Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Χ. Χωμενίδης’

Κοζανίτικα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 17 Οκτωβρίου, 2020

Μια φορά μόνο έχω πάει στην Κοζάνη, μαθητής ακόμα, και δεν θυμάμαι να έχω δοκιμάσει τοπικές σπεσιαλιτέ, που ασφαλώς θα έχουν πολλές και νόστιμες, πέρα από εκείνη τη στριφτή τυρόπιτα (κιχί λέγεται;) που είναι ευρύτερα γνωστή.

Όμως, ο τίτλος του σημερινού πολυσυλλεκτικού μας άρθρου δεν είναι επηρεασμένος από τη γαστρονομία αλλά από την επιδημιολογική επικαιρότητα αφού προχτές η Κοζάνη έγινε η πρώτη περιφερειακή ενότητα (νομός, ας πούμε εμείς οι παλιοί) της χώρας όπου εφαρμόστηκε το τοπικό λοκντάουν (απαγορευτικό, ας πει ο κ. Μπαμπινιώτης) όπως δείχνει και αυτός ο χάρτης που βρηκα κάπου, και που αγνοώ γιατί είναι πετσοκομμένος -όπως βλέπετε μόνο ο νομός Κοζάνης είναι κόκκινος, οι άλλες περιοχές είναι πορτοκαλιές, κίτρινες ή πράσινες.

Ταυτόχρονα, χτες ήταν η πρώτη μέρα που τα κρούσματα ξεπέρασαν τα 500, ή, για να το πω κλισεδιάρικα, «που ξεπεράστηκε το ψυχολογικό όριο των 500 κρουσμάτων» -αλλά βέβαια αυτό είναι σε μεγάλο βαθμό και συνάρτηση του αριθμού των τεστ που γίνονται.

Και προχωράμε στην πιατέλα, που κατά τα άλλα δεν έχει σχέση με την Κοζάνη.

* Φίλος επισημαίνει μια παρωνυχίδα σε μια κατά τα άλλα ενδιαφέρουσα συνέντευξη της Λένας Σαββίδη στην Εφημερίδα των Συντακτών.

Η δημοσιογράφος στην εισαγωγή της λέει ότι η Λ. Σαββίδη «Σπούδασε στη Φιλοσοφική σε μια εποχή που δεν δέχονταν γυναίκες». Η ίδια, αντιθέτως, λέει ότι πέρασε στο πανεπιστήμιο «μαζί με την Αρβελέρ». Αλλά το παρελθόν αυτό δεν είναι και τόσο μακρινό: αφού γεννήθηκε το 1928, θα πέρασε στη Φιλοσοφική το 1946, μετά τον πόλεμο. Ωστόσο, φοιτήτριες γίνονταν δεκτές στη Φιλοσοφική και γενικά στο ΕΚΠΑ από πολλές δεκαετίες πριν: η πρώτη φοιτήτρια, η Ιωάννα Στεφανόπολι, γράφτηκε στη Φιλοσοφική σχολή το 1890, έστω κι αν χρειάστηκε να περάσει από σαράντα κύματα το αίτημά της. Την πρώτη δεκαετία του εικοστού αιώνα υπήρχαν ήδη πολλές κοπέλες στα φοιτητικά έδρανα, και ιδίως στη Φιλοσοφική, που σταδιοδρόμησαν στη συνέχεια και στην εκπαίδευση -δεν υπήρχαν τάχα καθηγήτριες (φιλόλογες να το πούμε, να φανεί το φύλο) στα προπολεμικά γυμνάσια; Ασφαλώς υπήρχαν.

Οπότε το ότι «δεν δέχονταν γυναίκες» στη Φιλοσοφική το 1946 είναι θηριώδης υπερβολή. Ο φίλος που το έστειλε, που είναι πιο θεωρητικός τύπος, το αποκάλεσε «πρωτογονοποίηση του παρελθόντος». Ωραίος όρος.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Εκπαίδευση, Μαργαριτάρια, Μεζεδάκια, Ορθογραφικά, Πανδημικά | Με ετικέτα: , , , , , | 323 Σχόλια »

Μεζεδάκια της ανάρρωσης

Posted by sarant στο 21 Σεπτεμβρίου, 2013

Το ιστολόγιο δεν έχει επανέλθει σε κατάσταση κανονικής λειτουργίας, ο Νικοκύρης βρίσκεται στην ανάρρωση, το ξαναείπαμε πως θ’ αργήσουμε να έχουμε ένα άρθρο την ημέρα όπως είχε καθιερωθεί τους τελευταίους μήνες -ή μάλλον τα τελευταία χρόνια. Μεζεδάκια λοιπόν της ανάρρωσης τούτα εδώ, και με κάπως περίεργη γεύση αφού το σαββατιάτικο άρθρο μας είναι εξορισμού ευτράπελο, αλλά κρέμεται από πάνω μας μαύρο σύννεφο η δολοφονία του Παύλου Φύσσα -ας σταθεί τουλάχιστον αφορμή να απαλλαγούμε από τη συμμορία, αν και αυτό ανοίγει μια μεγάλη και καθόλου ευτράπελη συζήτηση.

* Ξεκινάμε όμως με τα μεζεδάκια, όπου σήμερα, ύστερα από αρκετό καιρό, έχουμε πελάτες για το ληξιαρχείο και τη γεωγραφική υπηρεσία της Νομανσλάνδης. Πρώτος χορηγός η Καθημερινή, η οποία στην πολύ σοβαρή και προσεγμένη (λέμε τώρα) έντυπη κυριακάτικη έκδοσή της μάς ενημέρωσε την περασμένη Κυριακή για τα άδυτα της Διεθνούς Ολυμπιακής Επιτροπής. Μεταξύ άλλων μαθαίνουμε ότι «Η διαφθορά, τα σκάνδαλα και οι δολοπλοκίες έχουν εγκατασταθεί για τα καλά στο σατό της Vidy Case Postale.» Ας προσπεράσουμε το πώς αποδίδεται το chateau για να εστιαστούμε στο μνημειώδες μαργαριτάρι, το «Vidy Case Postale», το οποίο είναι… μεγάλο τουριστικό κέντρο της Νομανσλάνδης, που θα το μεταφράζαμε Vidy – Ταχυδρομική θυρίδα!! Διότι, βλέπει η άλλη στη διεύθυνση της ΔΟΕ: Comité international olympique Château de Vidy Case postale 356 CH-1007 Lausanne (Vaud), και νομίζει ότι το Vidy Case postale είναι ενιαία ονομασία, κι έτσι εμπλουτίζεται η Νομανλάνδη μ’ ένα κοσμικό θέρετρο περιωπής και μπαίνει ένα ακόμα λιθαράκι στο Έβερεστ της δημοσιογραφικής αναξιοπιστίας της Καθημερινής.

* Κάπου στο Φέισμπουκ διάβασα τα παράπονα μιας φίλης φίλης, που συμμετείχε σε ένα τουρνουά σκραμπλ, και σκανδαλίστηκε όταν οι διοργανωτές επέτρεψαν λέξεις ή τύπους ανύπαρκτους, μεταξύ των οποίων και το «ζας» (εναλλ. τύπο του «ζεις»). Ασφαλώς ο κάθε διοργανωτής τέτοιων τουρνουά πρέπει να έχει ένα λεξικό ή ακόμα καλύτερα μια βάση δεδομένων σαν μπούσουλα για να πορεύεται, οπότε στην ουσία των παραπόνων δεν μπαίνω, αλλά το «να ζας» είναι υπαρκτός τύπος, έστω και ρουμελιώτικος. Και θυμήθηκα τη Στρουγκοκαλύβα του Κρυστάλλη Παπαντωνίου που με είχαν βάλει να τη μάθω απέξω ντουέτο με έναν άλλο συμμαθητή στην πρώτη γυμνασίου, που τελειώνει «Να μη σας εύρουνε ποτέ τα έρημα τα γέρα!» (λέει ο γεροτσέλιγκας στα παιδιά του κι εκείνα απαντούν) «Να ζας κι εσύ πατέρα!». Βέβαια μετά ήρθε η Ρεπούση και κατάργησε τα αρχαία, οπότε τώρα βρίσκουμε τη λέξη στο σκραμπλ και δεν την αναγνωρίζουμε.

* Μια και είπα για την κ. Ρεπούση, μου έκανε εντύπωση η χρυσαβγίτικης ολκής χυδαιότητα της κοινοβουλευτικής ερώτησης του κ. Νικ. Νικολόπουλου, που βέβαια απολαμβάνει βουλευτική ασυλία κι έτσι μπορεί και γράφει αξεπέραστες χυδαιότητες όπως το… «συφιλιδικό μυαλό της». Από γλωσσικά, θα σημειώσουμε το αναποφάσιστο «την αναπληρώτρια καθηγητή» και το τερατώδες «παντοιουτοτρόπως», διασταύρωση του «παντοιοτρόπως» και του «τοιουτοτρόπως». Τέτοια κείμενα θα έπρεπε να αποδοκιμάζονται επίσημα από τη Βουλή.

* Ανακοίνωση του ΣΕΒ σχετικά με το νέο σαξές στόρι της οικονομίας μας, την αλλαγή έδρας της Βιοχάλκο, που μεταφέρθηκε από την Αθήνα στο Βέλγιο. Καλείται λοιπόν η κυβέρνηση «να ενσκήψει αποφασιστικά στα συσσωρευμένα, ζωτικά προβλήματα που έχει δημιουργήσει η οικονομική πολιτική στην ελληνική βιομηχανία….» Δεν είναι η πρώτη φορά που επισημαίνουμε το λάθος, έχουμε ξαναγράψει και προφανώς θα ξαναγράψουμε. Η κυβέρνηση καλείται να «σκύψει πάνω στα προβλήματα» ή, αν το θέλετε με φράκο, «να εγκύψει στα προβλήματα». Το «ενσκήπτω» χρησιμοποιείται για κακό που έρχεται ορμητικά και απροσδόκητα, για κακοκαιρία, θύελλα, επιδημία, τέτοια πράγματα. Βέβαια, οι άνθρωποι έχουν πικρή πείρα από την κυβερνητική δραστηριότητα, οπότε ίσως δεν είναι άστοχο να την παρομοιάζουν με θύελλα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Νομανσλάνδη | Με ετικέτα: , , , , | 125 Σχόλια »

Μεζεδάκια της επιστροφής

Posted by sarant στο 17 Αυγούστου, 2013

Η επιστροφή είναι δικιά μου, δηλαδή, αφού οι διακοπές για φέτος τελειώσανε -και πάλι καλά να λέμε- αν και άλλοι μπορεί να συνεχίσουν να λιάζονται αμέριμνοι και μετά τη Δευτέρα. Αρκετά τα μεζεδάκια που είχαμε τη βδομάδα που πέρασε, και θα ξεκινήσω με ένα που μου ξέφυγε από την προηγούμενη βδομάδα (ή ίσως την προπροηγούμενη).

Γράφοντας στο ένθετο Βημαγκαζίνο (μετά περνάνε και στην ηλέκδοση του Βήματος), η Λώρη Κέζα τα ψέλνει στον Σύριζα και διαπιστώνει: Πρώην βουλευτές, κομματάρχες, αφισοκολλητές που στήριξαν με πάθος κυβερνήσεις του παρελθόντος εναγκαλίστηκαν από τον ΣΥΡΙΖΑ ωσάν να μην είχαν παρελθόν. Το «ωσάν» δεν είναι βέβαια λάθος, απλώς είναι (ή, έστω, το βρίσκω) απίστευτα ψεύτικο -και ταυτόχρονα είναι κοτσανικός δείκτης (cochanic marker, στη διεθνή βιβλιογραφία), όπως λέμε τις λέξεις και φράσεις που δεν είναι λάθος καθαυτές αλλά δείχνουν ότι εκεί γύρω μπορεί να υπάρχει ένα μαργαριτάρι, όπως είναι το «εναγκαλίστηκαν από τον Σύριζα». Βλέπετε, το «εναγκαλίζομαι» είναι ρήμα αποθετικό, σαν το επεξεργάζομαι ή το διαπραγματεύομαι, δεν έχει ενεργητικη΄φωνή όπως τα συνήθη ρήματα, από εκεί άλλωστε βγήκε και το όνομα αποθετικός (αποθέσανε, ας πούμε, την ενεργητική φωνή τους). Έτσι, η μεσοπαθητική φωνή τους εκφράζει ενεργητική διάθεση.  Δεν υπάρχει «εναγκαλίζω», όπως δεν υπάρχει και «επεξεργάζω». Μπορούμε να πούμε «εναγκαλίστηκαν τον Σύριζα», όχι «από τον Σύριζα» -αλλά αν γράφαμε χωρίς φιοριτούρες, «αγκαλιάστηκαν από τον Σύριζα» δεν θα την κάναμε την κοτσάνα.

Προχωράμε σε ένα μαργαριτάρι από την Αυγή -σε άρθρο για την απαράδεκτη φράση της Λένας Διβάνη (άρθρο με το οποίο έχω και άλλες διαφωνίες), η δημοσιογράφος της Αυγής γράφει: Η κυρία Διβάνη … δεν σεμνύνεται ούτε μπροστά στον ίδιο το θάνατο. Όμως, το «σεμνύνομαι» δεν σημαίνει «αισθάνομαι δέος, φέρομαι με σεμνότητα» όπως φαίνεται να πιστεύει η δημοσιογράφος. Σημαίνει περίπου το αντίθετο, καμαρώνω, περηφανεύομαι! Η αιτία βρίσκεται στο ότι η λέξη ‘σεμνός’ στην αρχαιότητα είχε περίπου την αντίθετη σημασία με τη σημερινή, σήμαινε «μεγαλόπρεπος». Είναι κι αυτή λοιπόν μια λέξη-παγίδα, πλάι στον ευάριθμο και στον τιμητή, αλλά κάπως σπανιότερα χρησιμοποιείται. (Αν δείτε καμιά φράση «ευάριθμοι τιμητές σεμνύνονται ότι…» μπορεί να την έχω φτιάξει κι εγώ!)

Το τρίτο μας μεζεδάκι είναι, από μια άποψη, ολόκληρο πιάτο, μεγαμεζεδάκι δηλαδή, όχι επειδή είναι θηριωδών διαστάσεων αλλά επειδή είναι διπλό και τρίδιπλο. Σε κακή μετάφραση άρθρου αγγλικής εφημερίδας για την ελληνική κρίση, διαβάζουμε ότι ο δημοσιογράφος, Εξαπολύοντας ένα λίβελο εναντίον των ακολουθούντων πολιτικών επιλογών…. Ξεκινώντας από τα πταίσματα, ο δημοσιογράφος δεν μπορεί να εξαπολύει λίβελο, όχι μόνο επειδή ο λίβελος δεν εξαπολύεται αλλά και επειδή λίβελος, την παλιά εποχή που ανοίγαμε λεξικά, σήμαινε «επιθετικό (έως και συκοφαντικό) δημοσίευμα». Ίσως μύδρους εκτοξεύει ο δημοσιογράφος, αλλά εναντίον τίνος; Αυτό το «ακολουθούντων» είναι όλα τα λεφτά. Αφενός είναι αρσενικό αντί για θηλυκό και αφετέρου ενεργητικής φωνής αντί μέσης. Το σωστό θα ήταν «των ακολουθούμενων πολιτικών επιλογών», ή, πιο στρωτά, «των πολιτικών επιλογών που ακολουθούνται» -και θα γλιτώναμε την πολυκοτσάνα.

Το τέταρτο, πάλι, είναι… μη μεζεδάκι. Παρατηρώ απλώς ότι και τα ακριβά Μον Μπλαν της δημοσιογραφίας μας δεν διστάζουν πλέον μπροστά στον αναλογικό τύπο «να παράξουν». Αν είναι ένα πράγμα για το οποίο έχω να παινέψω τον κ. Παπαχελά, ας είναι αυτό: Οι λίγοι υπουργοί-κομάντος έχουν ελάχιστο χρόνο για να παράξουν έργο αλλά και να πείσουν το ορθολογικό τμήμα της κοινωνίας για την αναγκαιότητα των αποφάσεών τους.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Κοτσανολόγιο, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , , , , , | 43 Σχόλια »