Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Lifo’

Τα γκρίκλις, η σλανγκ και η γλώσσα που αλλάζει (μια παλιά συνέντευξη του Φοίβου Παναγιωτίδη)

Posted by sarant στο 9 Οκτώβριος, 2015

Επειδή ο Μέρφι δουλεύει υπερωρίες αυτό τον καιρό, δεν προλάβαινα να γράψω κάτι για σήμερα (κι αυτό θα μου ξανασυμβεί, φοβάμαι, στον επόμενο μήνα), οπότε είχα να διαλέξω ανάμεσα σε μιαν ακόμα επανάληψη παλιότερου άρθρου ή σε τίποτα υπερσύντομο, κανένα σφηνάκι. Ωστόσο, το δίλημμα τελικά λύθηκε με μια τρίτη λύση που τη βρίσκω καλύτερη: θα αναδημοσιεύσω μια παλιά αλλά πολύ καλή συνέντευξη που είχε δώσει πρόπερσι τέτοιον καιρό ο φίλος Φοίβος Παναγιωτίδης, καθηγητής γλωσσολογίας στο Πανεπιστήμιο Κύπρου, στον κ. Hulot και στη Lifo. με αφορμή την κυκλοφορία του βιβλίου του «Μίλα μου για γλώσσα» , ενός πολύ καλού εκλαϊκευτικού βιβλίου γλωσσολογίας , που το έχουμε παρουσιάσει εδώ παλιότερα και που το θεωρώ εξαιρετικά χρήσιμο ανάγνωσμα.

Ο λόγος που ξαναθυμήθηκα τούτη την παλιά συνέντευξη είναι ότι ξαναήρθε πρόσφατα στην επιφάνεια σε μια γλωσσολογική ομάδα του Φέισμπουκ που παρακολουθώ. Εκεί η συζήτηση επικεντρώθηκε στα γκρίκλις, και πιστεύω ότι αυτό αδικεί τη συνέντευξη γιατί είναι πραγματικά πολύ πλούσια για πολλά θέματα. Ο Φοίβος Παναγιωτίδης μιλάει για θέματα που κι εδώ τα συζητάμε, αφού εμείς εδώ λεξιλογούμε και γλωσσολογούμε, και μπορεί να μας δώσει κάμποσα εναύσματα για συζήτηση. Μάλιστα, οι ερωτήσεις είναι όλες σχεδόν καίριες, με αποτέλεσμα, όπως λέει και ο ίδιος, κάθε απάντηση να σηκώνει δοκίμιο ολόκληρο. Για παράδειγμα, σκεφτόμουν να γράψω κάτι για το γένος των δανείων, που αν το γράψω θα είναι ανάπτυξη της απάντησης που δίνεται στη συνέντευξη.

Ιδού λοιπόν η συνέντευξη με την εισαγωγή του κ. Hulot:

Ο Φοίβος Παναγιωτίδης είναι διδάκτορας του Πανεπιστημίου του Essex και καθηγητής γλωσσολογίας στο Πανεπιστήμιο Κύπρου. Το βιβλίο του με τίτλο «Μίλα μου για Γλώσσα» είναι μία μικρή εισαγωγή στη γλωσσολογία για όσους βαριούνται τη γλωσσολογία, μία απολαυστική ανάλυση του γλωσσικού φαινομένου –κυρίως της ελληνικής γλώσσας- σε σύντομα κεφάλαια που διαβάζεται «μονορούφι» και δεν έχει καμία σχέση με αυτό που φαντάζεσαι όταν ακούς την τρομακτική φράση «γλωσσική επιστήμη». Τον πετύχαμε μεταξύ Αμερικής και Κύπρου και μας έλυσε (σχεδόν) όλες τις απορίες μας.

— Πόσο καιρό ασχολείστε με τη γλώσσα; Τι σας έχει προσφέρει αυτό;
Κανονικά εδώ απαντάμε «με τη γλώσσα ασχολούμαι από μικρό παιδί», ε; Αλλά μπα. Πρωτοενδιαφέρθηκα κάπως στη Β’ Λυκείου, αλλά ως φοιτητής δεν ήξερα αν προτιμούσα να ασχοληθώ με τη λογοτεχνία. Τελικά, στράφηκα στη Γλωσσολογία χάρη στον Γ. Μπαμπινιώτη και στη Δ. Θεοφανοπούλου-Κοντού, ενώ την οριστική ώθηση προς τα εκεί μού την έδωσε, με πλάγιο τρόπο, μια συμβουλή του Γ. Γιατρομανωλάκη. Η Γλωσσολογία μού έχει προσφέρει χαρά και το ωραίο ταξίδι. Είμαι πάρα πολύ τυχερός που κάνω τη δουλειά που μου αρέσει, κι αυτό χάρη σε μια υποτροφία του ΙΚΥ και στην υποστήριξη των δικών μου ανθρώπων.
— Έχουν κοινή καταγωγή οι γλώσσες;
Δεν ξέρουμε. Μάλλον όχι. Η εικασία ότι οι γλώσσες έχουνε κοινή καταγωγή έχει χρησιμοποιηθεί για να εξηγήσουμε τις εντυπωσιακές κατά βάθος ομοιότητες μεταξύ των γλωσσών. Από την άλλη, νέες γλώσσες δημιουργούνται συνεχώς, όπως οι κρεολές, και δημιουργούνται από ευτελή και περιορισμένα υλικά. Και αυτές οι γλώσσες είναι κατά βάθος όπως όλες οι άλλες, οι — ας πούμε — προγονικές.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Advertisements

Posted in Αναδημοσιεύσεις, Γενικά γλωσσικά, Συνεντεύξεις | Με ετικέτα: , , | 157 Σχόλια »

Σαρακοστιανά μεζεδάκια

Posted by sarant στο 28 Φεβρουαρίου, 2015

Τόσες Σαρακοστές έχουμε κάνει στο ιστολόγιο, κι όμως τον σημερινό τίτλο δεν τον έχω ακόμα χρησιμοποιήσει, πράγμα που πολύ με παραξένεψε όταν το διαπίστωσα. Εννοώ βέβαια ότι τις προάλλες μπήκε η Σαρακοστή, όχι ότι τα μεζεδάκια μας είναι νηστίσιμα -αυτό θα το κρίνετε βέβαια εσείς. Να θυμίσω πάντως ότι στο ιστολόγιο έχουμε ένα άρθρο με σαρακοστιανό θέμα, σχετικά με την παροιμία «ασθενής και οδοιπόρος«, την οποία κάποιοι θέλουν να παρουσιάσουν ότι αποτελεί παρερμηνεία. Τέλος πάντων, έτσι κι αλλιώς το ιστολόγιο δεν νηστεύει.

* Και ξεκινάμε με καναδυό ορθογραφικά ορντέβρ. Κανονικά, τα ορθογραφικά λάθη δεν τα επισημαίνουμε, γιατί αλλιώς δεν θα κάναμε άλλη δουλειά, παρά μόνο αν υπάρχει και κάποιος άλλος λόγος ή αν είναι πολύ αστεία.

* Συνήθως, το επίρρημα «βάσει» κάποιοι το γράφουν «βάση», αλλά καμιά φορά συμβαίνει και το αντίστροφο μπέρδεμα, όπως εδώ, όπου η αστυνομία «αναζητά τον δράστη με βάσει τον αριθμό των πινακίδων του αυτοκινήτου».

Βέβαια, έτσι που είναι διατυπωμένο, θα μπορούσε κανείς να πει ότι δεν θα φέρει αποτέλεσμα η αναζήτηση, αφού στη συντριπτική τους πλειοψηφία τα αυτοκίνητα έχουν τον ίδιο αριθμό πινακίδων, δύο.

* Το έχω επισημάνει κι άλλη φορά, αλλά με παραξενεύει πόσο συχνά «έγκυρες» εφημερίδες κάνουν αυτό το λαθάκι. Σε ρεπορτάζ για εμπρησμό αυτοκινήτου, πληροφορούμαστε ότι ήταν σταθμευμένο «έξω από την οικεία ,του πρώην αντιπροέδρου, στην Καβάλα». Να προσεχτεί ότι το κόμμα μετά την… οικεία είναι εντελώς αδικαιολόγητο.

* Προσωπικά δεν συμφωνώ με την επιστολή συγνώμης του Μανώλη Γλέζου, βρίσκω την κίνησή του άστοχη και άκαιρη, αλλά ακόμα περισσότερο δεν συμφωνώ με κάποιους, εκτός ΣΥΡΙΖΑ, που έσπευσαν να επιτεθούν στον μεγάλο αγωνιστή. Αν υπήρχε βραβείο ιταμότητας, θα το κέρδιζε (αβλεπί) ο Απόστολος Γκλέτσος και το κόμμα του, με την ανακοίνωση που βλέπετε εδώ (ούτε να την παραθέσω δεν θέλω). Και το βρίσκω ταιριαστό που σε ένα τόσο αισχρό κείμενο υπάρχει κι ένα χοντρό μαργαριτάρι, εκεί που γίνεται λόγος για «διατεταΛμένη υπηρεσία» -διασταύρωση διατεταγμένης και εντεταλμένης, μάλλον.

* Πολύ γέλασα με την ακυρολεξία του capital.gr: τα μέλη του διοικητικού ήξεραν ότι οι στόχοι ήταν φαντασιόπληκτοι (!) Αλλά πώς μπορεί ένας στόχος να είναι φαντασιόπληκτος; Το πολύ-πολύ να είναι φαντασιόπληκτος ο στόκος που έβαλε τέτοιον στόχο.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Μαργαριτάρια, Μεταφραστικά, Μεζεδάκια, Νομανσλάνδη, Φωτογραφίες | Με ετικέτα: , , , | 124 Σχόλια »

Σμαραγδένιος ανηφορίζων

Posted by sarant στο 19 Αύγουστος, 2013

Το σμαράγδι είναι πολύτιμος λίθος με βαθυπράσινο χρώμα. Στα ελληνικά η λέξη υπάρχει από την ελληνιστική εποχή (σμαράγδιον) και, παρά τις διάφορες θεωρίες των Βυζαντινών λογίων, που ήθελαν να ετυμολογείται από άλλες ελληνικές λέξεις (π.χ. από το σμαραγή = πάταγος), φαίνεται ότι προέρχεται από το σανσκρ. marakatam, άλλωστε υπάρχει και ο τύπος «μάραγδος». Η ελληνική λέξη πέρασε στα λατινικά (smaragdus), και από εκεί στις λατινογενείς γλώσσες, όπου άλλαξε όχι λίγο -ας πούμε στα γαλλικά είναι émeraude, στα αγγλικά emerald. αν και στα γερμανικά έχει μείνει Smaragd. Στα ισπανικά είναι esmeralda, γένους θηλυκού, και από εκεί το όνομα Εσμεράλδα, ενώ και στα ελληνικά έχουμε όνομα γυναικείο Σμαράγδα ή Σμαραγδή, απ’ όπου πρέπει να είναι και το χαϊδευτικό Σμαρώ.

Το επώνυμο Σμαραγδής ανήκει στην όχι πολύ πολυμελή ομάδα επωνύμων που έχουν σχηματιστεί από ονόματα γυναικών, που λέγονται μητρωνυμικά, όπως είναι ο Γαρουφαλιάς, ο Ελένης, ο Αφέντρας, αλλά και ο Θανάσαινας ή ο Γιαννάκαινας (αρχικά, γιος της Θανάσαινας, της γυναίκας του Θανάση, κτλ.) Έτσι και ο Σμαραγδής προήλθε από κάποιον γιο κάποιας Σμαραγδής. Κι έτσι φτάσαμε στο κυρίως θέμα της ανάρτησης, διότι σήμερα δεν θα λεξιλογήσουμε για το σμαράγδι, παρόλο που και οι πολύτιμοι λίθοι έχουν μεγάλο ετυμολογικό και γενικά γλωσσικό ενδιαφέρον, αλλά θα αναφερθώ, σύντομα, σε δύο πράγματα που ειπώθηκαν προχτές όταν ο πρωθυπουργός τίμησε τον σκηνοθέτη Γιάννη Σμαραγδή.

Το άρθρο θα είναι σύντομο επειδή δεν έχω πολλά να πω και επειδή σε ένα τουλάχιστον σημείο θέλω να μου λύσετε εσείς μιαν απορία, είναι κάτι που εγώ δεν το ξέρω.

Αλλά ας πάρουμε τα πράγματα με τη σειρά.

Προχτές στην Πύλο, ο πρωθυπουργός κ. Αντώνης Σαμαράς τίμησε δύο πρόσωπα, αφενός τον ντόπιο ναυτικό Βέλιο Καραβία (1948-2009), που με ηρωισμό έσωσε 29 ναυτικούς από ένα φλεγόμενο δεξαμενόπλοιο, και αφετέρου τον (όχι ντόπιο, αλλά Κρητικό) σκηνοθέτη Γιάννη Σμαραγδή, που έχει κάνει πολλές γνωστές ταινίες, με τελευταία το «Ο Θεός αγαπάει το χαβιάρι», η οποία βιογραφεί τον Ιωάννη Βαρβάκη.

Θα τα πω κι εγώ, αλλά στο βιντεάκι μπορείτε να δείτε όσα διαμείφθηκαν:

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Επικαιρότητα, Ετυμολογικά, Λογοτεχνία, Ονόματα, Στιχουργική | Με ετικέτα: , , , , , , | 133 Σχόλια »

Μεζεδάκια του έτους 2048

Posted by sarant στο 9 Μαρτίου, 2013

Σάββατο σήμερα και το μενού γράφει «μεζεδάκια», οπότε μεζεδάκια πρόκειται να σερβίρω. Ίσως απορήσατε με τον τίτλο, πώς γίνεται δηλαδή να βρεθούμε 35 χρόνια μπροστά από την εποχή μας, αλλά με τη σημερινή τεχνολογία τίποτα δεν είναι δύσκολο. Κι έτσι αμέσως ξεκινάω με το πρώτο μεζεδάκι της πιατέλας, που το ψάρεψε ένας φίλος στα πάντοτε μαργαριτοβριθή νερά του Σκάι. Στο τέλος του κεντρικού δελτίου ειδήσεων, το μετεωρολογικό δελτίο ξεκινάει με φωτογραφίες από διάφορα μέρη της Ελλάδας, που τις στέλνουν θεατές του σταθμού, κι έτσι προχτές παρουσιάστηκε μια φωτογραφία από τη Ρόδο, τη στιγμή που το κανόνι ρίχνει τους εορταστικούς κανονιοβολισμούς για να γιορτάσει την επέτειο της ενσωμάτωσης της Δωδεκανήσου στην Ελλάδα. Το σχετικό στιγμιότυπο είναι στο 1.11.25 του δελτίου που μπορείτε να βρείτε εδώ, και η μετεωρολόγος μάς πληροφορεί ότι φέτος είναι τα «100 χρόνια από την ενσωμάτωση της Δωδεκανήσου» -«Υπέροχα!» επιδοκιμάζει η Σία Κοσιώνη.

Δεδομένου ότι ο Σκάι είναι έγκυρος σταθμός και δεν κάνει λάθη, και εφόσον η ενσωμάτωση της Δωδεκανήσου έγινε το 1948, αβίαστα προκύπτει ότι έχουμε αισίως φτάσει στο έτος 2048 και δεν το πήραμε χαμπάρι. Κρίμα μόνο που δεν μας είπε η παρουσιάστρια ποιο μνημόνιο εφαρμόζεται 35 χρόνια μετά.

Ένα μικρό κουίζ που θα απαντηθεί στο τέλος του άρθρου. Διαβάζω στην Εφημερίδα των Συντακτών ένα άρθρο για το ενδιαφέρον θέμα της αξιολόγησης των σχολείων: Η τολμηρή πρόταση του Θαλή, σύμφωνα με τον πανεπιστημιακό Μπάμπη Νούτσο, δεν μπορεί να χρησιμεύσει για την κοινωνική μέτρηση της σχολικής πυραμίδας, όσο οι σκιές της σχολικής στατιστικής δε φωτίζονται και με τη θεμελιώδη μεταβλητή της κοινωνικο-επαγγελματικής προέλευσης των μαθητών. Ποια είναι η πρόταση του Θαλή, γιατί είναι τολμηρή, και τι σχέση έχει ο Μπάμπης Νούτσος με το θέμα;

Μια ακόμα ερώτηση, αυτή τη φορά πολιτική : Υπάρχουν αριστεριστές που επιδιώκουν μεταρρυθμίσεις ή είναι σχήμα οξύμωρο; Ρωτάω, επειδή διάβασα στην Καθημερινή πως όχι μόνο υπάρχουν αλλά είναι και το νέο στην πολιτική σκηνή: Ο Γκρίλο είναι τυπικό δείγμα πολιτικού που αναδεικνύεται από τις φλόγες της οικονομικής κρίσης που καίνε την Ευρώπη και από τη δυσαρέσκεια στο πρόσωπο των πολιτικών. Οπως και ο Αλέξης Τσίπρας, ο νέος Ελληνας πολιτικός που αξιοποίησε το κύμα λαϊκής δυσαρέσκειας κατά της λιτότητας και ήρθε δεύτερος στις εκλογές, ή ο Γιάιρ Λαπίντ, ο οποίος ωφελήθηκε από τη λαϊκή δυσαρέσκεια για την κοινωνική ανισότητα στο Ισραήλ, αυτοί οι πολιτικοί δεν είναι εξτρεμιστές αλλά αριστεριστές που επιδιώκουν μεταρρυθμίσεις. Βέβαια, στο αγγλικό απ’ όπου έγινε η (κακή) μετάφραση, γράφει reformist leftists, και leftist δεν σημαίνει «αριστεριστής» αλλά αριστερός. Μεταρρυθμιστές αριστεροί, θα το μετέφραζα, και όχι «ρεφορμιστές» στα συγκεκριμένα συμφραζόμενα.

Το Πορτοκάλι της Εβδομάδας (θεσμός που μόλις θέσπισα, για διάφορες ελληνοκεντρικές μπαρούφες -αλλά ελπίζω να μην απονέμεται κάθε βδομάδα!) στον παλαίμαχο δημοσιογράφο Χρήστο Πασαλάρη, ο οποίος έγραψε στο enikos.gr ένα εντελώς περιττό και άσχετο κινδυνολογικό άρθρο με τίτλο «Όλοι μαζί να σώσουμε τη γλώσσα μας«, όπου μεταξύ άλλων ισχυρίζεται ότι «Χρειάστηκε ένας Μπαμπινιώτης και μερικοί άλλοι γλωσσολόγοι να αποδείξουν με τα λεξικά τους ότι η πολιτισμένη Δύση ΜΙΛΑΕΙ ΕΛΛΗΝΙΚΑ, αφού ακόμη και το «κομπιούτερ» είναι αρχαία ελληνική λέξη». Φυσικά το κομπιούτερ δεν είναι ελληνικής αρχής λέξη, όπως έχουμε γράψει παλιότερα (προς το τέλος του άρθρου). Εννοείται επίσης ότι ο Μπαμπινιώτης δεν έχει γράψει ποτέ τέτοιες μπαρούφες που του χρεώνει ο κ. Πασαλάρης.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γλωσσικοί μύθοι, Μαργαριτάρια, Μεταμπλόγκειν, Μεζεδάκια | Με ετικέτα: , , , , , | 148 Σχόλια »

Η συνέντευξη στη Lifo

Posted by sarant στο 22 Φεβρουαρίου, 2013

Στο τεύχος του περιοδικού Lifo που κυκλοφορεί αυτές τις μέρες, υπάρχει και μια δική μου συνέντευξη, που έδωσα στον Άρη Δημοκίδη και που συνέπεσε περίπου με την κυκλοφορία του βιβλίου Λέξεις που χάνονται μαζί με το κυριακάτικο Βήμα. Θα αναδημοσιεύσω σήμερα τη συνέντευξη αυτή, όχι τόσο για να συνεχίσω να βλογάω τα γένια μου, αλλά επειδή μπορεί να θέλετε να σχολιάσετε κάτι από αυτά που αναφέρονται εκεί, και προτιμότερο είναι η συζήτηση να γίνει εδώ. Έπειτα, υπάρχει ένα λαθάκι στην πρωτότυπη δημοσίευση και επίσης μού δίνεται η ευκαιρία να συζητήσω και μια λέξη που χρησιμοποίησε το περιοδικό στην εισαγωγή της συνέντευξης.

Την πρωτότυπη συνέντευξη (μαζί με μια φωτογραφία, χμ, διαφορετική από τη συνηθισμένη) μπορείτε να τη δείτε εδώ, με τον κολακευτικό τίτλο «Ο συλλέκτης των χαμένων λέξεων». Κολακευτική είναι και η εισαγωγή του περιοδικού: Με το βιβλίο του «Λέξεις που χάνονται» ο δημοφιλής και πολυπράγμων μπλόγκερ Νίκος Σαραντάκος κατόρθωσε να περισώσει εκείνες τις λέξεις της ελληνικής γλώσσας που χάνονται με το πέρασμα του χρόνου. Ο Άρης Δημοκίδης μίλησε μαζί του για την αξία των λέξεων, την ελληνική γλώσσα και τους Grammar Nazis… Ή δεν είναι; Εννοώ τη λέξη «πολυπράγμων», την οποία προφανώς το περιοδικό τη χρησιμοποίησε με τη θετική της σημασία. Όμως η λέξη έχει και θετική και αρνητική σημασία, και σύμφωνα με το ΛΚΝ η θετική σημασία (αυτός που καταπιάνεται με πολλά: έμπειρος και δραστήριος) είναι η σπανιότερη, ενώ συχνή είναι η αρνητική σημασία (περίεργος, αδιάκριτος, που αναμειγνύεται σε υποθέσεις (τρίτων) που δεν τον αφορούν).

Μάλιστα, σύμφωνα με το Λεξικό Μπαμπινιώτη (τουλάχιστον στη 2η έκδοση που έχω πρόχειρη) η λέξη είναι πάντοτε κακόσημη, και σημαίνει αφενός όποιον ασχολείται με πολλές υποθέσεις χωρίς να αντεπεξέρχεται σε καμία ή όποιον ανακατεύεται σε πολλά, τον ανακατωσούρη. Αν πήγαινα λοιπόν με τον Μπαμπινιώτη, θα έπρεπε να ενοχληθώ από τον χαρακτηρισμό, αφού ο πολυπράγμονας, κατά Μπαμπινιώτην, λίγο διαφέρει από τον μπιζιμπόντη, όπως αποκάλεσε χτες τον υπουργό κ. Στουρνάρα ο Απόστολος Κακλαμάνης. Όμως, οι σημασίες αλλάζουν και τα λεξικά καμιά φορά πιάνονται αδιάβαστα, και νομίζω ότι αυτό έχει γίνει με τη λέξη «πολυπράγμων», διότι βλέπω να χρησιμοποιείται πολλές φορές εγκωμιαστικά, οπότε κακώς ο Μπαμπινιώτης δεν σημειώνει και αυτή τη σημασία. Όχι όμως ότι έχει εξαφανιστεί και η αρνητική σημασία της λέξης: γκουγκλίζοντας βρίσκω πολλές περιπτώσεις αρνητικής χρήσης, ίσως περισσότερες από τις θετικές. Εσείς, πώς την καταλαβαίνετε τη λέξη «πολυπράγμων»;

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Λεξικογραφικά, Περιαυτομπλογκίες, Συνεντεύξεις, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , | 210 Σχόλια »

Ο πολύπλαγκτος γιατρός Δημοκήδης

Posted by sarant στο 27 Ιανουαρίου, 2013

Τις Κυριακές βάζω φιλολογικά θέματα συνήθως. Σήμερα κάνω μια παρέκκλιση και βάζω ένα απόσπασμα από το βιβλίο του πατέρα μου Οι αρχαίοι είχαν την πλάκα τους, για τις περιπέτειες του αρχαίου ιατροφιλόσοφου Δημοκήδη. Ο λόγος που το ξεχώρισα είναι επειδή πριν από κάμποσο καιρό είχε παρουσιάσει το ίδιο κομμάτι (αν και σκαναρισμένο, οπότε δεν γκουγκλίζεται) ο συγγραφέας Άρης Δημοκίδης, στη στήλη του στη Lifo (που τη θεωρώ την καλύτερη της εφημερίδας), κι επειδή μας δίνει ένα παράδειγμα για το πώς διαμορφώθηκαν τα οικογενειακά μας ονόματα, τα επώνυμά μας. Προφανώς το επώνυμο Δημοκίδης κάποια σχέση θα έχει με τον αρχαίο Δημοκήδη, αλλά αν δεν ξέρεις την οικογενειακή ιστορία δεν μπορείς να συμπεράνεις με βεβαιότητα τη σχέση αυτή.

Όπως αφηγείται ο Άρης Δημοκίδης, το αρχικό επώνυμο των προγόνων του από τη μεριά του πατέρα του ήταν Πολυζωίδης (και είχαν συγγένεια με τον θαρραλέο δικαστή της δίκης του Κολοκοτρώνη). Επειδή όμως κάποιος πρόγονος ήταν επιφανής γιατρός, που μάλιστα έγινε και υπουργός στα μέσα του 19ου αιώνα, για να τον κολακέψουν τον παρομοίασαν με τον γιατρό Δημοκήδη της αρχαιότητας κι έτσι του κόλλησαν το παρατσούκλι Δημοκήδης, οπότε, είτε ο ίδιος είτε οι απόγονοί του το υιοθέτησαν για επώνυμο. Στην πορεία, η γραφή του άλλαξε σε Δημοκίδης, ώστε να μοιάζει περισσότερο με τα επώνυμα σε -ίδης κι έτσι χάθηκε η ετυμολογική διαφάνεια, διότι Δημοκήδης είναι αυτός που φροντίζει (κήδομαι) για τον λαό (δήμο), ενώ το Δημοκίδης μας κάνει να σκεφτόμαστε τους απογόνους κάποιου Δημοκ-.

Επειδή μου άρεσε η ιστορία, επειδή με κολάκεψε και μένα η αναφορά στο βιβλίο του πατέρα μου, κι επειδή τα επώνυμα και η ετυμολογία τους είναι θέμα που με απασχολεί, είπα να το παρουσιάσω σήμερα, αφού άφησα να περάσουν μερικοί μήνες από την πρώτη δημοσίευση στη Lifo. Όμως, για να μην έχετε παράπονο όσοι περιμένατε αμιγώς λογοτεχνική ύλη, στα Κείμενα μαζί του παλιού μου ιστότοπου ανέβασα μια συλλογή διηγημάτων του Ψυχάρη, Στον ίσκιο του πλάτανου, που την πληκτρολόγησε μερακλήδικα ο Γιάννης Π., ενώ άρχισα επίσης να ανεβάζω, σε συνέχειες, τον Λεωνή του Θεοτοκά, χάρη στην προσφορά του Χρήστου Κ. (προς το παρόν υπάρχουν τα δυο πρώτα κεφάλαια).

Λοιπόν, από το βιβλίο Οι αρχαίοι είχαν την πλάκα τους, του Δημήτρη Σαραντάκου, παραθέτω το κεφάλαιο για τον Δημοκήδη, τον πολύπλαγκτο, τον πολυπλάνητο δηλαδή, γιατρό Δημοκήδη.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Αρχαίοι, Δημήτρης Σαραντάκος, Ονόματα | Με ετικέτα: , , , | 186 Σχόλια »

Δεν πάω πάσο για τα πάσα

Posted by sarant στο 24 Νοέμβριος, 2011

 

Ίσως θα το διαβάσατε, από φέτος άλλαξε το σύστημα της έκδοσης των φοιτητικών «δελτίων ειδικού εισιτηρίου», όπως είναι η επίσημη ονομασία τους. Μόνο που κανείς δεν τα λέει έτσι, κάτι το αναμενόμενο άλλωστε. Όλοι κάνουν λόγο για «το πάσο», και ακόμα και το υπουργείο Παιδείας κτλ. χρησιμοποιεί και αυτή την ονομασία στον ιστότοπό του, για να καταλαβαίνουν οι επισκέπτες περί τίνος πρόκειται.

Το νέο σύστημα, διαβάζω, είχε ως αποτέλεσμα  να σταματήσουν να χορηγούνται δελτία σε μη δικαιούχους, όπως γινόταν παλιότερα, λέει, πράγμα που είχε, λέει το ιστολόγιο του υπουργείου, «ανυπολόγιστες συνέπειες» για τον προϋπολογισμό της χώρας. Αυτό το «ανυπολόγιστες συνέπειες» πρέπει να είναι σχήμα λόγου, διότι σε άλλο ρεπορτάζ διαβάζω πως με τα στοιχεία του υπουργείου οι συνέπειες υπολογίστηκαν σε 17 εκατομμύρια ευρώ.

Όμως δεν θέλω να σταθώ στο μέτρο αυτό, αν θέλετε το σχολιάζετε εσείς. Εγώ θέλω να λεξιλογήσω με τη λέξη «πάσο»  Την ιδέα για το σημερινό άρθρο την πήρα από ένα άρθρο της Lifo, που είχε τον τίτλο «17 εκατομμύρια ευρώ σε ψεύτικα φοιτητικά πάσα». Σε ένα από τα πρώτα σχόλια, κάποιος ειρωνεύτηκε: το πάσο-τα πάσα?? really?, υπονοώντας ότι κακώς κλίνεται η λέξη. Κάποιος άλλος του απάντησε (σωστά κατά τη γνώμη μου) ότι καλώς κλίνεται το πάσο, αφού είναι λέξη ενταγμένη στο ελληνικό λεξιλόγιο. Μοιραία, ύστερα από λίγο η συζήτηση εστιάστηκε στο αν κλίνεται το πάσο και τα 17 εκατομμύρια από τα ψεύτικα πάσα ξεχάστηκαν. Κάποια στιγμή, ένας οπαδός της ακλισιάς επικαλέστηκε ένα δικό μου παλιότερο άρθρο, που δεν είχε και μεγάλη σχέση με το θέμα, κι ένας άλλος του απάντησε: Στοιχηματίζω ότι δεν διάβασες το κείμενο του Καργάκου, στο οποίο παραπέμπεις. Ευτυχώς αμέσως μετά ο ίδιος διόρθωσε, διότι άλλο ο Σαράντος (Καργάκος) και άλλο ο Σαραντάκος, και αργότερα, όταν αντιλήφθηκα τη συζήτηση, είπα κι εγώ μερικά πράγματα αλλά μάλλον κατόπιν εορτής.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Ακλισιά, Εκπαίδευση | Με ετικέτα: , | 220 Σχόλια »