Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Camille Saint-Saens’

Μη καίτοι μεζεδάκια

Posted by sarant στο 28 Μαρτίου, 2015

Μην προσπαθείτε να βγάλετε νόημα από τον τίτλο (αν και θα είχε πλάκα να προσπαθούσαμε να βγάλουμε). Ο τίτλος είναι παρμένος από ένα μεζεδάκι της πιατέλας, όπως κάνουμε πότε-πότε.

Για να μη σας κρατάω σε αγωνία, ξεκινάω ακριβώς με αυτό το μεζεδάκι, παρόλο που είναι μεγαλούτσικο για ορντέβρ.

Λοιπόν, στο ρεπορτάζ της (οΘντκ) έγκριτης Καθημερινής για την (όχι και επαχθή, πάντως) ποινή που επιβλήθηκε στον πρώην υπουργό Γ. Παπακωνσταντίνου, καταγράφονται τα λόγια που του απεύθυνε ο Πρόεδρος του Δικαστηρίου, ως εξής: «Πηγαίνετε και μη καίτοι αμαρτάνετε…»

Δεν είπε βέβαια αυτό ο κ. Πρόεδρος. Αυτό κατέγραψε η δημοσιογράφος που συνέταξε το άρθρο.

Εννοώ ότι ο πρόεδρος είπε /miketi amartanete/ και η δημοσιογράφος που υπογράφει το άρθρο, πιθανώς μη γνωρίζοντας τι θα πει /miketi/, υπέθεσε ότι πρόκειται για τις γνωστές της λέξεις «μη καίτοι». Οι λέξεις βέβαια αυτές υπάρχουν, αλλά νόημα δεν βγαίνει στα ελληνικά. «Καίτοι» σημαίνει «αν και», η φράση «μη καίτοι» όπως καταλαβαίνετε δεν έχει κανένα απολύτως νόημα.

Στην πραγματικότητα, ο πρόεδρος είπε «μηκέτι αμαρτάνετε», και είναι βέβαια μια φράση της αρχαίας ελληνικής, αλλά μια φράση πολύ γνωστή, παροιμιώδης, διότι είναι παρμένη (με διασκευή) από το Ευαγγέλιο. Στο κατά Ιωάννην Ευαγγέλιο, και ειδικότερα στην περιγραφή του θαύματος του Ιησού με τον παράλυτο της κολυμβήθρας (στο 5ο κεφαλαιο), ο Ιησούς, αφού πει την πολύ διασημότερη φράση «άρον τον κράβαττόν σου και περιπάτει» (στην εποχή μας γράφουμε συνήθως ‘κράβατον’), λίγο αργότερα, αφού ο παράλυτος γιατρευτεί, του λέει: «Ίδε υγιής γέγονας, μηκέτι αμάρτανε, ίνα μη χείρον σοί τι γένηται» (5.14), δηλαδή «Να που γιατρεύτηκες, μην αμαρτάνεις στο εξής για να μην πάθεις χειρότερα».

Μηκέτι θα πει, λοιπόν, «όχι πια, όχι άλλο» και μαζί με ρήμα «μην κάνεις κάτι πια, μην το συνεχίζεις αυτό». Η λέξη είναι σύνθετη από το «μη» και το «έτι» (ακόμα) και το κ μπαίνει ως συνδετικό, θα λέγαμε, κατ’ αναλογία με το ουκέτι.

Ο πρόεδρος του δικαστηρίου, που ήξερε τη φράση και τη σημασία της, τη διασκεύασε σε πληθυντικό αριθμό, μια και στα σημερινά ελληνικά ο ενικός ηχεί πιο αγενής απ’ ό,τι στην εποχή του Ιησού (αν θεωρήσουμε ότι είναι ιστορικό πρόσωπο) όπου δεν υπήρχε πληθυντικός ευγενείας. Η δημοσιογράφος δεν ήξερε τη φράση, ούτε από την παιδεία της ούτε από την εκκλησία (ακούγεται συχνά υποθέτω, π.χ. στην Κυριακή του Παραλύτου, τρεις Κυριακές μετά το Πάσχα).

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Advertisements

Posted in Γεωγραφία, Ευαγγέλιο, Κοτσανολόγιο, Μαργαριτάρια, Μεζεδάκια, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , , | 180 Σχόλια »