Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Michael Quinion’

Χτες έριξε καρεκλοπόδαρα

Posted by sarant στο 17 Ιανουαρίου, 2013

Χτες έριξε βροχή, έριξε μπόρα, έριξε καρεκλοπόδαρα. Απ’ ό,τι λένε, και σήμερα θα βρέξει, αλλά εμείς εδώ δεν μετεωρολογούμε· λεξιλογούμε, οπότε δεν θα ασχοληθώ με προβλέψεις και με καιρικά φαινόμενα, ακραία ή μη· θα συζητήσουμε σήμερα για τα γλωσσικά, ή μάλλον, για να το προσδιορίσω ακριβέστερα, για τα φρασεολογικά της ραγδαίας βροχής, της δυνατής μπόρας.

Όπως είπα στον τίτλο, «χτες έριξε καρεκλοπόδαρα». «Ρίχνει καρεκλοπόδαρα» είναι η πιο συνηθισμένη έκφραση της γλώσσας μας για τη ραγδαία βροχή. Καμιά φορά, το συντομεύουμε σε «ρίχνει καρέκλες», παραλλαγή που νόμιζα ότι είναι πατέντα της οικογένειάς μου, αλλά βλέπω ότι (φυσικά!) είναι αρκετά διαδεδομένη. Η άλλη πολύ διαδεδομένη έκφραση που έχουμε για τη δυνατή βροχή, είναι ότι «βρέχει με το τουλούμι». Το τουλούμι (από το τουρκ. tulum) είναι το ασκί, κυρίως από κατσικίσιο δέρμα.

Γιατί λέμε ότι ρίχνει καρεκλοπόδαρα όταν βρέχει πολύ; Κατά πάσα πιθανότητα, θέλουμε να πούμε ότι είναι τόσο μεγάλη η ένταση της βροχής, που είναι σαν να μην πέφτουν μεμονωμένες σταγόνες αλλά συνεχή υδάτινα ραβδιά -μακριά και σχετικά παχιά, σαν τα πόδια της καρέκλας. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η πρωτοτυπία της εικόνας βοήθησε στη διαιώνιση της έκφρασης. Υπάρχει άλλωστε και μια παραλλαγή, «βρέχει καλαπόδια» που δίνει περίπου την ίδια εικόνα, μια και τα καλαπόδια είναι κι αυτά ραβδόμορφα. Άλλωστε, παρόμοια εικόνα έχουν κι οι Γάλλοι, που λένε «il tombe des hallebardes», παναπεί «ρίχνει λόγχες» -όχι ακριβώς λόγχες, hallebarde είναι ο μεσαιωνικός λογχοπέλεκυς, η αλαβάρδα, αλλά ας μην επεκταθούμε εκεί, πάντως έχουμε πάλι ένα μακρύ και συμπαγές αντικείμενο. Και στα ολλανδικά λένε het regnet pijpenstelen, παναπεί ρίχνει λαβές από πίπες, πάλι ένα μακρύ πράγμα.  Και μια άλλη γαλλική έκφραση είναι il tombe des cordes, ρίχνει σκοινιά, που δίνει πάλι την έννοια της συνεχούς νερένιας στήλης που πέφτει από τον ουρανό.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Γιατί (δεν) το λέμε έτσι, Γιουτουμπάκια, Επικαιρότητα, Συγκριτικά γλωσσικά, Φρασεολογικά | Με ετικέτα: , , , , , | 256 Σχόλια »

Το τσουνάμι και το νάμι

Posted by sarant στο 28 Μαρτίου, 2011

Καμιά φορά η επικαιρότητα με προσπερνάει κι άμα δεν έχω κάτι παραπάνω να γράψω απ’ όσα έχουν ήδη γραφτεί προτιμάω να το αφήσω να περάσει, κι έτσι είχα κάνει με το τσουνάμι, τη λέξη που βάρβαρα όρμησε στην επικαιρότητά μας εδώ και 15 μέρες μετά τον μεγάλο σεισμό της Ιαπωνίας. Τελικά όμως άλλαξα γνώμη, και ιδού το παρόν.

Βέβαια, όπως θα θυμόμαστε όλοι, τη λέξη δεν τη μάθαμε τις προάλλες, την είχαμε μάθει ή είχαμε συνειδητοποιήσει ότι την ξέραμε λίγα χρόνια νωρίτερα, τα Χριστούγεννα του 2004, με τον σεισμό στον Ινδικό Ωκεανό και το φοβερό τσουνάμι που ακολούθησε και που στοίχισε σχεδόν 200.000 νεκρούς.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Όχι στα λεξικά, Διεθνείς λέξεις, Ιστορίες λέξεων, Κρήτη, Κύπρος, Παπαδιαμάντης | Με ετικέτα: , , , , | 132 Σχόλια »