Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Posts Tagged ‘Monsieur Doumani’

Γιατί μωρέ;

Posted by sarant στο 7 Οκτωβρίου, 2021

Ο τίτλος θα μπορούσε να εκφράζει παράπονο, να εννοεί «γιατί μωρέ το έκανες αυτό;», που το λέμε σε κάποιον που μας έκανε κακό χωρίς να το περιμένουμε, όπως θα μπορούσε, λέμε τώρα, να πει κι ο Καίσαρας στον Βρούτο.

Αλλά οι τακτικοί μας φίλοι θα το ξέρουν, το ιστολόγιο ειδικεύεται στους παραπλανητικούς τίτλους· κι έτσι ο σημερινός μας τίτλος δεν εκφράζει κανένα παράπονο, απλώς αναρωτιέται ποια είναι η προέλευση του επιφωνήματος «μωρέ».

Το ερώτημα αυτό μού το είχε θέσει πριν από καιρό σε μέιλ του κάποιος αναγνώστης -του είχα απαντήσει και είχα σημειώσει την ερώτηση και την απάντηση για να τη βάλω στα άρθρα με ερωτήσεις και απαντήσεις που βάζω αραιά και πού. Είδα όμως πως μια πλήρης απάντηση θα ήθελε αρκετή ανάπτυξη, οπότε σκέφτηκα πως θα μπορούσα να αναπτύξω την απάντηση σε αυτοτελές άρθρο -αυτό που διαβάζετε.

Το «μωρέ» είναι επιφώνημα που το χρησιμοποιούμε με διάφορους τρόπους ή μάλλον για να εκφράσουμε διάφορα συναισθήματα και καταστάσεις, ανάλογα βέβαια και με τον χρωματισμό της φωνής μας όπως και με τα συμφραζόμενα.

Μπορεί ας πούμε να εκφράζει χαρά, και μάλιστα απρόσμενη, ένα ευχάριστο ξάφνιασμα: Μωρέ τι έκπληξη ήταν αυτή; Μπορεί να εκφράζει ακόμα και θαυμασμό, π.χ. «Μωρέ τι ωραίο μαλλί που σου έκανε!»

Μπορεί να εκφράζει παράκληση, π.χ. «Έλα μωρέ Γιάννη, κάνε μου το χατίρι».

Από την άλλη, μπορεί να εκφράζει ενόχληση ή αγανάκτηση, σε ήπιο ή σε έντονο βαθμό, π.χ. «Γιατί μωρέ παιδιά κάνετε τόσο θόρυβο» ή «Ως πότε θα σε ανέχομαι, μωρέ χαραμοφάη;».

Μπορεί επίσης να εκφράζει ειρωνεία: Μωρέ μπράβο αναίδεια! Ή διαμαρτυρία: Μωρέ τι μας λες!

Μπορεί να δώσει έμφαση όταν αναφερόμαστε σε κάποιον: Μωρέ αυτός είναι μεγάλος απατεώνας!

Και βέβαια, σε κλητική πτώση λειτουργεί ως προσφώνηση. Εγέρασα, μωρέ παιδιά, σαράντα χρόνους κλέφτης.

Aυτό το άκλιτο «μωρέ», που σήμερα το έχουμε για επιφώνημα, είναι η κλητική του αρχαίου επιθέτου «μωρός». Το να μετατραπεί η κλητική σε επιφώνημα το βρίσκουμε και στο επιφώνημα «καλέ», από το «καλός».

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Advertisement

Posted in Ετυμολογικά, Ιστορίες λέξεων | Με ετικέτα: , , | 250 Σχόλια »

Πέρκιμον πατταλέψει

Posted by sarant στο 13 Απριλίου, 2018

Πάω στοίχημα, θα έχετε άγνωστες λέξεις στον τίτλο, πιθανότατα δύο στις δύο, εκτός αν κατάγεστε από τη Μεγαλόνησο ή ξέρετε κυπριακά. Εγώ κυπριακά δεν ξέρω, και δεν είμαι βέβαιος ότι στέκει η φράση αυτή, που την έφτιαξα τώρα συνδυάζοντας τις δυο λέξεις για τις οποίες θελω να μιλησω στο σημερινό άρθρο.

Πάω στοιχημα πάντως πως για εμάς τους καλαμαράδες και οι δυο λέξεις είναι εντελώς σκοτεινές και άγνωστες. Αμφιβάλλω πολύ αν μπορεί κανείς να μαντέψει τι σημαίνουν, αν και τη δεύτερη την έχουμε και στην κοινή νεοελληνική αν και κάπως διαφορετική στη μορφή (και στη σημασία της).

Να κάνουμε ένα μικρο κουίζ: προσπαθήστε (χωρίς γκούκλισμα) να μαντέψετε τι σημαίνουν οι δυο αυτές κυπρέικες λέξεις. Βραβεία δεν δίδω, αφού τη λύση θα τη φανερώσω αμέσως πιο κάτω.

.

.

.

.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in τούρκικα, Γκας Πορτοκάλος, Γλωσσικά δάνεια, Ετυμολογικά, Κύπρος | Με ετικέτα: , , , , | 157 Σχόλια »

Ο δασονόμος και οι γιάπηδες

Posted by sarant στο 26 Μαΐου, 2017

Ποια σχέση έχει ο φάντης με το ρετσινόλαδο, ή τέλος πάντων ο δασονόμος με τους γιάπηδες, θα ρωτήσετε. Πρόκειται για δυο τραγούδια που μόλις έμαθα την ύπαρξή τους και θεώρησα ότι έχουν αρκετό ενδιαφέρον ώστε να τους αφιερωθεί το σημερινό άρθρο. Το ενδιαφέρον αυτό, όπως θα μαντέψατε ίσως, πέρα από το καθαρά μουσικό-καλλιτεχνικό είναι και γλωσσικό.

Θα παρουσιάσω λοιπόν, με γλωσσικό σχολιασμό, δυο τραγούδια από το κυπριακό συγκρότημα Monsieur Doumani, που το απαρτίζουν ο Αντώνης Αντωνίου (τζουράς), ο Άγγελος Ιωνάς (κιθάρα) και ο Δημήτρης Γιασεμίδης (πνευστά). Δεν ξέρω γιατί ονόμασαν έτσι το συγκρότημά τους, αλλά επειδή η ονομασία είναι γαλλοπρεπής θα την τόνιζα στη λήγουσα, Μεσιέ Ντουμανί δηλαδή, και όχι Ντουμάνι.

Τα τραγούδια μού τα σύστησε ο καλός φίλος Δαεμάνος, μέγας γνώστης του είδους. Προέρχονται και τα δυο από τον πρώτο δίσκο των Μεσιέ Ντουμανί (Grippy Grappa, 2013). Το πρώτο είναι παραδοσιακό, που το έχουν διασκευάσει, ενώ το δεύτερο είναι εντελώς δικό τους, σύγχρονο.

Και ξεκινάμε με το παραδοσιακό, που λέγεται Ο δασονόμος:

 

Παραθέτω τα λόγια:

Τζ΄ίντα τον θέλεις ρα πελλή εσού τον δασονόμο, να μπαίνει μες τον καβενέν με το βουρτζί στον ώμον
Τζ΄ίντα τον θέλεις ρα πελλή εσού τον δασονόμο, τζ΄εν παίρνεις ένα δάσκαλον για ένα δικηόρο

Του δικηόρου μάνα μου εν κομμένη η ποινή του, στην πίσσα τζαι στην χόγλαση μετρά την αμοιβή του
Τζαι του δασκάλου α μανα εν μαύρο το βλατζί του, απού τον σσυλλομπάσταρτον που ΄ν πας την τζεφαλή του.

Ο δασονόμος κόρη μου ήσυχος εν θα μείνει, εννα γυρίζει τα βουνά τες πυρκαγιές να σβήννει, να γίνεται ολόμουζος γι΄ανάμισι σελίνι
Οι δασονόμοι μάνα μου που το 35, επιάνναν τα πεντόλιρα τζαι ζούσαν σα λεβέντες.

Διαβάστε τη συνέχεια του άρθρου »

Posted in Όχι στα λεξικά, Κύπρος, Τραγούδια, κυπριακά | Με ετικέτα: , , , | 133 Σχόλια »