Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘DGE’

Ενας γερος γερος

Posted by sarant στο 10 Απριλίου, 2020

Ο τίτλος του σημερινού άρθρου θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί σε διαφημιστικό σποτάκι των οπαδών της χρήσης τόνων. Θα μπορούσαμε μάλιστα να φανταστούμε και την εξής συζήτηση, σε κεφαλαία:

ΠΕΣ ΤΟΥ ΝΑ ΜΗ ΒΓΑΙΝΕΙ ΕΞΩ, ΕΙΝΑΙ ΓΕΡΟΣ

ΜΠΑ, ΔΕΝ ΕΧΕΙ ΑΝΑΓΚΗ ΑΥΤΟΣ, ΕΙΝΑΙ ΓΕΡΟΣ.

Συζήτηση βέβαια που θα γινόταν την π.Κ. εποχή, αφού σήμερα όσο γερός κι αν είναι ο γέρος πρέπει να μένει μέσα.

Έχουμε λοιπόν το ζευγάρι «γερός» και «γέρος» που δεν είναι ομόηχα, αφού τονίζονται σε διαφορετική συλλαβή, ούτε ομόγραφα, όσο κρατάμε το τονικό σημάδι, αλλά γίνονται ομόγραφα αν υιοθετήσουμε ατονικό σύστημα ή απλώς γράψουμε με κεφαλαία -όπως π.χ. στα κόμικς. (Και θυμάμαι κάποιον φίλο του ιστολογίου να λέει ότι έμαθε τη λέξη ΚΡΗΣΦΥΓΕΤΟ από τα Μίκι Μάους -το κρησφύγετο των Λύκων- όπου όμως η λέξη γραφόταν με κεφαλαία κι έτσι για κάμποσο καιρό νόμιζε πως είναι «το κρησφυγέτο»).

Τέτοια ζευγάρια σαν το γέρος/γερός είναι κάμποσα, π.χ. άλλα/αλλά, ώμος/ωμός. Όμως δεν θα σας ζητήσω να βρείτε κι άλλα ζευγάρια -ούτε βέβαια θα σας απαγορέψω να αναφέρετε στα σχόλια-, το σημερινό άρθρο θα εστιαστεί αποκλειστικά στο ζευγάρι του τίτλου, και μάλιστα κυρίως στον γερό και όχι στον γέρο.

Σε κάποια συζήτηση πρόσφατα, νομίζω στο Τουίτερ, εκφράστηκε η απορία αν οι δυο λέξεις, γερός και γέρος, έχουν ετυμολογική συγγένεια. Δεν έχουν. Κάποιες φορές, έχουμε ανέβασμα του τόνου, πχ σε αρχαία κύρια ονόματα (πχ ξανθός-Ξάνθος, χρηστός-Χρήστος) αλλά ο γερός και ο γέρος δεν συνδέονται.

Ο γέρος (το αρχαίο γέρων) ανήκει σε μια οικογένεια μαζί με το γήρας, τη γραία αλλά και το γέρας, αφού αρχικά ήταν η τιμητική θέση που προοριζόταν για τους ηλικιωμένους, τους γέροντες, και μετά πήρε τη σημασία του τιμητικού βραβείου.

Θα μπορούσαμε να αφιερώσουμε ολόκληρο το άρθρο στα λεξιλογικά και τα φρασεολογικά του γέρου και των γερατειών αλλά θα το αφήσω για μιαν άλλη φορά -προτιμώ να εστιάσω το υπόλοιπο άρθρο στο έτερον ήμισυ του ζευγαριού, τον γερό.

Από πού προέρχεται η λέξη «γερός»;

Δεν φαίνεται με πρώτη ματιά, ίσως.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων, Λεξικογραφικά | Με ετικέτα: , , , , | 286 Σχόλια »

Το αυτογκόλ του ακαδημαϊκού

Posted by sarant στο 26 Ιανουαρίου, 2010

Ο γνωστός μας ακαδημαϊκός και ομότιμος καθηγητής του ΕΜΠ κ. Αντώνης Κουνάδης επανήλθε προχτές με επιστολή του στην Καθημερινή, στην οποία, με την ευκαιρία της αναμενόμενης έκδοσης του 7ου τόμου του DGE, του ελληνο-ισπανικού λεξικού, επιδίδεται και πάλι στο αγαπημένο του (μετά τη δισκοβολία) άθλημα, τη διόγκωση του αριθμού των λέξεων της ελληνικής γλώσσας.

Λέω «ο γνωστός μας», διότι με τον αξιότιμο κ. ακαδημαϊκό το ιστολόγιό μας έχει ανοίξει παρτίδες από τη μέρα εκείνη που έδωσε διάλεξη στην Ακαδημία, όπου αναμετέδωσε σωρό λερναίες αναλήθειες, μεταξύ των οποίων και τον τερατώδη ισχυρισμό ότι η ελληνική γλώσσα έχει 5 εκατομμύρια λέξεις, πράγμα που το βεβαιώνει, δήθεν, το βιβλίο Γκίνες, όπερ ψεύδος. Είχαμε γράψει και επιστολή στην Ακαδημία και στις εφημερίδες, όπως θα θυμούνται οι παλαιότεροι, που πυροδότησε επιστολοπόλεμο διαρκείας.

Πρέπει να πω ότι μια πρώτη συζήτηση της επιστολής του κ. Κουνάδη έγινε στα σχόλια του τελευταίου άρθρου του επιστολικού σίριαλ, επειδή όμως καλό είναι να διατηρούν την αυτοτέλειά τους τα άρθρα, διότι η ιστορία δεν αποκλείεται να έχει συνέχεια, σκέφτηκα να αφιερώσω ειδικό σημείωμα στην επιστολή αυτή, όπου ενσωματώνω και κάποιες παρατηρήσεις που εκφράστηκαν στα παραπάνω σχόλια.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γενικά γλωσσικά, Γλωσσικοί μύθοι, Λεξικογραφικά | Με ετικέτα: , , , , , , , | 39 Σχόλια »