Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Χρονικά Δυτικής Μακεδονίας’

Ο τζιτζιλόμης είναι κύριος!

Posted by sarant στο 2 Απριλίου, 2015

Η εφημερίδα Χρονικά της Δυτικής Μακεδονίας βγαίνει κάθε βδομάδα στα Γρεβενά, σε χαρτί. Στο Διαδίκτυο δεν κυκλοφορεί, αλλά έχω αλληλογραφία εδώ και καιρό με τον Αντώνη Παπαβασιλείου, που τη βγάζει, μιαν αλληλογραφία που ξεκίνησε από την κοινή μας αγάπη για τον Παπαδιαμάντη.

Τις προάλλες, ο Αντώνης μού έστειλε μια επιστολή αναγνώστη στην εφημερίδα του (όχι τυχαίου αναγνώστη), από την οποία αναδεικνύεται μια ωραία λέξη που δεν την έχουν τα λεξικά, και που μας δίνει το υλικό για το σημερινό μας άρθρο.

Στα Χρονικά δημοσιεύεται η τακτική στήλη του π. Κων. Καλλιανού από τη Σκόπελο. Σε ένα πρόσφατο φύλλο, στο άρθρο με τίτλο Οι ξεχασμένες λέξεις, που ήταν αφιερωμένο σε λέξεις και φράσεις που θυμόταν ο αρθρογράφος από τη γιαγιά του, υπήρχε και το εξής απόσπασμα:

Επίσης όταν τρώγαμε, έλεγε: «Να μην είσι τζιτζιλόμ’ς [μίζερος] στου φαΐ. Ό,τ δίν’ ου Θεός».

Από αυτή τη λέξη, τζιτζιλόμ’ς, πήρε το έναυσμα ο αγαπητός Ν.Δ.Τριανταφυλλόπουλος, που του οφείλουμε την οριστική κριτική έκδοση του Παπαδιαμάντη, οπως και την ανακάλυψη τόσων άγνωστων μεταφράσεών του, και όλα τα άλλα, και έστειλε στην εφημερίδα την εξής επιστολή (που δημοσιεύεται με την άδειά του):

Κύριε Διευθυντὰ,

Μὲ τὸν πατέρα Κων. Ν. Καλλιανὸ ἔχουμε κοινὲς ἀγάπες, τοὺς κοντονησιῶτες του Ἀλέξανδρους τῆς Σκιάθου, τοὺς ὁποίους τόσο συχνὰ μνημονεύει, ὄχι μόνο στὰ γραπτά του ἀλλὰ καὶ ἐνώπιον του θυσιαστηρίου.

Χαίρομαι, λοιπόν, ποὺ ἡ συνεργασία του μὲ τὰ “Χρονικὰ Δυτικῆς Μακεδονίας” εἶναι τακτικὴ καὶ ἀποπνέει πάντοτε τὸ ἄρωμα μίας ἄλλης Σκοπέλου, μυστικῆς καὶ ἀόρατης ἴσως, ὅμως ὑπαρκτῆς.

Γλωττοθήρας ἐλόγου μου, λεξιθηρικὰ τὰ Χρονικά, ἀποφασίζω, λοιπόν, νὰ σχολιάσω τὴ λέξη «τζιτζιλόμ’ς», ποὺ συνάντησα στὸ σημείωμα «Οἱ ξεχασμένες λέξεις» τοῦ π. Κ.Ν.Κ. (Χρ. Δυτ. Μακεδονίας, φ.619, 23-1-2015). Ὅλη ἡ φράση τῆς γιαγιᾶς τοῦ π. Κ. εἶναι: “Νὰ μὴν εἶσι τζιτζιλόμ’ς (μίζερος) στού φαΐ. Ὅ,τ’ διν οὑ Θιός». Ὁ ἀείμνηστος λόγιος Σκιαθίτης Χρῆστος Β. Χειμώνας, σὲ κάποιο τεῦχος τοῦ περιοδικοῦ «Μὲ τοῦ Βορηᾶ τὰ κύματα», ὁμολογοῦσε ὅτι ἦταν «τζιτζιλόμ’ς» (ἴσως ἐκεῖνος ἔγραφε «τζιτζιλούμ’ς»). Φαίνεται, λοιπόν, ὅτι ἡ λέξη ἐπιχωρίαζε στὶς Βόρειες Σποράδες.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Όχι στα λεξικά, Ετυμολογικά, Παπαδιαμάντης | Με ετικέτα: , , , , , , | 140 Σχόλια »