Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘όνυχας’

Στα νύχια

Posted by sarant στο 16 Δεκεμβρίου, 2020

Όπως ανακοίνωσε ο κυβερνητικός εκπρόσωπος, πέρα από τα βιβλιοπωλεία, τα κομμωτήρια και τα κουρεία, επιτρέπεται από τη Δευτέρα να λειτουργησουν οι «υπηρεσίες περιποίησης νυχιών», κοινώς τα νυχάδικα.

Ο λόγος για την εξαίρεση αυτή είναι ότι στον κλάδο παρατηρήθηκε έξαρση της μαύρης εργασίας. Οπότε, καλύτερα είναι, ειπε ο κυβερνητικός εκπρόσωπος, να λειτουργεί ο κλάδος νόμιμα και με τήρηση των υγειονομικών πρωτοκόλλων, παρά στη μαύρη και ανεξέλεγκτα.

Το επιχείρημα ακούγεται εύλογο αλλά νομίζω ότι έχει κενά. Καταρχάς, υπάρχουν και άλλοι κλάδοι όπου παρέχονται υπηρεσίες κατ’ οίκον κατά παράβαση των διατάξεων περί εγκλεισμού -ας πούμε τα ιδιαίτερα μαθήματα, όπου οι γονείς πιέζουν τους καθηγητές να καταστρατηγήσουν την απαγόρευση δηλώνοντας ψεύτικη μετακίνηση Β6 (για σωματική άσκηση) και να παραδώσουν το μάθημα διά ζώσης, θεωρώντας ότι η εξ αποστάσεως παράδοση είναι λιγότερο αποδοτική. Σημαίνει μήπως αυτό ότι θα πρέπει να επιτραπούν και τα ιδιαίτερα; Κι έπειτα, αφού έτσι κι αλλιώς δεν γίνεται κανένας έλεγχος, ποιος εξασφαλίζει ότι τα νυχάδικα θα λειτουργήσουν με τήρηση των πρωτοκόλλων;

Άλλο κυβερνητικό στέλεχος, ο ΓΓ Εμπορίου κ. Σταμπουλίδης, δήλωσε ότι το άνοιγμα των νυχάδικων θα συμβάλει στην ψυχολογική ανάταση του γυναικείου πληθυσμού, μια δήλωση από άκομψη έως σεξιστική -μια κυβέρνηση που, μην το ξεχνάμε, έχει ελάχιστες γυναίκες στη σύνθεση της και στις ανώτατες θέσεις του κρατικού μηχανισμού στοχοποιεί έμμεσα τις γυναίκες ως υπαίτιες για ένα μέτρο χαλάρωσης -αν ο μη γένοιτο έχουμε τρίτο κύμα στοιχηματιζω ότι θα βρεθούν αρκετοί ηλίθιοι να ενοχοποιήσουν τις γυναίκες που πίεσαν να ανοιξουν τα νυχάδικα.

Αλλά εμείς εδώ λεξιλογούμε. Και για τα νύχια δεν έχουμε λεξιλογήσει -οπότε το σημερινό άρθρο στη συνέχεια θα ασχοληθεί με τα λεξιλογικά των νυχιών.

Λέμε νύχι. Οι αρχαίοι είχαν όνυξ, αρσενικό, το οποίο έγινε ονύχιον, υποκοριστικό και ουδέτερο, και από εκεί μεσαιωνικό ονύχιν, μετά σιγήθηκε το άτονο αρχικό φωνήεν, νύχιν και νύχι. Τον αρχαίο τύπο τον κρατάμε σε μερικές φράσεις, που θα τις δούμε παρακάτω, ενώ υπάρχει και ο όνυχας, ημιπολύτιμος λίθος.

Tα φρασεολογικα των νυχιών είναι πλουσιότατα. Ξεκινάμε από τις εκφράσεις που χρησιμοποιούν τον αρχαίο τύπο, και έχουμε πρώτα πρώτα την έκφραση «εξ απαλών ονύχων» που σημαίνει από μικρό παιδί, από νήπιο, από την ηλικία που τα νύχια είναι απαλά. Η έκφραση είναι συχνή σε Πατέρες της εκκλησίας (π.χ. «τὴν ἐξ ἁπαλῶν ὀνύχων μελέτησιν καὶ ἐκμάθησιν τῶν θείων ἀναγνωσμάτων» στον Ευσέβιο). Δεν απαντά στην Παλατινή Ανθολογία όπως αναφέρουν κάποιες πηγές, αν και, σύμφωνα με τον Κικέρωνα, είναι ελληνικής αρχής. Σήμερα έχει μάλλον παλιώσει· δεν είναι τυχαίο ότι πάρα πολλοί την παρερμηνεύουν νομίζοντας ότι σημαίνει «επιφανειακά, χωρίς οξύτητα, επιδερμικά», π.χ. «η έκθεση μιλάει εξ απαλών ονύχων για τις ευθύνες της προηγούμενης κυβέρνησης» όπως είπε στη Βουλή ένας πρωθυπουργός εν ενεργεία. Αλλά για την έκφραση αυτή έχουμε ένα παλιό άρθρο του ιστολογίου, που δεν ξέρω αν χρειάζεται να ξαναδημοσιευτεί ξαναδουλεμένο.

Λεμε επίσης «εξ όνυχος τον λέοντα», εννοώντας ότι μας αρκεί ένα μικρό δείγμα, μια λεπτομέρεια, για να βγάλουμε γενικότερο συμπέρασμα, π.χ. όταν κρίνουμε την αξία ενός ποιητή από ένα-δυο ποιήματά του. Αυτό το βρίσκουμε στον Πλούταρχο, ο οποίος αποδίδει την πατρότητα της φράσης στον Αλκαίο. Πέρασε και στα λατινικά, ex ungue leonem.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Παροιμίες, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , | 243 Σχόλια »