Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘χούντα’

Ένας αγνοημένος φιλέλληνας σε μια σημαδιακή μέρα

Posted by sarant στο 21 Απρίλιος, 2013

Μέρα που είναι, 46 χρόνια από τη δικτατορία της 21ης Απριλίου 1967, σκέφτηκα να βάλω ένα διήγημα σχετικό με την πρώτη μέρα της δικτατορίας. Είχα κατά νου ένα αφήγημα του Γιώργου Ιωάννου, δεν θυμάμαι τον τίτλο, όπου εμφανίζεται ο μυστηριώδης «Πρόεδρος Ταμέλης» που υποτίθεται πως υπέγραφε τα πρώτα διαγγέλματα της χούντας (στην πραγματικότητα, ο εκφωνητής έλεγε στο τέλος: Ο Πρόεδρος, Τα μέλη). Αργά όμως συνειδητοποίησα ότι δεν το έχω, οπότε το αφήνω για μιαν άλλη χρονιά. Την πρώτη μέρα της χούντας την περιγράφει και το Ψαράκι της γυάλας, του Μάριου Χάκκα, που όμως είναι πασίγνωστο, αφού έχει μπει και στα κείμενα λογοτεχνίας του Λυκείου, για τον ημιπαροπλισμένο αριστερό που περιφέρεται με μια φραντζόλα στο χέρι (παραλλακτική αξία) στην πόλη, μάταια αναζητώντας ενδείξεις εξέγερσης των άλλων, ώσπου τελικά γυρίζει σπίτι δικαιολογούμενος ότι πρέπει να αλλάξει νερό στο ψαράκι που έχει στη γυάλα. Το διήγημα υπάρχει εδώ, αλλά όπως είπα είναι πασίγνωστο, οπότε σκέφτηκα ένα άλλο του Χάκκα, που όμως δεν αναφέρεται στην εποχή της χούντας αλλά πιο πριν, στην καραμανλική οχταετία, και σε έναν αγνοημένο φιλέλληνα.

Πριν όμως βάλω το διήγημα, μέρα που είναι, θέλω να αναφερθώ σε ένα αδιανόητο, ή έτσι θα έπρεπε να είναι, περιστατικό. Στο χτεσινό φύλλο του Εθνικού Κήρυκα, της μεγαλύτερης ομογενειακής εφημερίδας των ΗΠΑ, που κοντεύει να κλείσει έναν αιώνα ζωής, στην 11η σελίδα δημοσιεύτηκε μια κατάπτυστη «διαφημιστική καταχώρηση», μια φωτοσοπιά που εμφανίζει τον δικτάτορα Παπαδόπουλο στο μπαλκόνι μιας κατάμεστης από λαό πλατείας να χαιρετάει τα πλήθη, λες και τόλμησε ποτέ ο δικτάτορας να κάνει ελεύθερες συγκεντρώσεις. Υπάρχει και κείμενο, που τιτλοφορείται «Ζήτω η 21η Απριλίου 1967, ενώ διαγώνια στη φωτογραφία, σαν μαύρο περιβραχιόνιο, εμφανίζεται η λέξη «δικαιώθηκε». Όλη η σελίδα, εδώ. Βέβαια, σε δημοσκόπηση της Ελευθεροτυπίας, το 30% όσων ρωτήθηκαν απαντούν ότι επί Χούντας τα πράγματα ήταν καλύτερα.

Μάριος Χάκκας – Ένας αγνοημένος φιλέλληνας
(Από τη συλλογή Τυφεκιοφόρος του εχθρού, με μετατροπή σε μονοτονικό και υποτυπώδη εκσυγχρονισμό της ορθογραφίας).

Ο Μέγας Ιεροεξεταστής, ήταν ένας απλός ταγματάρχης. Περιοδεύοντας από τάγμα σε τάγμα, τον παραστέκανε δυο νεαροί λοχαγοί, πλαισιωμένοι κι αυτοί, δεξιά από τον κάθε φορά αλφαδύο αξιωματικό της μονάδας, αριστερά από το βοηθό υπαξιωματικό του ίδιου γραφείου. Και οι πέντε μαζί αποτελούσαν την επιτροπή ηθικής αγωγής, ένα ανώτερο δικαστήριο ψυχών, πενταμελές εφετείο με κατασταλαγμένες απόψεις, τελεσίδικες σκέψεις για το τι είναι εθνικώς επιζήμιο.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Advertisements

Posted in Διηγήματα, Δικτατορία 1967-74, Επετειακά, Λογοτεχνία | Με ετικέτα: , , , | 123 Σχόλια »

Σταγονίδια στα γονίδια

Posted by sarant στο 16 Νοέμβριος, 2011

Ο βουλευτής Σωτήρης Χατζηγάκης διαγράφτηκε προχτές με συνοπτικές διαδικασίες από το κόμμα της ΝΔ επειδή δήλωσε:

Θέλω να εκφράσω την έντονη αντίθεσή μου με ορισμένα ακροδεξιά σταγονίδια που με την ταμπέλα της λαϊκής Δεξιάς, προσπαθούν να αλλοιώσουν την φυσιογνωμία της Νέας Δημοκρατίας. Η ΝΔ είναι ένα μεγάλο ευρωπαϊκό αστικό κόμμα με πολλές τάσεις. Εχει και λαϊκή δεξιά και φιλελεύθερη δεξιά και έχει βεβαίως και μεσαίο χώρο

Αργότερα δόθηκε από το κόμμα του η απαραίτητη διευκρίνιση ότι η διαγραφή έγινε εξαιτίας της φράσης «ακροδεξιά σταγονίδια» κι όχι επειδή αποκάλεσε τη ΝΔ «μεγάλο ευρωπαϊκό κόμμα». Από την πλευρά του, ο κ. Χατζηγάκης εξήγησε ότι σταγονίδια εννοούσε κάποιους στενούς  συνεργάτες του Σαμαρά και όχι βουλευτές ή στελέχη του κόμματος, «ένα φαιό περιβάλλον που έχει θέσει εκποδών την κοινοβουλευτική ομάδα του κόμματος» (έτσι στον Σκάι χτες το βράδυ).

Να σημειώσω εδώ ότι ο κ. Χατζηγάκης δεν είναι τυχαίος βουλευτής: αφενός έχει διατελέσει κατ’ επανάληψη υπουργός και αφετέρου είναι ο μακροβιότερος βουλευτής της παρούσας βουλής (εκλέγεται από το 1974, νομίζω αδιάκοπα). Πρέπει μάλιστα να κατάγεται από σόι πολιτευτών, διότι βρίσκω στα κιτάπια μου έναν Χατζηγάκη δήμαρχο Τρικάλων περί το 1920, αλλά το θέμα μου δεν είναι η απελευθέρωση των κλειστών επαγγελμάτων, θέλω να λεξιλογήσω και συγκεκριμένα να αναφερθώ στα «σταγονίδια».

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γελοιογραφίες, Επικαιρότητα, Ιστορίες λέξεων, Πρόσφατη ιστορία | Με ετικέτα: , , , | 187 Σχόλια »

Εις μνήμην Βασίλη Χριστοδούλου (1917-2010)

Posted by sarant στο 10 Σεπτεμβρίου, 2010

Πέθανε προχτές ο γελοιογράφος Βασίλης Χριστοδούλου, ύστερα από ευδόκιμη γελοιογραφική θητεία που ξεπέρασε τις έξι δεκαετίες, σε πάμπολλες εφημερίδες και περιοδικά, ας πούμε στη Βραδυνή ή στο Ρομάντζο. Πριν από μερικά χρόνια είχα διαβάσει μια συνέντευξή του και είχα εκπλαγεί συνειδητοποιώντας ότι εξακολουθούσε να σχεδιάζει γελοιογραφίες καθημερινά, αν και σε προχωρημένη ηλικία, περασμένα τα 85, και τον είχα θαυμάσει. Βέβαια, επειδή οι εφημερίδες με τις οποίες συνεργαζόταν τελευταία δεν ήταν καθόλου του γούστου μου, δεν έχω δει την τελευταία του δουλειά κι έτσι στη μνήμη μου θα μείνει σαν ο πολιτικός γελοιογράφος της αντιδικτατορικής περιόδου της Βραδυνής το 1973, καθώς και από τις εξαιρετικές έγχρωμες γελοιογραφίες του στην τελευταία σελίδα του Ρομάντζου, όπου τα σκίτσα του έκαναν καλή παρέα με τους βαρελόφρονες του Αρχέλαου και τον Σπαγγοραμμένο του Πολενάκη.

Σκέφτηκα να κάνω μια μικρή αναδρομή ακριβώς στις αντιδικτατορικές γελοιογραφίες του Β. Χριστοδούλου στη Βραδυνή του 1973, που τυχαίνει να τις έχω στο αρχείο μου. Όμως θα δώσω τον λόγο και στον Στάθη Σταυρόπουλο, ο οποίος χτες έγραψε στην Ελευθεροτυπία τα εξής με τα οποία συμφωνώ εκτός από μια λέξη: Ενας απ’ τους μεγαλύτερους Ελληνες γελοιογράφους, ο πρωτομάστορας Βασίλης Χριστοδούλου, εκδήμησε χθες σε ηλικία 93 ετών. Εχοντας αρχίσει να δημοσιεύει γελοιογραφίες από το 1936, μόλις σε ηλικία 19 χρόνων, υπήρξε, ώς τις ημέρες μας, η ζωντανή ιστορία της ελληνικής πολιτικής και κοινωνικής γελοιογραφίας. Διέπρεψε και στα δύο είδη! και ως πολιτικός γελοιογράφος στην «Αθηναϊκή» και κυρίως στη «Βραδυνή» για 20 και παραπάνω χρόνια, αλλά και ως αστέρι της κοινωνικής γελοιογραφίας σε περιοδικά, όπως ο «Θησαυρός», το «Πάνθεον», οι «Εικόνες» το θρυλικό «Ρομάντζο» κι άλλες «χάρτινες» (και πολύ καλύτερες) «τηλεοράσεις» της εποχής ’50, ’60, ’70. Θα μείνω ερωτευμένος με τις χάρτινες γυναίκες του Χριστοδούλου, τις τρομερές ατάκες των ηρώων του -των απλών καθημερινών ανθρώπων. Οι γελοιογραφίες του Βασίλη Χριστοδούλου συζητιούνταν στα καφενεία, ενώ με το πενάκι του απέδωσε τα ήθη μισού και πάνω αιώνα, συμβάλλοντας ταυτοχρόνως στη διαμόρφωσή τους. Τώρα που τέλειωσε μπορούμε να μακαρίσουμε τη συμβολή του στα ελληνικά γράμματα, εύγε!

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γελοιογραφίες, Εις μνήμην, Πρόσφατη ιστορία | Με ετικέτα: , , , , , , , , , | 39 Σχόλια »

Όταν η χούντα γλωσσολογεί

Posted by sarant στο 14 Δεκέμβριος, 2009

Το καλοκαίρι, μέσα στις διακοπές, ένας φίλος μού έστειλε ηλεμήνυμα και μου επισήμαινε ένα σχόλιο εφημερίδας για ένα «μυθικό» βιβλίο που είχε εκδοθεί επί δικτατορίας. Όταν του είπα ότι το έχω, με παρακάλεσε (έντονα) να γράψω κάτι. Υποσχέθηκα, το ξέχασα, τώρα μου το ξαναθύμισε (πιο έντονα), οπότε, μπροστά στον κίνδυνο να θεωρήσει ότι ψέματα του είπα ότι το έχω, σφίγγω τα δόντια και κάθομαι και γράφω το σεντονάκι που ακολουθεί.

Λοιπόν, στα τέλη Ιουλίου, στη στήλη του στην Καθημερινή, ο Στ. Κασιμάτης έβαλε στους αναγνώστες του ένα δύσκολο κουίζ:

Σας προειδοποιώ ότι δεν είναι από τα εύκολα…

Ο Οδυσσέας Αγγελής, ως αρχηγός του ΓΕΣ, συμμετείχε στο πραξικόπημα της 21ης Απριλίου. Διετέλεσε αρχηγός των Ενόπλων Δυνάμεων και αντιπρόεδρος της χούντας. Συνέγραψε όμως (ορθότερα, υπέγραψε…) και γλωσσολογικό πόνημα, που δημοσιεύθηκε υπό τον τίτλο «Ιστορία της ελληνικής γλώσσης». Ποιος λαμπρός καθηγητής ήταν ο πραγματικός συγγραφέας και πού βρίσκεται σήμερα;

Και εντελώς τυχαία, το επόμενο σχόλιο της στήλης ήταν μια μπηχτή που φωτογράφιζε συγγενικό πρόσωπο του καθηγητή που εννοούσε ο Στ. Κασιμάτης.

Το κουίζ είναι χαρακτηριστική περίπτωση του φαινομένου που αποκαλέσαμε «συνεννόηση Λοΐζος». Θέλω να πω, ο Κασιμάτης δίνει λάθος σχεδόν όλα τα στοιχεία, αλλά τελικά πολλοί καταλαβαίνουν ποιον εννοεί. Προειδοποίηση: αν κι εσείς καταλάβατε ποιος καθηγητής εννοείται, μην το γράψετε στα σχόλια, διότι θα το σβήσω. Ούτε να γράψετε τίποτε για τους υπαινιγμούς περί συγγενικού προσώπου.

Λέω ότι ο Κασιμάτης δίνει λάθος τα στοιχεία, διότι:

α) το γλωσσολογικό πόνημα δεν είχε τίτλο «Ιστορία της Ελληνικής γλώσσης» αλλά «Εθνική γλώσσα», και

β) δεν το υπέγραφε ο Αγγελής, αλλά το «Αρχηγείον Ενόπλων Δυνάμεων» -δείτε και την εικόνα για του λόγου το αληθές.

Ωστόσο, είναι αλήθεια ότι η ευρέως διαδεδομένη άποψη, από τότε, ήταν ότι το βιβλιαράκι το είχε γράψει ο Αγγελής. Κι ο πατέρας μου έτσι μου είπε, όταν τον ρώτησα για το βιβλίο αυτό. Όπως μάλιστα δημοσιεύτηκε σε κάποια εφημερίδα μετά τη χούντα, οι άλλοι χουντικοί, που θεωρούσαν ψώνιο τον Αγγελή, έλεγαν μεταξύ τους: «Το διάβασες το βιβλίο του ακαδημαϊκού;» (γιατί αυτό το παρατσούκλι του είχαν βγάλει).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γενικά γλωσσικά, Γλωσσικό ζήτημα, Πρόσφατη ιστορία, Παρουσίαση βιβλίου | Με ετικέτα: , , , , | 304 Σχόλια »