Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Χ. Καράογλου’

Ρώμος Φιλύρας: αθησαύριστα ποιήματα και συμπληρωματικά βιβλιογραφικά

Posted by sarant στο 8 Δεκεμβρίου, 2013

filyrasdromoΠριν από έξι μήνες, είχα παρουσιάσει εδώ τη δίτομη έκδοση «Ρώμος Φιλύρας: Άπαντα τα ευρεθέντα» που κυκλοφόρησε στις αρχές του χρόνου σε επιμέλεια του Χ. Καράογλου και της Αμαλίας Ξυνογαλά. Στον Ρώμο Φιλύρα (1888-1942) είχα αφιερώσει ένα άρθρο πέρυσι το καλοκαίρι, και είναι από τους ποιητές που θεωρώ πολύ σημαντικούς, και γι’ αυτό χαρακτήρισα “εκδοτικό γεγονός” την έκδοση, μια και ως τώρα τα ποιήματα του Φιλύρα ήταν διεσπαρμένα σε πολλά και δυσεύρετα βιβλία.

Στη συνέχεια, έγραψα ένα εκτενέστερο άρθρο για το περιοδικό Οροπέδιο, στο οποίο παρέθετα όλα τα αθησαύριστα ποιήματα του Φιλύρα που είχα βρει στο αρχείο μου, δηλαδή ποιήματα που τα βρήκα δημοσιευμένα σε εφημερίδες και περιοδικά και που δεν περιλαμβάνονται στα «Άπαντα τα ευρεθέντα». Βλέπετε, με τον Φιλύρα συμβαίνει το εξής: επειδή από το 1928 ως τον θάνατό του ήταν κλεισμένος στο Δρομοκαΐτειο, όσον καιρό βρισκόταν στο Άσυλο δεν σταμάτησε να γράφει, και καθώς δεχόταν συχνά επισκέψεις χάριζε ποιήματά του, με τις φούχτες μάτσα τσαλακωμένα χαρτιά, σε όποιον τον επισκεπτόταν. Ποιήματα άλλοτε μεγαλοφυή και άλλοτε παραληρηματικά, συχνά και τα δυο μαζί, άλλα μισοτελειωμένα κι άλλα καθαρογραμμένα. Πολλά από αυτά δημοσιεύτηκαν σε έντυπα της εποχής, άλλα λανθάνουν και κανείς δεν ξέρει πόσα τέτοια χαρτιά βρίσκονται σε χέρια ιδιωτών και πόσα έχουν χαθεί και πεταχτεί.

Οπότε, κανείς δεν μπορεί να βεβαιώσει ότι δεν θα βρεθούν αύριο κι άλλα ποιήματα του Φιλύρα, ή μάλλον είναι εντελώς βέβαιο ότι θα βρεθούν κι άλλα. Απτό παράδειγμα: μετά που έγραψα το άρθρο για το Οροπέδιο,  που πρέπει να δημοσιεύτηκε πρόσφατα στο τελευταίο τεύχος του περιοδικού, σκαλίζοντας κάτι περιοδικά για άλλο πράγμα βρήκα κι άλλο ένα αθησαύριστο ποίημα του Φιλύρα, που δεν το είχα συμπεριλάβει στο άρθρο του Οροπεδίου! Οπότε τώρα στο σημερινό άρθρο ενσωματώνω όσα καινούργια ευρήματα έχουν προκύψει στο μεταξύ, ανάμεσα στα οποία και η φωτογραφία του Φιλύρα που βλέπετε εδώ αριστερά.

Το σημερινό άρθρο δεν είναι τυχαίο: η δίτομη έκδοση Ρώμος Φιλύρας: Άπαντα τα ευρεθέντα πρόκειται να παρουσιαστεί το Σάββατο 14 Δεκεμβρίου στις 12 το μεσημέρι στη Στοά του Βιβλίου. Η εκδήλωση προβλέπεται να είναι πολύ ενδιαφέρουσα, με σημαντικούς ομιλητές, και χαίρομαι που θα μπορέσω να πάω κι εγώ. (Θα είμαι στην Αθήνα, και στις 16 Δεκεμβρίου παρουσιάζονται στο αμφιθέατρο του ΕΙΕ (στις 8.15) τα «δικά μου» Γράμματα από το Παρίσι του Βάρναλη, όπως μπορείτε να δείτε σε σημερινή μου συνέντευξη στην εφημ. Αυγή, που θα την παρουσιάσω και εδώ τις επόμενες μέρες).

Επειδή το άρθρο του Οροπεδίου ήταν ήδη αρκετά μεγάλο πριν από τις συμπληρώσεις, θα παραλείψω την εισαγωγή του, η οποία άλλωστε επαναλαμβάνει πράγματα που έχω ήδη γράψει στο παλιότερο άρθρο μου.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αθησαύριστα, Εκδηλώσεις, Παρουσίαση βιβλίου, Ποίηση, Φιλολογία | Με ετικέτα: , , , , , | 45 Σχόλια »

Ρώμος Φιλύρας: Άπαντα τα ευρεθέντα κι ένα αθησαύριστο ποίημα

Posted by sarant στο 9 Ιουνίου, 2013

ρφ b188373Ένα σημαντικό βιβλίο κυκλοφόρησε, χωρίς τυμπανοκρουσίες, πριν από μερικούς μήνες, η δίτομη συγκεντρωτική έκδοση των ποιημάτων του Ρώμου Φιλύρα με τίτλο «Ποιήματα – Άπαντα τα ευρεθέντα», σε φιλολογική επιμέλεια του Χ. Καράογλου και της Αμαλίας Ξυνογαλά. Στον Ρώμο Φιλύρα (1888-1942) είχα αφιερώσει ένα άρθρο πέρυσι το καλοκαίρι, είναι από τους ποιητές που θεωρώ πολύ σημαντικούς, και θα χαρακτήριζα «εκδοτικό γεγονός» την έκδοση, μια και ως τώρα τα ποιήματα του Φιλύρα ήταν διεσπαρμένα σε πολλά και δυσεύρετα βιβλία. Πρώτος είχε επιχειρήσει τη συγκέντρωση των ποιημάτων του Φιλύρα ο Αιμ. Χουρμούζιος το 1938, και εξέδωσε έναν τόμο με τις συλλογές που είχε κυκλοφορήσει ο Φιλύρας πριν κλειστεί στο Δρομοκαΐτειο, απευθύνοντας παράλληλα έκκληση σε όλους τους ενδιαφερόμενους να του στείλουν ό,τι υλικό είχαν ενόψει της έκδοσης άλλων τόμων. Με τον πόλεμο, το σχέδιο δεν ολοκληρώθηκε ποτέ, και, το χειρότερο, χάθηκε και το υλικό που είχε συγκεντρώσει ο Χουρμούζιος. Οπότε, σήμερα ο Καράογλου και η Ξυνογαλά έρχονται να συνεχίσουν αυτό που άφησε μισοτελειωμένο ο Χουρμούζιος, 75 χρόνια μετά. Αποτέλεσμα είναι μια δίτομη έκδοση, ο πρώτος τόμος με τα ποιήματα ως το 1923 (μαζί και τα ‘παραλειπόμενα’, που δεν είχαν συμπεριληφθεί σε συλλογές) και ο δεύτερος από το 1924 ως τον θάνατο του Φιλύρα. Οι δυο τόμοι πιάνουν πάνω από 1000 σελίδες και προσφέρονται σε συγκριτικά χαμηλή τιμή (35 ευρώ με την έκπτωση, παίζει ρόλο και το γεγονός ότι ο εκδοτικός οίκος είναι πανεπιστημιακός) αλλά στους καιρούς που περνάμε το ποσό αυτό είναι σίγουρα κάθε άλλο παρά ευκαταφρόνητο.

Η δουλειά των επιμελητών είναι υποδειγματική τόσο στην έρευνα όσο και στην επιμέλεια. Τα ευρετήρια (τίτλων και πρώτων στίχων) βοηθούν την αναζήτηση, υπάρχει γλωσσάρι με τις δύσκολες λέξεις (μαζί και όσες έπλασε ο μέγας γλωσσοπλάστης Φιλύρας), ενώ καταγράφονται και οι μεταγενέστερες δημοσιεύσεις κάθε ποιήματος. Χάρηκα που είδα εναρμονισμένη την ορθογραφία με τα σημερινά. Οι επιμελητές έχουν συγκεντρώσει ποιήματα από πολλές πηγές, έχουν αποδελτιώσει αρκετά έντυπα, κι όμως ξέρουν κι οι ίδιοι ότι η συλλογή τους έχει αναπόφευκτες ελλείψεις. Αντιγράφω από τον πρόλογο (που είναι γραμμένος το 2012): Η ανά χείρας συγκεντρωτική δίτομη έκδοση -κατά σύμπτωση, στις 9 Σεπτεμβρίου τρ.έ., συμπληρώνονται εβδομήντα χρόνια από τον θάνατο του Φιλύρα- κάνει προσιτό στους σημερινούς αναγνώστες το μέγιστο μέρος του (δημοσιευμένου και αδημοσίευτου) ποιητικού έργου αυτού του «ελάσσονος» αλλά σημαντικού (παραδοσιακού μα και νεωτερικού) ποιητή των αρχών του 20ού αιώνα και του Μεσοπολέμου· πιστεύουμε ότι η έκδοσή μας θα συμβάλει τόσο στην πληρέστερη γνωριμία μας με την ποιητική φωνή του Φιλύρα, την εξέλιξη και τις διακυμάνσεις της, όσο και, γενικότερα, στη μελέτη του νεοελληνικού λυρισμού. Όπως δηλώνεται στον υπότιτλο «Άπαντα τα ευρεθέντα», η έκδοσή μας έχει ελλείψεις. Αφενός, λανθάνουν και άλλα δημοσιευμένα ποιήματα (άγνωστο πόσα) και, αφετέρου, είναι βέβαιο ότι έχουν χαθεί οριστικά ή λανθάνουν πολλά αυτόγραφα. Συγκεκριμένα, δεν βρήκαμε τα αυτόγραφα του Αρχείου Γ. Φτέρη και του Φακέλου Ενώσεως Συντακτών, που είχε δει ο Κόρφης, καθώς και το υλικό που είχε συγκεντρώσει ο Αιμ. Χουρμούζιος. Είχαμε, όμως, την τύχη να βρούμε αυτόγραφα έξι αδημοσίευτων ποιημάτων στο αρχείο του γλύπτη Φωκίωνα Ρωκ, στο Μ.Ι.Ε.Τ., καθώς και ένα μικρό μέρος των αυτογράφων που είχε δώσει ο ποιητής στον Ηλία Ζιώγα. Τη μεγαλύτερη ευχάριστη έκπληξη αισθανθήκαμε τον Ιούλιο του 2008, όταν, στο νεοαποκτηθέν, τότε, από το ΕΛΙΑ, Αρχείο Μιλτιάδη Μαλακάση, βρήκαμε έναν ταχυδρομικό φάκελο που περιέχει τριάντα έξι φύλλα με ισάριθμα δακτυλογραφημένα ποιήματα (δεκαέξι από τη Θυσία και άλλα είκοσι), καθώς και τέσσερα χειρόγραφα φύλλα από άγνωστο (του Μαλακάση;) γραφικό χαρακτήρα με μεταφρασμένο ένα ποίημα του P. B. Shelley.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αθησαύριστα, Παρουσίαση βιβλίου, Ποίηση, Φιλολογία | Με ετικέτα: , , , , | 36 Σχόλια »