιλιά, η επαναστατική κυβέρνηση επανέφερε τους διωγμένους δημοτικιστές στην ηγεσία της εκπαίδευσης. Πλάι στο Μαράσλειο Διδασκαλείο, που το ανέλαβε ο Δελμούζος, και που εκπαίδευε δασκάλους για τα δημοτικά σχολεία, ιδρύθηκε, ως αντίπαλο δέος στη Φιλοσοφική σχολή που ήταν προπύργιο του γλωσσικού συντηρητισμού, η Παιδαγωγική Ακαδημία, με αποστολή να μετεκπαιδεύει καθηγητές για τη μέση εκπαίδευση. Διευθυντής της ο Δημ. Γληνός. Τα δυο ιδρύματα συστεγάζονταν και αλληλοσυμπληρώνονταν· στελεχώθηκαν με δημοτικιστές, αρκετούς από αυτούς αριστερούς (Ιορδανίδης, Βάρναλης, Ιμβριώτου). Με την όξυνση των αντιθέσεων η κοινωνικοπολιτική συγκυρία γίνεται ολοένα και πιο αρνητική για τους πρωτεργάτες της εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης· στα τέλη του 1924 μια μερίδα των Φιλελευθέρων συντάχθηκε με την αντίδραση και άρχισε να επιτίθεται στο Μαρασλειακό συγκρότημα. Πρώτο θύμα ήταν ο Βάρναλης που παύθηκε για αντιπατριωτικούς στίχους (στο δημοσιευμένο τρία χρόνια νωρίτερα Φως που καίει), δεύτερος δέχτηκε επίθεση ο Ιορδανίδης, που ήταν κομμουνιστής και επιπλέον η σύζυγός του ήταν υπάλληλος της σοβιετικής πρεσβείας (πρόκειται για τη Μαρία Ιορδανίδου, την αγαπημένη συγγραφέα της Λωξάντρας), και το κακό τρίτωσε όταν στη συνέχεια δέχεται επίθεση η Ρόζα Ιμβριώτου γιατί δίδασκε το μάθημα της ιστορίας σύμφωνα με τον ιστορικό υλισμό (είχε εκδοθεί πρόσφατα και το βιβλίο του Κορδάτου για την κοινωνική σημασία της επανάστασης του 1821). Τότε αρχίζουν και τα καθαυτό Μαρασλειακά. Με τη δικτατορία Πάγκαλου η συντηρητική επίθεση εξαπολύεται πλέον ολομέτωπη, οι δημοτικιστές χάνουν τα ερείσματά τους, και τελικά όλοι οι πρωτεργάτες της μεταρρύθμισης απολύονται στις αρχές του 1926, η Παιδαγωγική Ακαδημία καταργείται και η μεταρρύθμιση ενταφιάζεται.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Βάρναλης, Γλωσσικό ζήτημα, Δημοτικισμός, Εκπαίδευση, Κριτική βιβλίου, Λαθροχειρίες, Πρόσφατη ιστορία | Με ετικέτα: , , , , , , , , , | 221 Σχόλια »