Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Χρόνης Μίσσιος’

Η μέρα της λαγάνας ξανά

Posted by sarant στο 19 Φεβρουαρίου, 2018

Επειδή έχω πάει μια μικρή εκδρομή, θα επαναλάβω σήμερα ένα παλιότερο άρθρο για τη σημερινή μέρα, που το είχαμε δημοσιεύσει εδώ πριν από έξι χρόνια. Έχω προσθέσει πάντως κάμποσα πράγματα.

Ένα σύντομο πριν πάω να πετάξω τον χαρταετό (ή να τσακίσω τα σαρακοστιανά, που είναι και το πραγματικό… επίδικο της γιορτής), για μία από τις πολλές ξεχωριστές λέξεις της σημερινής μέρας, τη λαγάνα.

Η λαγάνα είναι το επίπεδο ψωμί χωρίς προζύμι που τρώμε την Καθαρά Δευτέρα (και ουσιαστικά μόνο την Καθαρά Δευτέρα, τουλάχιστον οι περισσότεροι). Αυτή είναι η πανελλήνια ονομασία, νομίζω, αν και βέβαια υπάρχουν τοπικά πολλές και διάφορες παραλλαγές και ονομασίες, για παράδειγμα σε ένα κορφιάτικο γλωσσάρι βρίσκω άλλες δυο λέξεις, την ξεπεταχτή και τη φλάουνα, που είναι, λέει, αλευρόπιτα (από το αγγλικό flour)· έχω πολλές επιφυλάξεις για την ετυμολογία, αφού η λέξη «φλαούνα» απαντά και στα νησιά του Αιγαίου, πχ την Τήνο, όπου δεν υπάρχει αγγλική επιρροή.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επαναλήψεις, Ετυμολογικά, Εορταστικά, Παπαδιαμάντης, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , , | 170 Σχόλια »

Εδώ και οχτακόσια χρόνια, δεν υπάρχει σάλιο, λέμε!

Posted by sarant στο 29 Αύγουστος, 2013

Για να μη βασανίζετε το μυαλό σας με άγονες εικασίες, ξεκαθαρίζω από την αρχή πως ο τίτλος δεν αναφέρεται σε κάποιο γεγονός της επικαιρότητας· εξάλλου στον σχολιασμό της επικαιρότητας ήταν αφιερωμένα καναδυό από τα τελευταία άρθρα μας, ενώ το μείζον θέμα των ημερών, την επικείμενη επίθεση των προθύμων στη Συρία, δεν θέλω να το σχολιάσω ελπίζοντας ότι θα αποτραπεί.

Μπορεί αρκετοί να έχουμε επιστρέψει στο μαγκανοπήγαδο, όχι όμως όλοι, και το ιστολόγιο θα έχει καλοκαιρινό πρόγραμμα ώσπου να ανοίξουν τα σχολεία, πράγμα που σημαίνει ότι περίπου μία φορά την εβδομάδα βάζουμε επαναλήψεις από παλιότερα άρθρα, κι ένα από αυτά είναι και το σημερινό.  Τα προς αναδημοσίευση άρθρα τα διαλέγω με κριτήριο να έχουν περάσει τουλάχιστον δυο-τρία χρόνια από την αρχική τους δημοσίευση (κι έτσι ίσως κάποιοι να μην τα έχουν δει ή να μην τα θυμούνται) και να μην είχαν πάρα πολλά σχόλια την πρώτη φορά που δημοσιεύτηκαν. Το σημερινό άρθρο είχε δημοσιευτεί τον Γενάρη του 2010, και παίρνει αφορμή από ένα γεγονός της τότε επικαιρότητας, όταν ο (τότε) υπουργός Εργασίας κ. Ανδρ, Λοβέρδος είχε πει τη φράση «δεν υπάρχει σάλιο στα ταμεία».

Ο τότε υπουργός κ. Λοβέρδος, διεκτραγωδώντας τον Γενάρη του 2010 τα μεγάλα ελλείμματα των ασφαλιστικών ταμείων είπε: «Τα ταμεία είναι άδεια. Όταν λέμε άδεια, είναι άδεια. Δεν υπάρχει σάλιο, πώς να σας το πω αλλιώς». Για να φρεσκάρω τη μνήμη σας, ακούστε το σχετικό στιγμιότυπο (συγνώμη για τις αρβύλες πριν και μετά, αλλά έτσι το βρήκα). Η έκφραση “δεν υπάρχει σάλιο” δηλώνει πραγματικά την απόλυτη φτώχεια, την πλήρη έλλειψη πόρων, όταν δεν έχεις όχι απλώς δεκάρα στις τσέπες σου, αλλά ούτε καν σάλιο στο στόμα σου.

Βέβαια, κάποιος κακεντρεχής θα έλεγε ότι το ίδιο το κράτος που δεν έχει σάλιο στα ταμεία του για τους ανέργους, βρήκε δεκάδες δισεκατομμύρια να δώσει στις τράπεζες, στους χρυσοκάνθαρους και στους μιζαδόρους. Αλλά εμείς εδώ λεξιλογούμε κυρίως, δεν πολιτικολογούμε, οπότε επικεντρώνουμε στην έκφραση ‘δεν υπάρχει σάλιο’ ή ‘δεν έχουμε σάλιο’ ή ‘ούτε σάλιο’, αν και από σεμνοτυφία θα προσπεράσουμε την έκφραση ‘χωρίς σάλιο’.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επαναλήψεις, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , , | 137 Σχόλια »