Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘2019’

Τα τελευταία μεζεδάκια του 2019 -ή της δεκαετίας;

Posted by sarant στο 28 Δεκεμβρίου, 2019

Δεν ήταν δύσκολο να βρεθεί ο τίτλος του σημερινού σαββατιάτικου πολυσυλλεκτικού μας άρθρου, αφού πράγματι σε λίγες μέρες το 2019 τελειώνει, οπότε το σημερινο σερβίρισμα είναι το τελευταίο της χρονιάς.

Ως εδώ είναι απλά τα πράγματα, παρακάτω μπερδεύονται.

Μήπως σήμερα έχουμε τα τελευταία μεζεδάκια όχι απλώς της χρονιάς αλλά και της δεκαετίας; Τελειώνει σε τέσσερις μέρες η δεκαετία μας ή μήπως στις 31.12.2020; Ή αλλιώς, έχουμε ή όχι καινούργια δεκαετία από την άλλη Τετάρτη; Όπως λέει ο Νίκος Λίγγρης στη Λεξιλογία, οι αγγλοσάξονες έχουν ήδη απαντήσει καταφατικά στο ερώτημα αυτό, και από την 1.1.2020 ξεκινάνε the twenty-twenties. Εγώ δεν είμαι τόσο σίγουρος.

Πάντως, ίσως επειδή είναι τελευταία, τα σημερινά μεζεδάκια μας δεν είναι και πάρα πολλά. Λυπάμαι, την… επόμενη δεκαετία θα έχω περισσότερα.

* Ένα ωραίο μαργαριτάρι εμφανίστηκε για λίγες ώρες στο διαδικτυακό στερέωμα τις προάλλες, μια ωραία χριστουγεννιάτικη κοτσάνα από τη Λίφο και τον Άρη Δημοκίδη. Σε άρθρο για «τις πέντε πιο αμφιλεγόμενες» περιπτωσεις σάτιρας στην Ελλάδα, γίνεται αναφορά στην παράσταση των Ορνίθων το 1959 σε σκηνοθεσία Κ. Κουν.

Μάθαμε λοιπόν ότι, όταν παρουσίασε «τις» (σικ) Όρνιθες ο Κουν έγινε σκάνδαλο, «Τόσο που ματαιώθηκε η δεύτερη παράσταση που θα δινόταν μετά από εντολή του Προέδρου της Δημοκρατίας.»

Πρόεδρος Δημοκρατίας; Το 1959; Με Παύλο και Φρειδερίκη; Στην πραγματικότητα, το 1959 είχαμε βασιλιά και η δεύτερη παράσταση των Ορνίθων ματαιώθηκε κατ’ εντολήν του Κων. Τσάτσου που ήταν τότε Υπουργός Προεδρίας της Κυβερνήσεως.

Ατυχία, ο Τσάτσος έγινε το 1975 όντως Πρόεδρος της Δημοκρατίας, οπότε ο καημένος ο Δημοκίδης, που δεν είχε γεννηθεί το 1959, τα μπέρδεψε και τον έκανε ΠτΔ δεκάξι χρόνια πριν της ώρας του. Είναι και το Υπουργείο Προεδρίας που έχει καταργηθεί εδώ και αρκετές δεκαετίες και μπερδεύει τα πράγματα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αρχαία ελληνικά, Ημερολογιακά, Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεταμπλόγκειν, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , | 335 Σχόλια »

Οι αριθμοί της χρονιάς

Posted by sarant στο 27 Δεκεμβρίου, 2019

Καθώς πλησιάζει το τέλος της χρονιάς και έχουμε μπει σε φάση απολογισμών, στο ιστολόγιό μας συνεχίζεται η ψηφοφορία για τη Λέξη της χρονιάς -κι αν δεν έχετε ακόμα ψηφίσει θα σας παροτρύνω να σπεύσετε (σε αυτήν εδώ τη σελίδα) διότι δεν θα έχει για όλο τον κόσμο, τη Δευτέρα στις 6 μμ κλείνουν οι κάλπες και την Τρίτη το πρωί ανακοινώνονται τ’ αποτελέσματα.

Ωστόσο το σημερινό άρθρο δεν γράφεται για να διαφημίσει την ψηφοφορία μας αυτήν αν και ασφαλώς γεννήθηκε μέσα από τη διαδικασία ανάδειξης της Λέξης της χρονιάς.

Τις προάλλες, όταν έβαλα στο Φέισμπουκ την αναγγελία της ψηφοφορίας για τη Λέξη της χρονιάς, ένας φίλος, που απ’ όσο ξέρω δεν σχολιάζει στο ιστολόγιο, έκανε το εξής σχόλιο:

Βέβαια, χωρίς να θελω να το κανω πιο σύνθετο, θα μπορουσε στην κατηγορια να συμπεριληφθεί και ο αριθμος της χρονιάς. Ήδη έχουμε έναν καταπέσαντα πριν καλά δοξαστει, μιλω για τον Ευρωπαϊκό αριθμό πολιτικής προστασίας 112, όπου το καλοκαίρι πολλά ακούστηκαν γι αυτόν από το ξαφνικά νοικοκυρεμένο κράτος που αποκατέστησε την λειτουργία του αλλά εξαντλήθηκε στην πρόβα. Διότι ευτυχώς εγκαίρως διαπίστωσαν πως η πολιτική προστασία είναι κατι πολύ σοβαρότερο από μια προειδοποίηση στο κινητό. Ήδη διανύουμε την περίοδο του δεύτερου Εθνικού αριθμού της χρονιάς, του 1142. Κινδυνεύει να καταπέσει κι αυτός καθώς ένα κοινωνικό ζήτημα αυτή τη φορά (αλληλοσεβασμού, προστασίας της υγείας, υγιούς κι έντιμου ανταγωνισμού μεταξύ καταστηματαρχών) έχει αναχθεί στην εύκολη λύση της τηλεφωνικής καταγγελίας. Αναμένουμε αποτελέσματα τόσο για τη συχνότητα κλήσεων – καταγγελιών (σίγουρα θα έχει στατιστικό ενδιαφέρον η συχνότητα ανά περιοχή, ωράριο, είδος καταστημάτων, φύλο καταγγελλόντων, ηλικία, αποτελεσματικότητα) και βέβαια το πόσο εύκολα μπορει να καταπέσει κι αυτός είτε αν διακωμωδηθεί με καταγγελίες φάρσα και μπλοκάρει το σύστημα, είτε αποδειχθει από μονος του αναποτελεσματικός. Ασφαλώς υπάρχουν κι άλλοι αριθμοί, όπως αυτοί που συνδέονται με την τροποποίηση του συντάγματος, με βασικούς τους αριθμούς 150 και 180, καθώς έπαιξαν δύο φορές για τα αναθεωρηθέντα άρθρα και ψηφισθέντα και για την εκλογή ΠτΔ.

Στο σχόλιο αυτό του φίλου, απάντησα με μια πρόταση που τη χρησιμοποιώ συχνά: Πολύ ενδιαφέρον, μάλλον αξίζει χωριστό άρθρο –ή κάτι τέτοιο.

Δεν το λέω για υπεκφυγή αυτό. Κι αν πολλές φορές δεν αξιώνομαι να γράψω αυτό το «χωριστό άρθρο», υπάρχουν και περιπτώσεις που τα καταφέρνω. Κι αυτό συμβαίνει και σήμερα.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Απολογισμοί, Αριθμοί, Σφυγμομετρήσεις | Με ετικέτα: , , , | 81 Σχόλια »

Ψηφίστε τη λέξη της χρονιάς για το 2019!

Posted by sarant στο 16 Δεκεμβρίου, 2019

Τις προάλλες, και ακριβέστερα την περασμένη Δευτέρα, 9 του μηνός, σας είχα καλέσει να επαναλάβουμε το πείραμα των εννέα τελευταίων ετών και να διαλέξουμε τη λέξη της χρονιάς, τη λέξη του 2019 (νάτα μαζεμένα τα εννιάρια). Στο άρθρο εκείνο προτείνατε τις υποψήφιες λέξεις, τώρα λοιπόν θα ψηφίσουμε αυτήν ή αυτές που θεωρούμε «λέξη της χρονιάς».

Πέρυσι είχαν μπει στην ψηφοφορία 49 λέξεις. Φέτος η εφορευτική επιτροπή, πρόκρινε 42, την απάντηση σε όλα.

Και φέτος, η εφορευτική επιτροπή αποφάσισε να ακολουθήσει την περυσινή τακτική και να μην επιτρέψει τη δυνατότητα που υπήρχε παλαιότερα, δηλαδή να μπορείτε να προτείνετε κι άλλες λέξεις εκτός του τελικού καταλόγου. Η δυνατότητα αυτή δημιουργεί τεχνικές δυσκολίες, μακραίνει πολύ τον κατάλογο των λέξεων και δεν οδηγεί σε κανένα πρακτικό αποτέλεσμα αφού αυτές οι εκτός καταλόγου λέξεις σπάνια συγκεντρώνουν πολλές ψήφους.

Οι 42 λέξεις που μπαίνουν σε ψηφοφορία είναι:

αναγκαστικότητα κίτρινα γιλέκα Ψήφισες για τη λέξη της χρονιάς;
ανάπτυξη κλιματική αλλαγή
αντικαπνιστικός νόμος κοινωνικό μέρισμα
ΑΟΖ κτηματολόγιο
απεύθυνση κωλοτούμπα
απολιγνιτοποίηση μεσαία τάξη
αριστεία μεταναστευτικές ροές
άσυλο Μόρια
αυτοδυναμία μπαχαλοσατανίστριες
αφήγημα Νόμος και Τάξη
VAR παραγραφή
Βόρεια Μακεδονία παράτυποι μετανάστες
βραβείο Κούλιτζερ πολυϊδιοκτησία
γυναικοκτονία προαναχωρησιακά κέντρα
διεύρυνση προσφυγικό/μεταναστευτικό
διπλές εκλογές προσφυγικές ροές
δομές φιλοξενίας ροές
εκκενώσεις καταλήψεων ρουφιανιά
επιτελικό κράτος συνεκμετάλλευση
ήρεμα ρωτάω τι ψηφίσατε ρε;
κανονικότητα ψήφος αποδήμων

 

Μερικά τεχνικά ζητήματα:

  • Δεν ψηφίζουμε εδώ, αλλά χρησιμοποιούμε την ωραιότατη ειδική σελίδα που έχει φτιάξει ο πρόεδρος της εφορευτικής επιτροπής, ο αγαπητός Στάζιμπος (ή Stazybo Horn). Όπως και πέρυσι, οι λέξεις δεν παρουσιάζονται με την αλφαβητική σειρά (όπως εδώ παραπάνω) αλλά κάθε φορά με διαφορετική, τυχαία σειρά.
  • Σε αυτήν εδώ τη σελίδα μπορούμε να ανακοινώνουμε τι ψηφίσαμε, να κάνουμε προγνωστικά, κτλ.
  • Ψηφίζουμε το πολύ τρεις λέξεις –όχι υποχρεωτικά τρεις, μπορείτε και μία μόνο ή δύο.
  • Η ψηφοφορία θα διαρκέσει έως τις 18.00 της Δευτέρας 30 Δεκεμβρίου. Τα αποτελέσματα θα ανακοινωθούν, καλώς εχόντων των πραγμάτων, το πρωί της παραμονής της πρωτοχρονιάς.

Μπορείτε να ψηφίσετε νεολογισμό, μπορείτε να ψηφίσετε υπάρχουσα λέξη που πήρε νέα σημασία μέσα στη χρονιά, μπορείτε να ψηφίσετε λέξη που ακούστηκε πολύ στη χρονιά που πέρασε –εγώ έχω τις προτιμήσεις μου, αλλά δεν θα τις φανερώσω.

Πέρυσι είχαν ψηφίσει 2.367 φίλοι του ιστολογίου, που αποτελεί νέο ρεκόρ συμμετοχής -το προηγούμενο (2.190) κρατούσε από το 2013. Να δούμε φέτος που ο διαγωνισμός μας συμπληρώνει δεκαετία (πώς περνάνε τα χρόνια…) πόσοι φίλοι θα πάρουν νέρος.

Επαναλαμβάνω, για να ψηφίσετε κλικάρετε εδώ! Γράφω εδώ τον ευκολομνημόνευτο σύνδεσμο: http://j.mp/ltx2019

Υ.Γ. Αν έχετε δικό σας ιστολόγιο και θέλετε να βάλετε μπανεράκι της ψηφοφορίας, πρέπει να ενσωματώσετε τον εξής κώδικα:

ΚΩΔΙΚΑΣ ΕΝΣΩΜΑΤΩΣΗΣ

<a href="http://j.mp/ltx2019">
<img src="https://i.imgur.com/IUowt5H.jpg" alt="Ψήφισες για τη λέξη της χρονιάς;" title="Ψήφισες για τη λέξη της χρονιάς;" width="50%"></a>

Προσοχή! Να μην γίνουν πλάγια τα «αυτάκια».

Το width=»50%» μπορεί να παραλειφθεί, ή να πάρει όποια τιμή απαιτείται.

Οι διαστάσεις της εικόνας είναι 480×480.
Άλλες διαστάσεις, εδώ: μισή https://i.imgur.com/7uh5NTA.jpg, διπλάσια https://i.imgur.com/WDnEaTt.jpg

Posted in Λεξικογραφικά, Σφυγμομετρήσεις | Με ετικέτα: , | 181 Σχόλια »

Ποια είναι η λέξη της χρονιάς για το 2019;

Posted by sarant στο 9 Δεκεμβρίου, 2019

Το τέλος της χρονιάς παραδοσιακά είναι καιρός απολογισμών. Το ιστολόγιο προσπαθεί να τηρεί ευλαβικά τις παραδόσεις κι έτσι με το σημερινό άρθρο συνεχίζουμε ένα εγχείρημα που φέτος επαναλαμβάνεται, ούτε λίγο ούτε πολύ, για ένατη χρονιά: πράγματι, ήρθε και φέτος το πλήρωμα του χρόνου για να διαλέξουμε τη Λέξη της Χρονιάς για το 2019.

Όταν λέμε «λέξη της χρονιάς», εννοούμε κάποια λέξη που ακούστηκε πολύ μέσα στη χρονιά που κοντεύει να τελειώσει. Δεν είναι υποχρεωτικό να είναι νεολογισμός· μπορεί να είναι λέξη που υπάρχει ήδη, αλλά να έχει πάρει καινούργια σημασία ή γενικά να σημάδεψε τη χρονιά που τελειώνει. Τη «λέξη» την εννοούμε με την ευρύτερη έννοια, δηλαδή γίνονται δεκτοί και σύμπλοκοι όροι (πέρυσι λέξη της χρονιάς ήταν σύμπλοκος όρος, Συμφωνία των Πρεσπών ενώ πρόπερσι ξενικός σύμπλοκος όρος, τα φέικ νιουζ) καθώς και ακρώνυμα (το 2014, λέξη της χρονιάς ψηφίστηκε ο ΕΝΦΙΑ).

Κάθε χρόνο η διαδικασία ξεκινάει περίπου την ίδια εποχή και περιλαμβάνει τρία στάδια, με τρία ισάριθμα άρθρα. Φέτος ξεκινάμε στις 9 Δεκεμβρίου, μία μέρα νωρίτερα από πέρυσι.

Για να θυμούνται οι παλαιότεροι και να μαθαίνουν οι νεότεροι, τα περυσινά αποτελέσματα θα τα βρείτε εδώ. Πέρυσι ψηφίστηκε λέξη της χρονιάς η Συμφωνία των Πρεσπών, με αρκετή διαφορά από τη δεύτερη τιναφτόρε και από την τρίτη, Μακεδονικό. Τα προπέρσινα αποτελέσματα θα τα βρείτε εδώ. Πρόπερσι είχατε ψηφίσει λέξη της χρονιάς τον  όρο φέικ νιουζ ενώ στη δεύτερη και τρίτη θέση είχαμε ισοβαθμία των όρων POS και αντισπισιστής. Τα αποτελέσματα του 2016 θα τα βρείτε εδώ. Λέξη της χρονιάς για το 2016 ψηφίστηκε το Μπρέξιτ και ακολούθησαν πρόσφυγες και χοτ σποτ. (Βλέπετε και πάλι ότι γίνονται δεκτοί και ξενικοί όροι, απλοί και σύμπλοκοι). Τα αποτελέσματα του 2015 μπορείτε να τα βρείτε εδώ. Το 2015 λέξη της χρονιάς ψηφίστηκε ο σύμπλοκος όρος κάπιταλ κοντρόλς, στη δεύτερη θέση είχαμε τον όρο πρώτη φορά αριστερά και στην τρίτη το γκρέξιτ. Τα αποτελέσματα του 2014 θα τα βρείτε εδώ. Το 2014 λέξη της χρονιάς ήταν, όπως είπαμε, ο ΕΝΦΙΑ, ενώ στη δεύτερη θέση βρέθηκαν οι ιπτάμενοι αναρχικοί και στην τρίτη ο ένοικος του τάφου. Τα αποτελέσματα του 2013 μπορείτε να τα βρείτε εδώ. Το 2013, λέξη της χρονιάς ψηφίστηκε το σαξές στόρι, ενώ στη δεύτερη θέση ήρθε η βιαποπουκιανπροέρχεται και στην τριτη θέση τα άκρα/θεωρία των άκρων. Τα αποτελέσματα του 2012 μπορείτε να τα βρείτε εδώ. Το 2012 είχατε ψηφίσει για λέξη της χρονιάς την επαναδιαπραγμάτευση, στη δεύτερη  θέση το εγέρθουτου και στην τρίτη την αλληλεγγύη. Αν θέλετε να πάμε ακόμα πιο πίσω, τα αποτελέσματα της ψηφοφορίας του 2011 βρίσκονται εδώ. Το 2011 πρώτη είχε έρθει, με διαφορά, η λέξη αγανακτισμένοι, ενώ στη δεύτερη και τρίτη θέση ισοβάθμησαν το κούρεμα και το χαράτσι. Τέλος, τα αποτελέσματα, του 2010, βρίσκονται εδώ. Το 2010, πρώτη χρονιά του… θεσμού, είχε έρθει πρώτη η λέξη μνημόνιο, ακολούθησε με μικρή διαφορά το ΔουΝουΤου και την τριάδα έκλεισε η τρόικα. Το 2009 δεν είχε διοργανωθεί διαγωνισμός από το ιστολόγιο.

Ίσως σας κούρασε αυτή η αναδρομή αλλά δεν είναι χωρίς ενδιαφέρον πιστεύω, έχουμε μια λεξιλογική επισκόπηση της δεκαετίας με τον τρόπο αυτό.

Ένας κανόνας που έχουμε καθιερώσει σε αυτές τις ψηφοφορίες είναι ότι οι λέξεις που έχουν διακριθεί τα προηγούμενα χρόνια αποκλείονται από την ψηφοφορία. Δεν είμαι και τόσο βέβαιος αν αυτός ο κανόνας πρέπει να διατηρηθεί, αλλά θα σας ακούσω. Αν δεν είχαν διακριθεί παλιοτερα, τόσο η Συμφωνία των Πρεσπών (που τελικά κυρώθηκε στις αρχές της χρονιάς) όσο και το Μπρέξιτ, που φέτος επρόκειτο να υλοποιηθεί αλλά γνώρισε αλλεπάλληλες παρατάσεις, θα έπαιζαν και φέτος.

Χωρίς να θέλω να σας επηρεάσω, θα αναφέρω μερικές λέξεις για να δώσω έναυσμα για τη συζήτηση και για τις δικές σας προτάσεις.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Λεξικογραφικά, Νεολογισμοί, Σφυγμομετρήσεις | Με ετικέτα: , | 186 Σχόλια »