Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Ψυχάρης’

Ο άγνωστος ποιητής Άχθος Αρούρης: Η συνεργασία με τον Τρίβολο του Στρατή Παπανικόλα

Posted by sarant στο 6 Μαΐου, 2014

Εδώ και κάμποσο καιρό έχω αρχίσει να δημοσιεύω, κάθε δεύτερη Τρίτη, αποσπάσματα από το βιβλίο του πατέρα μου, του Δημήτρη Σαραντάκου, “Ο άγνωστος ποιητής Άχθος Αρούρης” (εκδ. Ερατώ, 1995, εξαντλημένο), που είναι μια βιογραφία του παππού μου, του Νίκου Σαραντάκου (1903-1977), ο οποίος είχε το ψευδώνυμο Άχθος Αρούρης (που είναι ομηρική έκφραση και σημαίνει ‘βάρος της γης’). Η σημερινή είναι η δέκατη πέμπτη συνέχεια.  Η προηγούμενη συνέχεια βρίσκεται εδώ.

mimis_jpeg_χχsmallΒρισκόμαστε στο τέταρτο κεφάλαιο του βιβλίου, που έχει τον γενικό τίτλο “Ένας μέτοικος στη Μυτιλήνη του μεσοπολέμου” και παρακολουθεί τη ζωή του παππού μου από το 1928 που παντρεύτηκε τη γιαγιά μου, την Ελένη Μυρογιάννη, και εγκαταστάθηκε στη Μυτιλήνη. Το σημερινό κεφάλαιο είναι ποιητικό, ενώ επίσης διαβάζουμε τις απόψεις του παππού μου για τη γλώσσα -αν και η δική μου εντύπωση είναι ότι ο παππούς μου κάποια από αυτά τα έλεγε απλώς σαν αντίδραση στον αδιάλλακτο ψυχαρισμό των φίλων του και για να τους πειράξει. Να προσθέσω ότι αρκετά από τα ποιήματα του παππού μου στον Τρίβολο της Μυτιλήνης (ο οποίος, αν δεν σφάλλω, είναι διαθέσιμος ονλάιν από τη Βιβλιοθήκη της Βουλής) υπάρχουν εδώ.

Σαν μια κοινωνική παρατήρηση, προσέξτε ότι στο πρώτο ποίημα, έστω κι αν είναι εύθυμο και διαφημιστικό, δεν θεωρείται αδιανόητο για μια νεαρή γυναίκα να πάει να πιει μόνη της σε ταβέρνα -εν έτει 1934 αυτό. Δείγμα, θαρρώ, της ανώτερης θέσης της γυναίκας στη Μυτιλήνη σε σύγκριση με την Παλιά Ελλάδα.

Ο Νίκος ο Σαραντάκος δεν άργησε να γίνει τακτικός συνεργάτης του «Τρίβολου», τον οποίο ο Στρατής ο Παπανικόλας εξέδωσε τα Χρι­στούγεννα του 1931. Τα πρώτα του ποιήματα που δημοσιεύτηκαν ήταν μια σάτιρα της μοντέρνας ποίησης και μια παράφραση της πα­σίγνωστης «Ελιάς» του Λορέντζου Μαβίλη, που το ’γράψε με την ευ­καιρία της επιβολής ενός επαχθέστατου για τους αγρότες φόρου επί του προσαγομένου προς έκθλιψη ελαιοκάρπου.

Τα Χριστούγεννα του ’33 ο Ιγνάτης ο Κυπαρίσσης, αδελφός του Ανδρέα, του σύγγαμβρου δηλαδή του ποιητή, και γαμπρός του Στρατή Παπανικόλα (είχε παντρευτεί την αδελφή του Μαριάνθη) άνοιξε στην Αγορά μια ταβέρνα, που ονομάστηκε με πρόταση της παρέας «Διόνυσος». Στα εγκαίνια ο ποιητής απάγγειλε ένα ποίημα που το ’γραψε με την ευκαιρία εκείνη την ώρα και δημοσιεύτηκε εν συνεχεία στον «Τρίβολο». Το ποίημα είχε προμετωπίδα ένα δήθεν απόσπασμα του Σαίξπηρ στα αγγλικά:

 

ΔΙΟΝΥΣΙΑΚΗ ΠΟΙΗΣΙΣ

“Dionyssos has the better wine” W. Saekspear
(O «Διόνυσος» έχει το καλύτερο κρασί) Ο. Σαίξπηρ

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Άχθος Αρούρης, Αναμνήσεις, Βιογραφίες, Γλωσσικό ζήτημα, Δημήτρης Σαραντάκος, Μυτιλήνη, Ποίηση, Σατιρικά | Με ετικέτα: , , | 47 Σχόλια »

Η Αγνή του Ψυχάρη

Posted by sarant στο 13 Ιανουαρίου, 2013

Πριν από πέντε και κάτι χρόνια, στα τέλη του 2007, που δεν είχα ακόμα ιστολόγιο αλλά μόνο τον παλιό μου ιστότοπο, δημοσίευσα στον ιστότοπό μου μιαν αγγελία στην οποία ζητούσα συνεργάτες, που θα πληκτρολογούσαν, σε εθελοντική βέβαια βάση, κείμενα που θα τους έστελνα και που θα δημοσιεύονταν στη συνέχεια σε ειδικήν ενότητα του ιστοτόπου. Ο ιστότοπος δεν είναι ιστολόγιο, δεν έχει άμεση αναπληροφόρηση, και δεν θυμάμαι αν την αγγελία μου αυτή την είχα βάλει πουθενά αλλού, πάντως ανταπόκριση υπήρξε άφθονη και εκλεκτή, κι έτσι με τον καιρό συγκεντρώθηκε αξιόλογο υλικό, ποιοτικά και ποσοτικά.

Πέρασε καιρός, άρχισα και το ιστολόγιο, δεν είχα πια καιρό να επιμελούμαι τα κείμενα που ανέβαζα στον ιστότοπο, γιατί θέλουν κι αυτά την επιμέλειά τους. Στο μεταξύ όμως κι από τους συνεργάτες είχαν μείνει λίγοι αλλά έμπειροι και άξιοι, που δεν ήθελαν οδηγίες, είχαν γίνει ξεφτέρια, διάλεγαν τα βιβλία μοναχοί τους, τα ετοίμαζαν όπως πρέπει, ούτε να τα κοιτάξω δεν χρειαζόταν. Ένας από αυτούς, ο Γιάννης Π., είχε βρει και μια μέθοδο ημιαυτόματη, ή ίσως την είχαμε βρει μαζί, περνούσε δηλαδή από οσιάρ το σκαναρισμένο κείμενο, ύστερα το περνούσε από κάτι αλλεπάλληλα μάκρο για να το καθαρίσει απ’ τα ρετάλια του πολυτονικού, και μέσα σ’ ένα σαββατοκύριακο ετοίμαζε μυθιστόρημα ολόκληρο. Φυσικά, όλα τα πράγματα κάποτε τελειώνουν, κι έτσι προς τα τέλη του 2009 τα «Κείμενα μαζί» σταμάτησαν, όχι μόνο επειδή κουράστηκαν οι συντελεστές του εγχειρήματος, αλλά και για έναν επιπρόσθετο, τεχνικό λόγο: κόντευε να εξαντληθεί η χωρητικότητα του ιστοτόπου. Από τις αρχές του 2010, ελάχιστο νέο υλικό προσθέτω στον παλιό μου ιστότοπο, με το σταγονόμετρο. (Πειραματικά, κάποια κείμενα μπαίνουν και στη σελίδα «Άλλα κείμενα» του ιστολογίου).

Πριν από λίγο καιρό, ο παλιός συνεργάτης, ο Γιάννης Π.,  μου έστειλε ένα ηλεμήνυμα ρωτώντας αν θα μ’ ενδιέφερε να ανεβάσω στον ιστότοπό μου την «Αγνή» του Ψυχάρη. Κατά σύμπτωση, λίγο νωρίτερα η εταιρεία που στεγάζει τον ιστότοπό μου είχε πάθει μια βλάβη κι έτσι αναγκάστηκα να ξανανεβάσω όλο το υλικό, με αποτέλεσμα να δημιουργηθεί λίγος ελεύθερος χώρος, μάλλον επειδή διάφορα προσωρινά και άχρηστα αρχεία σβήστηκαν. Οπότε είπα του Γιάννη να προχωρήσει, κι έτσι πριν από μερικές μέρες μού έστειλε το μυθιστόρημα αυτό του Ψυχάρη, την Αγνή, που την ανέβασα χτες στον παλιό μου ιστότοπο. Όπως βλέπετε, είναι μερακλήδικη δουλειά, με χωρισμό σε κεφάλαια και με αναπαραγωγή των εικόνων του πρωτοτύπου -το οποίο πρωτότυπο υπάρχει κι αυτό ονλάιν, χάρη στην Ανέμη.

Δεν πρόκειται βέβαια να ανεβάσω εδώ στο ιστολόγιο το μυθιστόρημα του Ψυχάρη -όσο κι αν δεν είναι μεγάλο, ξεπερνάει τις 10ο σελίδες βιβλίου. Θα βάλω την αφιέρωση στον Μαρίνο Σιγούρο, τις πρώτες σελίδες, και θα πω δυο-τρία πράγματα για το λεξιλόγιο του Ψυχάρη. Το μυθιστόρημα, αν θέλετε να το διαβάσετε, βρίσκεται στον παλιό μου ιστότοπο. Η ορθογραφία του πρωτοτύπου έχει εκσυγχρονιστεί (μονοτονικό και σημερινή ορθογραφία) αλλά διατηρεί τις ιδιορρυθμίες του Ψυχάρη (π.χ. εβ και εφ αντί ευ).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Δημοτικισμός, Λογοτεχνία | Με ετικέτα: , , , | 61 Σχόλια »

Δόξα στους μεγάλους νούδες που τις τρων στους πισινούδες

Posted by sarant στο 17 Οκτωβρίου, 2009

image001Στη συζήτηση για το βιβλίο του Σπύρου Μελά (στο σχόλιο 53) αναφέρθηκε κι ένας στίχος του Σουρή, ειρωνικός για τους δημοτικιστές. Ο στίχος αυτός είναι παρμένος από ένα τεύχος του Ρωμηού που είναι όλο αφιερωμένο στον Ψυχάρη και που αξίζει να διαβαστεί, και νομίζω πως το Σαββατοκύριακο προσφέρεται για εκτενή αναγνώσματα. Τυχαίνει να έχω γράψει γι’ αυτή την σύγκρουση Σουρή-δημοτικιστών, οπότε παραθέτω το παλιό μου άρθρο με ελάχιστες αλλαγές. Τους στίχους του Σουρή τους αγάπησα από μικρός (ο παππούς μου απάγγελνε από στήθους όλο το κατεβατό), αλλά πιστεύω ότι στην ουσία του θέματος δίκιο είχε ο Ψυχάρης. Όχι μόνο επί γλωσσικού’ και στην αξιολόγηση του ποιητή Σουρή, έπεσε πιο κοντά παρά οι υμνητές του ποιητή. Προειδοποίηση, πάντως: ακολουθεί σεντόνι.

Η σύγκρουση του Γ. Σουρή με τον Ψυχάρη και τους «μαλλιαρούς» στις αρχές του 20ού αιώνα

Στα πρώτα χρόνια του εικοστού αιώνα, ο Γεώργιος Σουρής είχε φτάσει στο απόγειο της δόξας του. Ο Ρωμηός, η εβδομαδιαία εφημερίδα του που γραφόταν όλη έμμετρη, γινόταν ανάρπαστος, η θεατρική μετάφραση των Νεφελών (που μπορείτε να τη διαβάσετε εδώ) είχε σημειώσει εκπληκτική επιτυχία, και ο ποιητής απολάμβανε επαίνους και θαυμασμό από τους πνευματικούς ανθρώπους και από τον απλό κόσμο. Η λατρεία αυτή έφτασε στην υπερβολή όταν το 1906 η Βουλή των Ελλήνων πρότεινε τον Σουρή για το Βραβείο Νόμπελ. (Βέβαια, αυτό μας φαίνεται κωμικό σήμερα· ωστόσο, να σημειωθεί ότι κάποιοι από τους βραβευμένους, ονόματα δεν θα πω, της εποχής εκείνης, έχουν επίσης ξεχαστεί).

Την εικόνα της ομοψυχίας ήρθε να τη χαλάσει ένας αιρετικός –ο γλωσσολόγος Γιάννης Ψυχάρης, καθηγητής στο Παρίσι, ο άνθρωπος που είχε ταράξει τα νερά του γλωσσικού ζητήματος με το Ταξίδι μου το 1888 και που ήταν ο αδιαμφισβήτητος ηγέτης του δημοτικισμού, του ορμητικού κινήματος που με όργανο το Νουμά χάραζε νέους δρόμους. (Αργότερα, οι δρόμοι τους κάπως χώρισαν· ο Νουμάς κινήθηκε σε προοδευτική και σοσιαλιστική τροχιά, ενώ ο Ψυχάρης πολιτικά ήταν συντηρητικός· ήρθαν σε σύγκρουση, όσο κι αν ο σεβασμός του Νουμά προς τον Ψυχάρη έμεινε. Ωστόσο, τα πρώτα χρόνια –ο Νουμάς πρωτοβγήκε το 1903– η επιρροή του Ψυχάρη ήταν απόλυτη).

Στο τεύχος 130, στις 9 Ιανουαρίου του 1905, ο Νουμάς δημοσιεύει πρωτοσέλιδη «Κριτική μελέτη» του Νουμά με τίτλο «Ο Σουρής». Τώρα που τα χρόνια έχουν περάσει, διαβάζει κανείς πως ο Ψυχάρης επιτέθηκε στον Σουρή επειδή χρησιμοποιούσε γλώσσα μικτή κι όχι ανόθευτη δημοτική, αλλά αυτό είναι η μισή αλήθεια, ίσως και λιγότερο. Ο Ψυχάρης κρίνει συνολικά τον Σουρή και το έργο του, και οι περισσότερες παρατηρήσεις του είναι εύστοχες. Επικρίνει τον Σουρή ότι στέκεται όχι μπροστά στον λαό αλλά πλάι του, ή πιο σωστά ότι «πηγαίνει με τον όχλο» τον οποίο αντιδιαστέλλει από τον λαό. Παραθέτει ο Ψ. τις δυο πρώτες και τις δυο τελευταίες στροφές του ποιήματος Ο Ρωμηός (ένα από τα εμβληματικά ποιήματα του Σουρή), και σχολιάζει: Τι νόστιμα, τι γελαστά που μας τα ξεεικονίζει! Τόσο γελαστά και τόσο νόστιμα που δεν το υποψιάζεται ο ίδιος πως ο Ρωμιός του το κάτω κάτω σαν το παιδί φέρνεται ή σαν το βάρβαρο ή σαν και τους δυο. Και συνεχίζει λέγοντας πως δεν είναι βέβαια ένοχος ο Σουρής για τα στραβά της Ελλάδας, αλλά τα παρουσιάζει τόσο χαρούμενα, που ο καθένας κολακεύεται από την εικόνα. Προσθέτει πως ναι μεν ο Ρωμηός γίνεται ανάρπαστος, αλλά αντέχει στο χρόνο όσο μια εφημερίδα: το φύλλο της προηγούμενης εβδομάδας έχει κιόλας ξεχαστεί την επόμενη. Παραδέχεται ότι μπορεί να είναι αλήθεια πως ο Σουρής έχει μόνο φίλους, αλλά οι φίλοι έχουν αξία μόνο όταν έχεις εχθρούς. Η καλοσύνη του Σουρή, λέει, είναι η ανεμελιά εκείνου που δεν θέλει μπελάδες.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γλωσσικό ζήτημα, Σατιρικά, Σουρής | Με ετικέτα: , , , , | 22 Σχόλια »